Paarse ploeg kan voorlopig weinig gebeuren

ALS ER NU verkiezingen worden gehouden, haalt de VVD 44 zetels in plaats van de huidige 31, D66 19 (nu 24) en de PvdA 34 (nu 37), berichtte Nova deze week....

ARNOLD KOPER

Nu verdienen zulke tussentijdse opiniepeilingen relativering. Zolang er geen verkiezingen op de agenda staan, hoeven de kiezers in opiniepeilingen geen echte keuze te maken. En als er verkiezingen worden gehouden zal het resultaat voor de PvdA waarschijnlijk beter uitpakken. Al is het alleen maar omdat GroenLinks haar virtuele winst van vier zetels dan, zoals gebruikelijk, wel zal inleveren bij de PvdA.

Dat neemt niet weg dat de VVD al lange tijd als de grote electorale profiteur van paars te voorschijn komt. Dat is toch opmerkelijk. Tijdens de kabinetsformatie van twee jaar geleden vreesde immers menige liberaal dat de VVD op haar rechter flank kwetsbaar zou blijken voor het paarse experiment.

Maar het liberalisme groeit en bloeit als nooit te voren. Dankzij ministers die een kundige indruk maken, enige populariteit genieten en zich in het parlement goed staande weten te houden. Maar ook door Bolkestein die kundig blijft balanceren tussen zijn eigen liberale vergezichten en steun aan het kabinet - en die bovendien zelden echte tegenspraak krijgt. Zelfs niet als hij, zoals vorige week, inspeelt op 'goedkope anti-Duitse sentimenten' (J.L. Heldring) om de opvattingen van bondskanselier Kohl over de Europese integratie aan de kaak te stellen. Een uitglijder die bij anderen niet onbestraft zou blijven.

Tenslotte heeft de VVD er baat bij dat het CDA zijn zaakjes nog niet op orde heeft. Dat geldt ook voor het kabinet. Zonder het CDA is er links noch rechts een alternatief voor paars. En zonder alternatief zal geen partij er over piekeren een bij de burgers gezaghebbend kabinet op het spel te zetten.

Voor D66 en PvdA zijn de druiven intussen zuur. De Democraten, die met een leiderschapscrisis kampen, hebben nog geen moment geprofiteerd van hun beslissende bijdrage aan de totstandkoming van dit kabinet. En in de PvdA zal menigeen zich afvragen wanneer de befaamde 'premierbonus' nu zijn werk gaat doen.

Zo'n ongelijke winst- en verliesrekening kan gemakkelijk aanleiding geven tot spanningen in de coalitie, maar tot nog toe is daar weinig van te merken.

Het gehannes rond de Ziektewet was toch vooral een intern probleem van de PvdA. Natuurlijk greep Bolkestein de gelegenheid dankbaar aan om de sociaal-democraten te vermanen. Kok op zijn beurt kon daar weer gebruik van maken om zijn achterban duidelijk te maken dat hij nog altijd tegenover de liberalen staat. Tot meer dan wat rimpeltjes in de Hofvijver heeft die woordenwisseling echter niet geleid.

Ook verder loopt het in de coalitie nog heel soepeltjes. Uit de Trêveszaal, waar het kabinet pleegt te vergaderen, wordt zelden een wanklank vernomen. Dat is onder vorige kabinetten wel eens anders is geweest.

In de Kamer worden over en weer wel wat speldeprikjes uitgedeeld, waarbij vooral bewindslieden van D66 (Sorgdrager, Tommel en Van Mierlo) een geliefd doelwit vormen voor de twee grootste regeringspartijen. Maar als er zaken moeten worden gedaan, vinden de coalitiepartijen elkaar toch betrekkelijk snel.

Dat bleek deze week bijvoorbeeld bij de eerste ronde over het referendum, waarover na een paar kleine verbale schermutselingen razend snel een compromis werd bereikt. Het blijkt ook uit het gemak waarmee de PvdA zich nu neerlegt bij een eigen bijdrage, dan wel eigen risico, in de gezondheidszorg.

Opmerkelijk is trouwens dat alle coalitiepartijen, voor de oplossing voor de financiële problemen waarmee minister Borst wordt geconfronteerd, rustig wachten op een voorstel van het kabinet. Er wordt nauwelijks partijpolitiek mee bedreven.

Dat is een verdienste van deze minister die er door haar vakvrouwschap en persoonlijke, bijna onpolitieke, gezag in is geslaagd de gezondheidszorg uit het turbulente vaarwater te loodsen waarin zij onder Simons terecht was gekomen. Maar Borst is ondertussen wel politica genoeg om de financiële noden van haar sector bovenaan de agenda te plaatsen nu in het kabinet de besprekingen over de begroting van volgend jaar beginnen.

Die besprekingen zullen de komende maanden ongetwijfeld tot schermutselingen leiden. Zeker omdat de economische groei - vooral in de omringende landen - het wat af laat weten.

De financiële tegenvallers voor de schatkist die daar het gevolg van zijn, hoeven dankzij het voorzichtige begrotingsbeleid van minister Zalm, weliswaar niet onmiddellijk in extra bezuinigingen te worden vertaald. Maar het zal nog een opgave worden om in 1997 lastenverzwaringen voor de burgers te voorkomen en een beetje behoorlijke koopkrachtplaatjes uit de rekenmachines van het Centraal Planbureau te krijgen. Ook al omdat Nederland om voor deelname aan de EMU in aanmerking te komen, de staatsschuld verder zal moeten terugbrengen dan in het kabinetsbeleid is voorzien.

Ook de parlementaire enquête naar de misdaadbestrijding zal de komende tijd voor spanning en vertier gaan zorgen. Voor minister Sorgdrager van Justitie is het eindrapport in ieder geval een mijnenveld. Zo is het goed denkbaar dat ze op het meest controversiële onderdeel van 'Van Traa' - de 'gecontroleerde doorlevering' van drugs als opsporingsmethode - recht tegenover de commissie komt te staan.

Nu staat het nog maar te bezien of Kamer en kabinet de 'puriteinse' aanbevelingen van Van Traa en de zijnen zullen volgen. Waarschijnlijker is, helaas, dat politie en justitie toch meer armslag zullen krijgen. Maar dan nog kan Sorgdrager gemakkelijk in aanvaring komen met haar eigen fractie, die eerder tot de preciezen dan de rekkelijken behoort. Een bedrijfsongeval is dan bepaald niet uitgesloten, ook al omdat de minister bij VVD, PvdA en een groot deel van de oppositie de bodem van haar krediet heeft bereikt.

Tenslotte is er de nieuwe WAO-wetgeving. Die vormt een probleem omdat de zogenaamde 'opting out'-clausule, waardoor ondernemers de mogelijkheid krijgen zich op de particuliere markt tegen het WAO-risico te verzekeren, technisch en financieel onhaalbaar lijkt te zijn.

Omdat er met premiedifferentiatie in de WAO ook al veel is te bereiken, ligt het voor de hand nog maar even van die opting out-clausule af te zien. Maar dat is nogal gevoelig voor de VVD die van die 'opting out' bij de kabinetsformatie een heel nummer heeft gemaakt.

Toch moet het kabinet daar met geven en nemen uit kunnen komen. Zeker omdat ook de PvdA nog veel te slikken krijgt, als het kabinet besluit de staatsschuld sneller aan te pakken.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden