Özcan Akyol

Eus is oubollig en minder origineel dan ons wordt wijsgemaakt.

Özcan Akyol: Eus

Prometheus; 272 pagina's; € 15,-.


Niet mooi. Ook niet heel goed geschreven. Wel interessant. Eus van de in Deventer geboren Özcan Akyol (1984) is, zo valt uit de flaptekst op te maken, een roman die uitdrukkelijk 'niet over multiculturalisme gaat'. Dat klopt. Eus vertelt het verhaal van een jongen die niet deugen wil, zijn school niet afmaakt en via zijn broer in de criminaliteit belandt. Dat die jongen Turkse ouders heeft, is van ondergeschikt belang.


Van meer betekenis is het dat die ouders niet in staat zijn hun kinderen op te voeden. Moeder slooft. Vader is een armzalig voorbeeld. Na vijftien jaar arbeid heeft hij zich met vage klachten laten afkeuren en het sindsdien op een hevig drinken gezet. Gezellig is het thuis dus allerminst. Reden voor Eus en zijn broers om het vertier buiten te zoeken, waar hun kattenkwaad na jaren uitgroeit tot serieuze misdaad en twee van de drie broers voor langere tijd de bak ingaan.


Zie hier Akyols roman in een notedop. Aan flaptekstprominent Robert Vuijsje ontlokte het de quote dat veel Nederlandse literatuur 'op elkaar lijkt', maar dat Özcan Akyol anders is: 'Niet alleen zijn verhaal is origineel, de manier waarop hij dat opschrijft is dat ook.'


Welnee. Kruimeltje (1923) en Ciske de Rat (1942) laten zich moeiteloos lezen als de kindvriendelijke pendant van Eus. Grote gemene deler is dat het om creatieve maar weerbarstige jongetjes gaat, die opgroeien in haveloze milieus. De (jeugd)literatuur puilt uit van dit soort gastjes. Lag het er in Oliver Twist (1838) nogal dik bovenop dat het kind door omstandigheden tot misdaad gedwongen werd, in Eus is het eveneens zonneklaar dat als het wiegje van de hoofdrolspeler in een betere buurt had gestaan, het heel anders was afgelopen. Wat is schuld in dit licht? Zo Eus iets is, dan in ieder geval iets in de traditie van sociaal-realistisch drama.


Dan over stijl. Akyol goot het relaas van zijn alter ego in een agressieve schrijftrant: 'Tyfus. Dat wijf was echt van het padje.' Maar vaker nog dan de vloek lezen we vaste uitdrukkingen en oubollige zegswijzen. Wat te denken van een boef die het meermaals heeft over 'bombarie'? Over 'hand- en spandiensten' als hij seks bedoelt? Die politieagenten 'dienders' noemt, waardoor het is alsof Pietje Bell het woord voert. Die Deventer consequent aanduidt met 'Koekstad', en het verder heeft over de 'Keistad' als het om Amersfoort gaat. In romans wordt iedere schurk zo een koddige vaderlandslievende schavuit. Een enkele keer levert Akyols zegswijzen stapelende stijl een walmend zinnetje op. Is Eus' erectie verdwenen dan staat er: 'Intussen was de lucht in m'n broek gelukkig geklaard.'


Toch, hoeveel er vanuit artistiek perspectief ook op deze roman valt af te dingen, is het zonder meer een typisch geval. De inhoud stapt mee met romans als De helaasheid der dingen (2006) van Dimitri Verhulst of Lional Asbo: State of England (2012) van Martin Amis. Ook hierin is de nieuwe versie van de tragische held een drop-out, een aso, een ongetemde ongeremde naar wie het vanuit een comfortabele stoel veilig kijken is. De lezende kleinburger ziet hem lusteloos neuken, rennen, blowen, zuipen, omvallen en zichzelf opblazen, intens tevreden dat hemzelf een ander lot beschoren is. Hiermee voedt Eus de bourgeoisfascinatie voor aso's en criminelen.


Dat onze honger naar dergelijke verhalen groot is, bewijst het succes van langlopende series als Jersey Shore of Sopranos. Ook Eus zelf is een indicator: in een week tijd is de roman van Akyol toe aan zijn vierde druk en dingen filmers om de rechten van het boek. Goed gedaan. Jammer alleen dat Eus zo armoedig is geschreven.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden