Paden naar het verleden

Engeland is het land van pieren. Ooit aangeklede steigers waar veerboten aanlegden, nu niet zelden complete pretparken. De charme van de resterende vijftig pieren huist in de vergane glorie. En de mooiste is in Clevedon.

'Het is een she, denk je ook niet? Elegant, slank... Ja, het is een vrouw.' Met genegenheid spreekt Linda Strong over 'haar' pier, Clevedon Pier, de enige pier met een rijksmonumentale status. En de enige met een 'Pier Mistress'. Strong beheert de 310 meter lange pier in de delta van de rivier de Severn, die uitzicht biedt op Wales. Op de terugweg lopen bezoekers de pastelkleurige huisjes tegemoet langs de boulevard van het stadje in Somerset. 'Als je de mensen hier wegdenkt,' zegt Strong terwijl ze over de houten planken loopt, 'waan je je midden in de Victoriaanse tijd.'


Theehuisje

Pieren zijn een van de voornaamste overblijfselen uit het Victoriaanse tijdperk. Ze combineren de Britse fascinatie met de zee en de Victoriaanse liefde voor techniek. Bovendien past 'lopen op water' bij de excentrieke bezigheden waarin de eilandbewoners uitblinken.


In de tweede helft van de 19de eeuw veranderde het eiland in een stekelvarken. Een beetje badplaats had een 'pleasure pier', waar badgasten zich konden vermaken tijdens het schuilen voor de regen. Dat was echter niet de oorspronkelijke functie van het fenomeen.


Net als de meeste andere pieren was de 142 jaar oude Clevedon Pier ooit een steiger, in dit geval voor de overtocht naar Wales. Op de kop van de pier verrees indertijd al snel een theehuisje, waar de dames op de boot konden wachten zonder bang te hoeven zijn dat de wind hun rokken zou doen opwaaien.


Op veel andere pieren bleef het niet bij een theehuisje en ontstond er geleidelijk een pretpark, in sommige gevallen compleet met spoorlijntje. Een pier hoeft niet per se aan de kust te liggen om ook een steiger te zijn. Een van de bekendste pieren was een steiger aan een kanaal in het mijnwerkersstadje Wigan, vereeuwigd door George Orwell in The Road to Wigan Pier.


Doodsoorzaken

Van de ruim honderd pieren in Engeland en Wales heeft de helft de 20ste eeuw overleefd. Veel pieren zijn afgebroken, omvergewaaid of in elkaar gezakt door een gebrek aan onderhoud. Sommige zijn tijdens de Tweede Wereldoorlog afgebroken om te voorkomen dat de Duitsers ze zouden gebruiken bij een invasie.


Voornaamste doodsoorzaak is echter brand. Een paar jaar geleden nog brandde de pier van Hastings af, de plek waar ooit Pink Floyd, The Who en The Rolling Stones optraden. Het meest tragische geval is de West Pier van Brighton, die binnen een paar jaar tijd door drie stormen en twee branden is getroffen. De restanten staan als een conceptueel kunstwerk in zee, een tehuis voor duizenden spreeuwen. Plannen om er een 150 meter hoge verticale pier aan te leggen roepen weerstand op van The West Pier Dilapidation Trust, die het verval zijn gang wil laten gaan.


Een paar honderd meter oostwaarts staat sinds kort Brighton Pier te koop, waar zeker in de zomermaanden duizenden mensen gokken, eten, flaneren, flirten, goedkope juwelen kopen of de kermis bezoeken. Oude dames eten een ijsje, Aziatische toeristen kijken hun ogen uit en jongemannen uit Londen vieren feest. 'Dit is mijn derde vrijgezellenavond op deze pier', zegt een aangeschoten feestvierder in een 'mankini', die om begrijpelijke redenen zijn naam niet in druk vermeld wil zien.


Erfgoed

'Was het druk op Brighton Pier? Ja? Mooi zo!' Aan het woord is Gyles Brandreth, de enthousiaste acteur, televisiepresentator, voormalig kamerlid voor de Conservatieve Partij, bewierrookt dagboekenier, vriend van prins Philip, oprichter van het teddybeermuseum en bovenal beschermheer van de National Piers Society, die zich inzet voor het behoud van de overgebleven pieren.


'Ze behoren tot het nationale erfgoed', zegt de 63-jarige Brandreth, 'maar ze hebben het zwaar sinds mensen 's zomers naar de zon kunnen vliegen.'


Brandreth's ouders namen de kleine Gyles in de jaren vijftig vaak mee naar pieren in Noordwest-Engeland. 'Een ijsje op de pier, dat is een van mijn dierbaarste jeugdherinneringen. Later heb ik opgetreden in theaters op pieren van Hastings en Worthing. Bijzondere ervaringen, zeker in de winter, wanneer je op de achtergrond de golven tegen de poten van de pier hoort beuken. Het liefst kom ik op de pier van Eastbourne, waar Lewis Carroll graag flaneerde. Wanneer ik daar wandel heb ik altijd het gevoel dat hij naast me loopt. Zo heeft iedereen zijn eigen gevoelens bij een bepaalde pier.'


Brandreth is in de voetsporen van John Betjeman getreden, de dichter en nationale teddybeer die tegen de heersende mode van de jaren zestig en zeventig opkwam voor het Victoriaanse erfgoed. Volgens Betjeman was Clevedon Pier de mooiste pier van Engeland, mede door de ijzeren bogen waarop de pier rust. Het materiaal was gemaakt voor de nooit aangelegde South Wales-spoorlijn van Isambard Kingdom Brunel. Betjeman mengde zich in de succesvolle strijd om deze pier te redden. Die reddingsactie stond niet op zichzelf. Rond dezelfde tijd werd het genoemde pierengenootschap opgericht, waarvan Betjeman erevoorzitter werd.


Emma Thompson

De bekendste pieren zijn pretparken aan zee, zoals die in Blackpool, Southend, Brighton en de vernieuwde Grand Pier van Weston-super-Mare, de houder van de titel 'Pier van het Jaar'. Westons pretpier en Clevedon Pier enkele mijlen noordwaarts zijn elkaars tegenpolen. 'Clevedon is vrij chic', aldus pier mistress Strong. 'Heel anders dan het toeristische Weston. In Clevedon komen relatief weinig toeristen, wat mede te maken heeft met het verdwijnen van de spoorverbinding tijdens de kaalslag van het treinennetwerk begin jaren zestig.'


Volgens Strong neemt het bezoek aan de pier in Clevedon met het jaar toe. 'Zeker dit jaar zijn er meer bezoekers, omdat de pier opduikt in de film Never Let Me Go met Keira Knightley.' Tot de vaste bezoekers behoort Emma Thompson. Zij is een van de honderden mensen die een koperen bordje hebben laten bevestigen op de houten muurtjes van de pier. Er staan mysterieuze gedenkteksten ('Arthur Paynter Pierman 1924- 1940') en liefdesverklaringen: 'Emma. I love you. Will you marry me? Paddy.' Dat is een van de manieren geweest om geld in te zamelen voor de 670 duizend pond die elke tien jaar nodig is voor het onderhoud, verzekeringspremies en de onvermijdelijke bouw van een futuristisch bezoekerscentrum.


De populairste activiteit op de Clevedon Pier is vissen. De 64-jarige John May, met baard, bretels en een strohoed, zegt op alles te vissen wat voorbijzwemt, liefst zeebaars. 'Vandaag hebben we de vissen vooral te eten gegeven', lacht hij. 'Met z'n twintigen hebben we maar twee vissen gevangen, een tong en een zeepaling.' Ooit, zegt hij, heeft ook zijn steentje bijgedragen aan de reddingsactie van de pier: door het prijzengeld van viswedstrijden te doneren. Want: 'Clevedon zonder pier? Ondenkbaar.'


Achter de vissers langs lopen senioren voor wie een bezoek aan de pier een weerzien is met vervlogen tijden. Op de kop van de pier kunnen ze thee drinken en worteltaart eten in het theehuisje, en eventueel de Waverley of de Balmoral nemen, de twee raderstoomboten. Op zomeravonden is hier de mooiste zonsondergang van Engeland te zien.


Strong verzekert dat 'haar' pier ook buiten het hoogseizoen bezoekers trekt. Dan doen de Engelsen, ondanks hun faam als uitvinders van de pier, iets waar ze nog een eigen woord voor moeten uitvinden: pierewaaien.


10 niet te missen pieren

Clevedon, Somerset


De enige pier die er nog net zo uitziet als bij de bouw.


Southend, Essex


De langste ter wereld, met een tram die genoemd is naar John Betjeman.


Saltburn, Yorkshire


De noordelijkst gelegen pier, op zich niet bijzonder, maar de rit erheen vanaf een steile klip is adembenemend.


Penarth, Zuid-Wales


Een van de laatste Victoriaanse pieren in Wales. In 1929 verrees er een art-decopaviljoen.


Southwold, Suffolk


Een stijlvolle pier in de badplaats voor intellectueel Engeland. Er bestaan omstreden plannen om er een hotel op te bouwen.


Blackpool Central Pier, Lancashire


De ultieme plezierpier, met veel variété-shows en een reuzenrad. Een van de drie pieren in deze bekende badplaats.


Boscombe, Devon


Ideale plek om beginnende surfers kopje onder te zien gaan bij Engelands enige kunstrif.


Birnbeck Pier, Weston-super-Mare, Somerset


De enige pier die een eiland met de kust verbindt. Is sinds 1994 gesloten voor publiek, maar de moeite waard om vanaf de kust te bezichtigen.


Queen's Pier, Ramsey, Isle of Man


Een zeezieke Queen Victoria legde hier in 1847 aan toen slecht weer de haven onbereikbaar maakte. Nu wordt er strijd gevoerd om de pier in oude glorie te herstellen en te heropenen.


Cromer Pier, Norfolk


De culinairste van alle pieren. Kinderen kunnen er naar hartelust hengelen naar krabben.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden