Paars-plus streeft naar kernkabinet met slechts acht tot tien ministers

den haag Het Paars-pluskabinet waarover wordt onderhandeld, krijgt minder ministers dan er ministeries zijn. VVD, PvdA, D66 en GroenLinks koersen af op acht tot tien ministers....

Volgens ingewijden circuleren er scenario’s waarbij GroenLinks en D66 genoegen nemen met elk één minister. VVD en PvdA krijgen elk drie ministersposten. In totaal komen er dan dus acht ministers.

Het kabinet-Balkenende IV telde bij de start in februari 2007 twee keer zoveel ministers: acht CDA’ers (inclusief de premier), acht PvdA’ers en twee ministers namens de ChristenUnie. Er kwamen twee ‘projectministeries’ bij: Jeugd & Gezin (vicepremier André Rouvoet, ChristenUnie) en Wonen, Wijken en Integratie (eerst Ella Vogelaar, later Eberhard van der Laan, PvdA). Bij de verdeling van de portefeuilles wilde de ChristenUnie per se een tweede ministerspost binnenhalen. De kleinste coalitiepartij vreesde dat één bewindspersoon geïsoleerd zou komen te staan tijdens de ministerraad – de staatssecretarissen vergaderen op vrijdag niet mee in de Trêveszaal.

Nu streven de informateurs van Paars-plus naar een ‘kernkabinet’, zo zeiden Uri Rosenthal (VVD) en Jacques Wallage (PvdA) dinsdag voor aanvang van hun werkzaamheden. Ze noemden zelf geen aantallen. Zijn er minder ministers dan departementen, dan kan de dagelijkse leiding van het ministerie in handen komen van een staatssecretaris.

Zodra de onderhandelaars het eens zijn over het bedrag aan bezuinigingen en het saldo dat aan het eind van de kabinetsperiode op de begroting moet staan, komt naar verwachting al de indeling van het nieuwe kabinet en de departementen aan de orde.

Het pleidooi voor minder ambtenaren stond in elk verkiezingsprogramma. Het bezuinigen op ‘de bureaucratie’ was bij vrijwel alle kiezers een onomstreden voorstel.

Behalve een kernkabinet kan er, op termijn, ook een beperkt aantal kerndepartementen komen. De vorige minister van Binnenlandse Zaken, Guusje ter Horst (PvdA), heeft de weg naar samenvoeging van ministeries al voorbereid. Onder druk van het CDA schreef ze in april vorig jaar een plan waarbij ministeries vanaf 2014 gaan ‘samenwonen’. De voorbereidingen zijn in volle gang. Zo wordt er in de buurt van het Centraal Station in Den Haag een kolossaal koepelministerie van Justitie en Binnenlandse Zaken gebouwd. Het gebouw, ‘De Kroon’, komt op de plaats van de inmiddels gesloopte woonflat de ‘Zwarte Madonna’.

Naast dit ‘veiligheidsministerie’ trekken Verkeer en Waterstaat en VROM bij elkaar in (‘Ruimte’). Sociale Zaken gaat naar Volksgezondheid, Economische Zaken naar Landbouw. De samenvoeging van Buitenlandse Zaken en Defensie ging om praktische redenen niet door, maar ook die combinatie ligt voor de hand.

De samenvoegingen zijn mogelijk omdat het aantal ambtenaren al is afgenomen. Betrokkenen willen er nu, gaande de formatie, weinig inhoudelijks meer over zeggen. Maar PvdA-Kamerlid Pierre Heijnen was eerder duidelijk: ‘Een volgend kabinet kan nu makkelijker tot een kernkabinet besluiten. We zijn al halverwege.’

Ondanks de eensgezindheid bij de beoogde coalitie, is er in Den Haag ook kritiek. Dertien departementen is Europees gezien een gemiddeld aantal. Alleen Finland, Cyprus en Malta hebben er minder. De Tweede Kamer zal zich moeten beheersen: er resteren minder bewindspersonen om mee te debatteren.

Er wordt gewaarschuwd voor het al te hard inkrimpen van het aantal ambtenaren. De vorige informateur Herman Tjeenk Willink besteedde er in zijn persoonlijke bijlage bij de slotconclusies een pagina aan.

Volgens Tjeenk Willink moet het nieuwe kabinet niet beginnen aan een grootschalige reorganisatie, maar juist ‘investeren in kennis op de ministeries’. ‘Beginnen met omvangrijke departementale herindelingen zou ten koste gaan van de aandacht van bestuurders en ambtenaren voor de grote hervormingen waar het nieuwe kabinet voor staat.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden