Pakistaanse regering vergist zich in 'goede' Taliban

Washington ziet niets in onderhandelen met de Pakistaanse Taliban. Maar voor Islamabad zijn er grote verschillen tussen de ene of de andere Taliban.

Een paar maanden geleden sloot de Pakistaanse regering nog een overeenkomst met de Taliban, en mochten ze in de Swatvallei, die ze toch al beheersten, de sharia invoeren. Nu zijn er honderdduizenden mensen op de vlucht en wordt het gebied gebombardeerd met helikopters en vliegtuigen, in een poging de Taliban te verdrijven.

Dit gebeurt deels onder Amerikaanse druk – Washington maakt zich grote zorgen over de opmars van de militanten – maar vooral omdat de Taliban zich niet aan de afspraken houden die met Islamabad zijn gemaakt. De hoop was dat de strijders tevreden zouden zijn als de sharia in Swat werd ingevoerd, en ze zich verder rustig zouden houden. In plaats daarvan grepen ze de macht in Buner, een district dat nog geen 100 kilometer van de hoofdstad af ligt.

Vinger
Dat was te verwachten, zeggen critici. Je geeft ze een vinger, en ze nemen je hele hand. De Taliban zijn niet te vertrouwen en gebruiken een staakt-het-vuren alleen maar om zich te hergroeperen en te herbewapenen, om vervolgens keihard terug te slaan.

Maar voor Islamabad zijn niet alle Taliban per definitie slecht. En met de goede Taliban praten is te verkiezen boven strijd voeren tegen je eigen mensen. Zeker omdat het Pakistaanse leger zijn mannen liever aan de grens met India laat staan – wat Islamabad nog steeds als een belangrijker vijand beschouwt dan de Taliban.

Bebaarde mannen
De Taliban kun je inderdaad niet allemaal op een grote hoop gooien. In december 2007 kondigde een aantal groeperingen van bebaarde mannen met zwarte tulbanden aan dat ze onder een naam zouden gaan opereren, de Tehrik-e-Taliban Pakistan, oftewel de Pakistaanse Taliban, maar dat wil niet zeggen dat alle splintergroeperingen plotseling een eenheid zijn geworden.

Om de verschillen duidelijk te maken, moeten we terug naar de tijd dat het Afghaanse Talibanregime werd verslagen, en veel strijders de grens over vluchtten naar de Pakistaanse tribale gebieden. Hier wordt de wet niet door de regering, maar door lokale stammen bepaald, en die kozen over het algemeen partij voor hun Afghaanse broeders. Samen trokken ze de grens over (die ze nooit erkend hebben omdat aan beide kanten Pathanen wonen, en het hele gebied volgens hen een Pashtun-natie is) om tegen de Amerikanen te vechten.

Al Qaida
Ondertussen nestelden Arabische en Oezbeekse Al Qaida-strijders zich in de Pakistaanse tribale gebieden. Zij beïnvloedden het gedachtengoed daar – waardoor er een veel agressievere houding tegenover het Pakistaanse leger ontstond.

Toch bleven er verschillen bestaan. Zo vecht de Wazirstam alleen tegen Amerikaanse, Afghaanse en NAVO-troepen die aan de andere kant van de grens opereren – en dat maakt stamleider Maulvi Nazir volgens Islamabad een ‘goede Taliban’.

De leider van de Mehsuds, Baitullah Mehsud, is een ‘slechte Taliban’. Hij staat aan het hoofd van de Pakistaanse Taliban, is medeverantwoordelijk voor het geweld in het land, en wordt ervan verdacht achter de aanslag op oud-premier Benazir Bhutto te zitten.

Swatvallei
In de Swatvallei, een gebied dat niet aan Afghanistan grenst, hebben de verschillen een andere oorsprong. Aan het eind van de jaren tachtig werd er een groepering opgericht die streed voor de invoering van de sharia, de Tehrik-e-Nifaz-e-Shariat-e-Mohammadi (TNSM). Ze maakte het de regering moeilijk met rellen, een bezetting van het lokale vliegveld en een blokkade van de weg die Pakistan met China verbindt.

Na de Amerikaanse invasie in Afghanistan, ronselde Sufi Mohammed, de leider van de TNSM, duizenden jonge madrassastudenten om hun broeders te hulp te schieten. Bijna niemand keerde terug, en Sufi Mohammed werd in de gevangenis gezet. Zijn schoonzoon, Maulana Fazlullah, nam de zaken gedurende zijn afwezigheid waar. Maar Fazlullah had veel grotere ambities en wist een leger van enkele honderden mannen te mobiliseren om tegen de Pakistaanse regering te vechten.

Dat heeft Sufi Mohammed nooit voor ogen gehad, en hij stuurde zijn schoonzoon dan ook de laan uit. Deze gaf de strijd echter niet op, sloot zich uiteindelijk aan bij Baitullah Mehsud, en is nu de tweede man van de Pakistaanse Taliban.

Fazlullah
Het zijn de mannen van Fazlullah die meisjesscholen in Swat in de as hebben gelegd en iedereen vermoorden die hun legitimiteit in twijfel durft te trekken. Vergeleken met Fazlullah is Sufi Mohammed een lieverdje. De regering heeft hem in februari gevraagd te bemiddelen tussen Islamabad en zijn schoonzoon. Het kwam tot een overeenkomst. Fazlullah zou de wapens neerleggen als de sharia in Swat zou worden ingevoerd – waarmee een oude droom van Sufi Mohammed uitkwam.

Maar schoonzoon Fazlullah bleek zijn ambities wederom niet te kunnen temperen. Nog geen twee maanden nadat de overeenkomst was gesloten, trok hij met zijn strijders op naar Buner.

'Slechte Taliban'
Waarop Islamabad zich gedwongen zag toch het leger in te zetten, in de hoop de ‘slechte Taliban’ te verslaan. Het gevolg is dat er nog eens tienduizenden burgers op de vlucht zijn geslagen, terwijl het gebied hevig onder vuur ligt. In totaal zijn er volgens het Internationale Rode Kruis nu vijfhonderdduizend ontheemden.

Bij de bombardementen zou donderdag de zoon van Sufi Mohammed om het leven zijn gekomen. Waarmee de vrees groeit dat je de ‘goede Taliban’ met geweld alleen maar in de armen van de ‘slechte Taliban’ jaagt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden