Paden in het mentale gruis

Eén bede vind ik, te midden van alle andere in een mis, het mooiste. Dat is het Kyrie eleïson, misschien omdat het Grieks losser is dan het Latijn....

Ik zit in een kerk en voel me goed. Bij muziek overstijg je je omstandigheden. Euforie heet dat en het is vast chemisch te verklaren. Dat kinderen en oude mensen iets hebben met zang vind ik logisch, en ook dat katten hun oren spitsen bij ongeveer iedere melodie. Ik hou van kinderen, oude mensen en katten. Het is erg dat niet alle scholen een koor hebben.

De mis van Caldara wordt goed uitgevoerd en de bijbelfragmenten tussendoor zijn vertrouwd snoepgoed. Ik proef verlangen, armoe, onvrede met onwetendheid in die aloude parabels. Alleen bij de preek, het lijntje naar nu zogezegd, breekt het zouteloze van het geloof me op. De mensenzoon is voor ons gestorven, dus . . . Dus wat? Dit is causale onzin en dan ga je ook bedenken dat martelaren al gauw eng zijn.

'Pater X is nog met vakantie' klinkt menselijk tussen het hoger geachte door. Het vereist organisatie om een gemeente - of hoe heet dat bij katholieken - bijeen te houden. Ik kom alleen voor de zang en dat doen zo te zien velen met mij; de mis van Caldara is niet op cd te koop. De zondag heeft zijn buitenkansjes.

De kerk waar ik zit is van huis uit niet de mijne. In die andere die dat eerder is, kom ik soms met Kerstmis; de protestantse kerstliedjes zijn onovertroffen. De heilsboodschap is ook daar aan mij niet besteed, ik houd het bij de grondwet, maar ja, zang! Kinderen mee, en je oude vader of moeder, en watjes voor je oren als het stichtelijk wordt.

Er zijn er die niet geloven en stiekem toch geloven, bijvoorbeeld in het hogere of verbeterende van de literatuur. Sommigen zijn onthutst als ze merken dat de meeste schrijvers niets nastreven, behalve boeiende maaksels. Die verbazing verbaast mij weer. Het lijkt me normaal dat een schrijver in het duister springt en tevoren noch achteraf zekerheden uitdraagt, afgezien van een enkele glimp vermeend inzicht.

Wat streeft een mens na? Ik denk aan Giacometti; ook schilders kunnen soms heel goed formuleren. Voor Giacometti lag het belang van het leven niet zozeer in de grote gebeurtenissen als wel in de moeilijkheid de som kloppend te maken. Nu klopt een leven achteraf altijd, maar het lijkt inderdaad mooier als het een logica heeft die de persoon in kwestie welgevallig was geweest. We kijken bij een boek ook wat de schrijver heeft gewild en of hij daarin is geslaagd. Als intentie en uitkomst kloppen is er iets rond. Intussen overzie je jezelf niet.

Je kunt stellen dat iedere generatie haar vermogens uitbuit, anders zakt de mens als creatieve eenheid weg. We zoeken altijd criteria, ordening, paden in een betekenisloze wereld vol mentaal gruis (die heb ik van een vriend). Wat zijn de criteria die nu worden gezocht?

Laat ik dicht bij huis blijven. Ik las een kritiek in Vrij Nederland; van kritieken verwacht je dat ze kritisch zijn. Deze ging over vederlichte poëzie van vier jonge dichteressen - beetje seks, beetje gerijm; ik baseer me op de voorbeelden. De criticus, Rob Schouten, monkelde wat over candlelight en vond het verder best; geen zin in oordelen. Later las ik hoe Peter de Boer in Trouw hem gemakzucht of onverschilligheid verweet. Daar zit wat in. Of is het serieus nemen van zulke poëzie juist de triomf van de democratie? Candlelight kan iedereen; tel uit je winst.

Thuis wacht Onttachtiging, van Jos Joosten, 'essays over eigentijdse poëzie en poëziekritiek'. Niet gemakzuchtig, niet onverschillig. Genoemde dichteressen komen er niet in voor. Joosten presenteert zijn eigen jonge voorkeuren en hakt in op een paar grote reputaties die zich volgens hem kenmerken door geronk en gebakken lucht; Bloem, Rawie: veler lievelingen. Er past geen vrede in de kritiek.

Er is ook de echte wereld, buiten, soms ver weg. Een muzische vriend, eind twintig, heeft me verteld dat hij in opleiding wil om als soldaat naar Irak te worden uitgezonden. Ook een pad dat je kunt gaan, een vol romantiek en avontuurzucht, maar zonder candlelight. Bij zo'n keus lijken al deze woorden peanuts. Amen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden