Oxbridge

Oxford en Cambridge: bolwerken van snobs én twee van de mooiste historische steden van Groot-Brittannië. Rivalen ook die elkaar morgen bestrijden in de traditionele Boat Race op de Theems....

Studenten en bolhoeden

Ze wijst op de Radcliff Camera, nu onderdeel van de beroemde Bodleian Library. Met zijn enorme koepel is het een van de monumentaalste gebouwen in een stad vol monumenten. 'Toen ik voor de eerste keer in Oxford was aangekomen, zag ik hier 's avonds een eenzaam figuur op een bovenkamertje studeren bij een antiek schemerlampje. Het leek net een film. Dat vond ik geweldig. Dat wilde ik ook.' Inmiddels woont Catelijne Coopmans (26) tweeënhalf jaar in Oxford en is ze bezig met haar tweede postdoctoraal.

Oxford (144 duizend inwoners, 27 duizend studenten) heeft nog altijd de reputatie het symbool te zijn van het geprivilegeerde Engelse studentenestablishment. Negen na-oorlogse premiers - onder wie Thatcher en Blair - studeerden in Oxford, net als de Amerikaanse president Clinton en talrijke andere beroemdheden.

De opeenstapeling van universiteitsgebouwen, de steegjes met boekenzaken en de studenten in toga doen de straten bijna geuren naar wetenschap. Het Brideshead-karakter is nog niet helemaal verdwenen, maar de studentenbevolking bestaat niet alleen meer uit in smoking geklede zonen van upperclass-ouders, die bekakt Engels praten, in kamers met lambrisering wonen, 's middags om twee uur sherry drinken en voorbestemd zijn toe te treden tot de Great en Good van de Britse politiek en het bedrijfsleven. 'Het is niet alleen Old Boys Network. Ook in Oxford zijn de mensen die zelf hun studie betalen een minderheid', zegt Coopmans.

Haar eigen faculteit - Said Business School - is gevestigd in een splinternieuw gebouw, maar de architecten hebben de band met het verleden proberen te handhaven door middel van een koperen torenspits. De bijnaam van de stad - City of Dreaming Spires - is hierdoor in ere gehouden. Ook de kenmerkende quadrangle ontbreekt niet: de vierkante open ruimte met het perfecte gazonnetje waar het gebouw omheen is gezet. 'Niet iedereen was even enthousiast over deze faculteit. Business is nog altijd een beetje vies in het intellectuele Oxford', merkt ze op.

'Daarom ben ik blij dat ik in het eerste jaar een traditioneel vak heb gestudeerd: moderne geschiedenis. Dat betekent dat je echt deel wordt van de traditie. Haar college - St. Cross - is in tegenstelling tot haar faculteit gevestigd in een van de vele historisch gebouwen, waar de tijd eeuwenlang lijkt te hebben stilgestaan. In de common room staan de sherryglaasjes op traditionele wijze opgesteld. 'Na de lunch worden er twee flessen sherry neergezet: een fles droge en een een fles medium.' In de bovenkamertjes huizen twintig studenten die vanaf hun bureau - met dezelfde tafellampjes met stofkapjes als in de Bodleian - uitzicht hebben op de quadrangle.

In totaal telt Oxford 39 colleges, onafhankelijke instellingen die samen de universiteit vormen. Ze zijn gegroepeerd in het centrum. 'De colleges zijn de sociale ontmoetingsplaatsen. Hier eet je, soms nog in een grote zaal met de professoren op een verhoging; hier drink je je glaasje en hier kun je een kamer hebben', zegt Coopmans. 'Ze zijn ontstaan uit de kloosters en boden studenten bescherming. Vroeger bestond er grote animositeit tussen de studenten en de andere stadsbewoners - town against gown - en dan waren de colleges het veilige bastion.'

Het oudste college in Oxford is Merton uit 1264, het college dat J.R. Tolkien inspireerde. Het mooiste is Christ Church, het college van Lewis Carroll, de schrijver van Alice in Wonderland, met de kleinste kathedraal van Engeland en de door Christopher Wren ontworpen Tom Tower, waarvan de klok elke avond om vijf over negen 101 keer slaat als herinnering aan de stichters.

Bijna achthonderd jaar studentenleven heeft Oxford zeshonderd geregistreerde monumenten opgeleverd, na Londen de meeste in Groot-Brittannië. Vrijwel elk college is er een. Het Sheldonian Theatre is het eerste grote bouwwerk van Christopher Wren. Het Ashomolean Museum, met het dodenmasker van Oliver Cromwell, de lantaarn van Guy Fawkes en 's wereld duurste Stradivarius (Le Messie van twintig miljoen euro), zegt het oudste museum ter wereld te zijn.

Naast de historische bouwwerken maken ook de verschillende studentenrituelen en de bolhoeden - het is de enige stad in Engeland waar je ze nog vindt - van Oxford een bolwerk van traditie. 'En dan hebben we nog het oudste stukje ham ter wereld', wijst Coopmans op een slager die een hammetje uit 1894 conserveert.

Oxford is behalve studentenstad ook moordstad. Het Randolph Hotel in Oxford - tegenover het Asmolean - is dankzij Colin Dexters beroemde Morse-serie een pleisterplaats voor fans van de beroemde hoofdinspecteur. Als beste hotel geldt echter de Old Bank en de meest illustere is mogelijk het zusterhotel Old Parsonage waar Oscar Wilde als student verbleef. Een beroemd restaurant is Le Petit Blanc van de Franse chef Raymond Blanc, maar er zijn in Oxford talrijke goedkope studenteneethuizen. King's Arms, een studentencafé, Eagle & Child, voor Tolkienfans, en de Bear Inn, met een verzameling van vijfduizend stropdassen, zijn populaire pubs.

***

Studenten en fietsen

In Cambridge waant hij zich af en toe in de 15de eeuw. 'Als je tussen al die historische gebouwen over straat loopt, voel je je een deel van de geschiedenis. De tijd lijkt eeuwen te zijn teruggezet.'

Mark van Mierle (29) studeert sinds september in Cambridge. Hij heeft bewust deze stap gemaakt. 'Ik heb voor Cambridge gekozen omdat een world-class-opleiding aangeboden wordt in een Angelsaksische omgeving. Een jaar in deze cultuur geeft daarom het sterkste leereffect.'

Cambridge (107 duizend inwoners, 17 duizend studenten) is niet alleen sjieker dan Oxford - een hoger percentage studenten is afkomstig uit gegoede families - maar pretendeert ook de betere universiteit te huisvesten. De Sunday Times riep Cambridge onlangs voor het vijfde achtereenvolgende jaar uit tot de beste van de 123 universiteiten in Groot-Brittannië.

Van Mierle wijst naar Trinity College waar koningen, prinsen (onder wie prins Charles) en literaire grootheden (Nabokov, Byron) studeerden. De wetenschappelijke status wordt geïllustreerd met een appelboompje dat diende als inspiratiebron voor Isaac Newton. 'Hier zijn alleen al negentien Nobelprijswinnaars opgeleid', zegt Van Mierle trots.

Zelf vindt hij het daarnaast gelegen St. John's het mooiste college: de rode bakstenen muren, de uitbouw aan de achterkant en het majestueuze uitzicht. Maar een keuze is moeilijk te maken. De wandelroute over King's Parade en Trumpington Street is een aaneenschakeling van hoogtepunten. Naast St. John's College en Trinity College zijn ook het Fitzwilliam Museum (dat qua antiquiteiten- en kunstcollectie met het Ashmolean in Oxford kan wedijveren), het in 1284 gestichte Peterhouse (Cambridge's oudste college) en King's College aan deze route gevestigd.

In totaal telt Cambridge 31 colleges, vaak met dezelfde namen en fraaie onderkomens als die in Oxford, zij het dat de quadrangles hier courts heten. Net als in Oxford moet elke student eerst een lidmaatschap aan een van de colleges veroveren voordat ze in deze plaats kunnen gaan studeren. Van Mierle: 'Je hoeft niet per se in de college te wonen, maar je mag er niet verder dan zeven kilometer vandaan verblijven. De colleges maken daarna voor jou een studieprogramma op maat.'

Terwijl Oxford begin vorige eeuw na de komst van de Morris-autofabrieken uitgroeide tot industriestad, bleef Cambridge een marktplaats voor de boeren uit de omgeving. Cambridge is hierdoor niet alleen kleiner, het is ook compacter en lieflijker. 'Vanaf de kerktoren van St. Mary's kun je de hele stad zien', vertelt Van Mierle. 'Alles is dichtbij. De mensen noemen het de fietshoofdstad van Europa.' Cambridge is een stad in een universiteit, Oxford een universiteit in een stad, schreef Thomas Fuller.

Oxford telt misschien meer monumenten, maar de kapel van King's College in Cambridge, met zijn Rubens, fameuze knapenkoor en de jaarlijks door de BBC uitgezonden kerstviering, is volgens Van Mierle het mooiste monument. Ook op uitgaansgebied kan Cambridge concurreren met Oxford: Cambridge's Randolph heet de University Arms. In Cambridge zijn The Eagle - waar RAF-militairen in de Tweede Wereldoorlog het plafond beschreven - en The Anchor veelbezochte pubs. Sheene Mill van Ready Steady Cook-chef Stephen Saunders is een trendy restaurant.

Aan de achterkant van de colleges kabbelt het riviertje Cam. Terwijl Oxford het water (de Cherwell en de Theems) als een vijand heeft beschouwd, heeft Cambridge er een bondgenoot van gemaakt. Van Mierle: 'Vanaf het water heb je in Cambridge een prachtig uitzicht over de tuinen van de colleges.'

In beide steden is punteren het traditionele tijdverdrijf van studenten tijdens lome zomermiddagen. In Cambridge wordt gepunterd vanaf een platform aan de achterzijde van de boot, in Oxford staat de punteraar nog vaak traditioneel in de boot zelf. Punteren is niet alleen genieten voor de opvarenden, ook aan de waterkant valt er veel plezier aan te beleven, zeker als de bootjes van rietkraag naar rietkraag slingeren en er eindeloze congestie op het water ontstaat.

De steden zijn grote rivalen. 'Dat is eigenlijk historisch gegroeid. De Universiteit van Cambridge is opgericht door een aantal studenten die in Oxford waren weggestuurd.' De concurrentie uit zich nog het meest op het sportveld. 'Oxford heeft de beste rugbyspelers, maar Cambridge de beste roeiers', stelt Van Mierle niet zonder trots.

Morgen vindt weer de fameuze Boat Race - de 148ste sinds 1829! - plaats tussen de roeiteams van Oxford (Dark Blues) en Cambridge (Light Blues). Oxford won vorig jaar, maar de totaalstand is in het voordeel van Cambridge: 77-70. Eén keer eindigden de boten gelijk.

Over voetbal wil Van Mierle het liever niet hebben. Cambridge United komt net als Oxford United uit in de kelder van het Engelse betaald voetbal: de derde divisie. De onderlinge wedstrijd - de zogenoemde Varsity Match -- eindigde in november onbeslist in 1-1.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden