NieuwsVaccins

Oxfords ‘apenvaccin’ stelt teleur, spotlight zwaait naar Amerikaans bedrijf Moderna

Een bejubeld kandidaat-vaccin tegen corona, uit Oxford, blijkt bij nader inzien toch niet zo lekker te werken. Maakt het vaccin van het Amerikaanse bedrijf Moderna meer kans?

In een laboratorium van Sinovac Biotech in Beijing zijn medewerkers ook op zoek zijn naar een covid-19-vaccin.Beeld AFP

Het persbericht stelde de zaak nog zo mooi voor. Nu puntje bij paaltje komt, blijkt een bejubeld kandidaat-vaccin uit Oxford niet zozeer een ‘sprong vooruit’, maar een middel dat niet doet waarvoor het is gemaakt – het virus tegenhouden.

Eind vorige maand maakte de Britse universiteit nog trots bekend dat zijn kandidaat-vaccin met de roepnaam ‘ChAdOx1 nCoV-19’ glansrijk een test in zes resusaapjes had doorstaan. Maar uit de net gepubliceerde technische details blijkt dat dit toch wat tegenvalt. Alle ingeënte aapjes maakten na besmetting virusdeeltjes aan, en waren dus nog steeds bevattelijk voor het virus. Bovendien werden er drie kortademig.

‘Het is glashelder dat dit vaccin geen steriele immuniteit geeft, de gouden standaard voor welk vaccin dan ook’, aldus de eminente immunoloog William Haseltine in een vernietigende kritiek. ‘De viruslading in de neuzen van de gevaccineerde en de niet-gevaccineerde dieren is identiek’, signaleert in een ander commentaar ook de Britse hoogleraar moleculaire virologie Jonathan Ball. ‘Dat is van belang. Als dit bij mensen gebeurt, zou het vaccin de verspreiding van het virus niet tegengaan.’

Geen longontsteking 

Wel lijkt het Oxfordvaccin de ziekte enigszins in te dammen. Zo kregen de ingeënte apen geen longontsteking, al maakten hun longen wel virusdeeltjes aan. Aan het LUMC reageert Marjolein Kikkert, betrokken bij de ontwikkeling van een enigszins vergelijkbaar vaccin als dat uit Oxford, dan ook voorzichtig. ‘Dit zijn maar weinig apen. En met zulke gemengde uitkomsten heb je er dan eigenlijk niet zoveel aan’, merkt ze op. ‘Het kan best dat het alsnog prima uitpakt in de menselijke trials.’

In de Britse krant The Telegraph roept hoogleraar Ball op tot ‘dringende heroverweging van de lopende proeven met ChAdOx1 bij de mens’. Sinds deze maand is men het vaccin immers op werkzaamheid en veiligheid aan het testen bij een groep van enkele duizenden mensen. De Britse overheid heeft intussen plek gereserveerd bij farmacieconcern AstraZeneca, om bij succes 30 miljoen doses van het vaccin te produceren.

‘Dit soort dingen gebeurt bij medisch onderzoek veel’, duidt Kikkert. ‘In eerste instantie zien je resultaten er prachtig uit, maar een paar stappen verder blijken er ineens allerlei nuances in te zitten.’ Geen reden om de mensproeven af te blazen, vindt ze. ‘De resultaten in apen zijn op zichzelf bemoedigend genoeg. En zo lang je niet in het echte testsysteem zit – de mens – weet je niet welke kant het kwartje op valt.’

Amerikaans vaccin 

Voorlopig heeft een vaccin van het Amerikaanse bedrijf Moderna meer succes. Althans, dat beweert Moderna zelf, in een persbericht. Moderna diende zijn kandidaat-vaccin, een stof met de catalogusnaam mRNA-1273, in drie doseringen toe aan 45 proefpersonen. Die maakten vervolgens neutraliserende antistoffen aan, bloedeiwitten waarmee het lichaam virusinfectie tegengaat. Of dit genoeg is om besmetting te voorkomen, is nog onduidelijk: het was nog maar een veiligheidstest.

Op het eerste oog lijkt die test geslaagd. Van de proefpersonen die de hoogste dosering kregen, liepen er enkele ‘systemische reacties’ op. Dat moet zoiets zijn als koorts of uitslag, maar Moderna gaat niet in op de details. In de lagere dosering waarin Moderna het vaccin wil testen bij een vervolggroep vrijwilligers, bestond de ergste bijwerking slechts uit wat roodheid rondom de prikplek.

‘Bescheiden maar beloftevol’, omschrijft medisch chemicus en industriewatcher Derek Lowe op zijn weblog In the Pipeline. ‘Dit is wat je verwacht te zien bij een vaccin dat werkt. Alleen hebben we nog niet genoeg informatie om te kunnen zeggen of het werkt, of hoe goed.’ Ook Moderna testte zijn vaccin eerder op proefdieren: niet op apen, maar op de minder op de mens lijkende muis.

Het bedrijf heeft inmiddels toestemming voor vervolgonderzoek en zegt zelf al in juli met een ‘fase-3-studie’ te willen beginnen, het stadium waarin een middel echt als vaccin wordt getest op een forse groep mensen. Daarmee is het een van de inmiddels ongeveer tien kandidaat-vaccins die op menselijke proefpersonen worden uitgeprobeerd.

Op de beurs vielen de berichten van Moderna in elk geval in goede aarde. Sinds februari waren de aandelen van het bedrijf al haast in waarde verdrievoudigd, deze week sprong het aandeel nog eens haast 20 procent omhoog, naar 80 dollar. Daarmee is het bedrijf een van de grootste biotechknallers van het moment.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden