Pacifisme als bindmiddel van Duitsland

‘Als niets meer zeker is in Duitsland, kan men altijd vertrouwen op de anti-Amerikaanse reflexen in grote delen van de SPD – en niet uitsluitend de SPD.’ Andreas Cichowicz, politiek commentator van de ARD, ergert zich mateloos aan het tumult dat in Duitsland is ontstaan over het Amerikaanse voornemen om...

In de eerste plaats wordt – tegen beter weten in – de indruk gewekt dat het om een omvangrijk wapenarsenaal gaat. Maar niets is minder waar: de VS willen ongeveer tien raketten plaatsen. En deze zijn niet bedoeld als machtsvertoon tegenover Rusland, maar als verweer tegen de dreiging die binnen afzienbare tijd van de aspirant-atoommacht Iran zou kunnen uitgaan.

Omgekeerd wordt in Duitsland veel begrip geuit voor de ‘Russische gevoeligheden’, en laat men doorgaans onvermeld dat de stationering van de raketten wellicht niet eens zou zijn overwogen als de Russen een krachtig optreden tegen Iran zouden hebben gesteund. ‘Over de vraag of de VS ons op den duur nog serieus nemen als bondgenoot, lijkt niemand zich te bekommeren’, zegt Cichowicz.

Daarbij denkt hij in de eerste plaats aan SPD-leider Kurt Beck. Het afgelopen weekeinde fulmineerde deze, ten overstaan van een zaal gretige partijgenoten, krachtig tegen het Amerikaanse ‘rakettenbesluit’. ‘We hebben geen nieuwe raketten in Europa nodig’, zei hij. ‘De SPD wil geen nieuwe Amerikaans-Russische wapenwedloop op Europese bodem.’

Becks oprechtheid is twijfelachtig. Zijn partij moet zich als coalitiepartner van CDU/CSU committeren aan de fletse ‘politiek van het haalbare’. Met zijn door menigeen als anti-Amerikaans ervaren uitspraken profileert hij de SPD weer als thuishaven van de Duitse pacifisten: ’s lands grootste meerderheid. Op die wijze heeft zijn voorganger Gerhard Schröder in 2002, aan de vooravond van de Irakoorlog, de verloren gewaande Bondsdagverkiezingen gewonnen.

De Süddeutsche Zeitung veronderstelt dat de uitspraken ook zijn bedoeld als tegemoetkoming aan partijgenoten die bezwaar maken tegen de inzet van de Bundeswehr in Afghanistan. Veel SPD’ers voelen zich aangesproken door de opvatting van Gregor Gysi, partijleider van Die Linke, dat deelname aan buitenlandse vredesmissies strijdig is met de Duitse Grondwet.

Malthe Lehming, commentator van der Tagesspiegel, verwijt de sociaal-democraten dat zij hun verantwoordelijkheid voor de wereldvrede ondergeschikt maken aan hun partijbelangen. ‘Teheran zegeviert omdat de SPD het slecht doet in de peilingen.’

De vraag is in welke mate de profileringsdrang van de SPD de coalitie zal belasten. Volgens sommige commentatoren zou ze er wel eens aan kunnen bezwijken, al kan deze verwachting zijn ingegeven door wishful thinking: de regering doet het niet slecht, maar geldt als een vergrijp tegen de ongeschreven regel dat de twee grote volkspartijen, omwille van de politieke zuiverheid, nooit het bed mogen delen.

Feit is dat het minister van Buitenlandse Zaken Frank-Walter Steinmeier (SPD) veel moeite lijkt te kosten om zijn positie te bepalen. Dit weekeinde waarschuwde hij, in overeenstemming met het partijstandpunt, voor een nieuwe wapenwedloop. Maandag, tijdens een bezoek aan Washington, kenschetste hij het Amerikaanse rakettenschild als ‘een legitieme uitdrukking van de behoefte aan veiligheid’.

Bondskanselier Angela Merkel heeft de wijsheid van het Amerikaanse rakettenbesluit niet in twijfel willen trekken. Wel dringt zij erop aan de NAVO bij het project te betrekken: het is te belangrijk om met onderonsjes tussen de VS, Polen en Tsjechië te worden afgedaan.

In het algemeen staan de Duitsers echter in variabele mate afwijzend tegenover de plaatsing van de raketten in de twee (soevereine) buurlanden. ‘Het is onthutsend hoe snel de Russische zienswijze hier is overgenomen’, schreef columnist Josef Joffe in der Tagesspiegel. Pacifisme, met een vleugje anti-Amerikanisme, is het voornaamste bindmiddel van het moderne Duitsland.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden