Pak de tabakslobby keihard aan

ANTI-ROOKCAMPAGNES Terwijl steeds meer landen agressief campagne voeren tegen roken, vindt Nederland dat paternalistisch.

Laten we er geen doekjes om winden: tabak is buitengewoon verslavend en extreem schadelijk voor de gezondheid. Zelfs de tabaksfabrikant geeft dit toe. Om tabaksproducten dan toch te verkopen alsof het snoepgoed is, is op een onverantwoorde manier spelen met de gezondheid van onze kinderen. Toch laten we dat gebeuren.


De sigaret zelf - tabak verpakt in een maagdelijk wit papiertje - mag worden verkocht in aantrekkelijk en onschuldig ogende verpakkingen. Roze verpakkingen en bloemetjes voor meisjes, stoere pakjes voor jongens, sportieve omhulsels voor weer andere doelgroepen. Alles tot in de kleinste finesses uitgetest en onderzocht op attractiviteit. Ook de lengte van de sigaret, de kleur van het papier, de geur en smaak zijn uiterst zorgvuldig gekozen.


Steeds meer landen beperken zich niet meer tot voorlichten en informeren. De nadruk ligt steeds meer op regelgeving om het product zélf aan te pakken. Nederland loopt in deze ontwikkeling hopeloos achter. In Australië wordt binnenkort het sigarettenpakje teruggebracht tot haar essentie. Dan is alleen nog verpakking toegestaan met een vale olijfgroen kleur, zonder beeldmerk, maar wel met confronterende foto's die laten zien welke afschuwelijke schade tabak aan het lichaam kan toebrengen. Steeds meer landen verbieden alle additieven die het product aantrekkelijker en verslavender maken. De laatste ontwikkeling is dat sigaretten niet meer mogen worden verkocht in het zicht van kinderen. De WHO steunt deze maatregelen volledig. Niets van dat alles in Nederland. Wij hebben inmiddels een van de meest liberale wetgevingen over tabak.


Het wordt tijd dat wij er meer van doordrongen raken dat tabak géén normaal consumentenproduct is. Tabak is geen normaal product omdat je er ernstig ziek van wordt als je het gebruikt zoals door de fabrikant bedoeld. Vroeg of laat krijgt elke roker ademhalingsklachten en bij normale consumenten ontstaan na verloop van tijd - bij de een kan dit langer duren dan de ander - hart- en vaatziekten en in veel gevallen kanker. Het probleem van het roken is geen leefstijlprobleem zoals onvoldoende bewegen of een verkeerd eetpatroon. Het is een probleem veroorzaakt door één consumentenproduct dat legaal is geworden in een tijd dat de gevaren nog onvoldoende bekend waren. Deze absurde werkelijkheid en de consequentie ervan voor de volksgezondheid dringen in Nederland nog niet echt door. Het contrast met de wereld om ons heen, waar men die waarheid beter onder ogen ziet, wordt steeds groter.


Tijdens een Europees congres over roken vorig jaar in Amsterdam werden cijfers gepresenteerd waaruit bleek dat Nederlandse rokers zich het minst bewust zijn van de schadelijkheid en ernst van tabak in vergelijking met rokers uit alle andere onderzochte landen. Dit werd in verband gebracht met het vrijwel ontbreken van campagnes die de bevolking confronteren met de grimmige werkelijkheid van tabak.


Door dit lage bewustzijn van de ernst van tabak is de maatschappelijke steun voor verdere regelgeving gering. De overheid is momenteel op het gebied van tabaksontmoediging volledig de weg kwijt. In plaats van meer campagnes zijn alle campagnes stopgezet, omdat dit te paternalistisch gevonden wordt. Net alsof dat een slechte zaak is. In het geval van tabak getuigt paternalisme van verantwoordelijkheidszin om consumenten te beschermen tegen de machtige tabaksindustrie.


Deze week werd in Singapore op een wereldconferentie over roken nog eens onderstreept dat de enige manier waarop de tabaksepidemie effectief kan worden bestreden het de-normaliseren van het product is. Dat betekent tevens het aangaan van de confrontatie met de tabaksindustrie. Deze wil zich de verkregen vrijheid om tabak te verkopen op de voor haar meest profijtelijke manier natuurlijk niet laten afpakken. Moedige regeringen van landen als Uruguay, Australië, Noorwegen en Turkije zijn inmiddels al flink onder druk gezet, geïntimideerd en soms al bedreigd met miljardenclaims. De directeur van de WHO, Margaret Chan, heeft deze week in Singapore gezegd dat landen zich niet moeten laten koeioneren door 'big tobacco' en zij heeft elk land dat de confrontatie aangaat haar volledige steun toegezegd.


De Nederlandse regering lijkt echter volledig door de tabaksindustrie ingepalmd en durft of wil de strijd niet aan. Toch is dat nodig. Nederland heeft in 2005 het WHO kaderverdrag voor de bestrijding van tabak ondertekend. Dit betekent dat Nederland confronterende campagnes moet voeren die geen ruimte laten voor twijfel over de verschrikkingen van tabak. Ook confronterende foto's op sigarettenpakjes mogen niet langer worden geschuwd. Vijfendertig landen gingen ons al voor. De foto's (vooral ook in combinatie met 'plain packs') hebben ruimhartig de 'scream test' doorstaan: dat de tabaksindustrie er zo fel tegen is, laat zien hoe belangrijk deze maatregel is. De industrie ziet de verminderde aantrekkelijkheid van haar product als de grootste bedreiging voor haar omzet. Alleen door het product zelf aan te pakken kan een begin worden gemaakt met het wegnemen van de sluier van onschuld die nu al zo lang om de sigaret heen hangt.


MARC WILLEMSEN


is bijzonder hoogleraar tabaksontmoediging.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.