Overzicht

Een overzicht van zeven bekende rollen van Rijk de Gooyer, die hem typeren als acteur en komiek.

1. Johnny en Rijk show

Ze waren elkaar in de jaren vijftig tegengekomen in het uitgaanscircuit van Amsterdam, waar ze beiden als conferencier actief waren. Als het duo Johnny & Rijk of, later, Een paar apart was de rolverdeling op het eerste oog klassiek: Kraaykamp was de komiek, De Gooyer was de aangever. Maar anders dan bijvoorbeeld Frans van Dusschoten in zijn samenwerking met André van Duin, riep De Gooyer zelden het medelijden van het publiek op. Rijk deed zich niet voor als een dommerik. Hij raakte niet in paniek en deelde zelf ook beschaafde plaagstootjes uit.

2. De Paturainman

De Gooyer was in de spotjes voor de roomkaas de Hollander die zich in het buitenland populair en lollig waant. Op joviale toon prees hij de waar aan in Franse ambiance. Hij stond tussen de koeien op het platteland, zat aan goed gevulde tafels in de buitenlucht of aan het zwembad. De kaas was steevast lekker jong, romig en goed smeerbaar. Maar hij gedroeg zich intussen tamelijk bot. De Fransen, ter zake allemaal kundiger dan hij, waren allemaal 'jochies' en hoe die ook riepen dat het 'Paturain' was, bleef het hardnekkig 'Paturijn', want dat rijmt zo lekker op 'da's pas fijn'.

3. De inbreker

De rol van Glimmie in De Inbreker geldt als De Gooyers doorbraak in filmland - al trok naast zijn spel ook de striptease van Willeke van Ammelrooij de aandacht. Hij is de beroepscrimineel en messentrekker uit het louche milieu rond de Zeedijk in Amsterdam met wie het toch betrekkelijk goed gaat aflopen. Glimmie voert ogenschijnlijk gewetenloos smerige streken uit, maar dan openbaart zich uiteindelijk de blanke pit: hij trekt zich het lot aan van een jong meisje. De Gooyer heeft heel wat smiechten gespeeld, maar deze was er een met innemende trekjes.

4. Hoogste Tijd

Anders dan zijn kompaan John Kraaykamp heeft Rijk de Gooyer nooit de behoefte gehad zich bewust te bewijzen als serieus toneelacteur. In de verfilming van de roman Hoogste tijd van Harry Mulisch speelt hij niettemin de rol van Uli Bouwmeester, een tweederangs en uitgerangeerde acteur uit een beroemde toneelfamilie. Uli wordt gevraagd nog één keer te schitteren in het theater - eindelijk erkenning, eindelijk aanzien. Maar dat gaat volledig mis. In regie van Frans Weisz liet De Gooyer glorieus zien dat hij, als hij wilde, een groot serieus acteur was.

5. Soldaat van Oranje

Het tongetje flitst vilein en wellustig tussen zijn lippen. Martelaar, sadist, geilaard. In Soldaat van Oranje speelt De Gooyer misschien wel de grootste slechterik in zijn oeuvre. Agent Breitner van de Sicherheitsdienst is nietsontziend, voor vriend en vijand. Hij grijpt in de bh van een nazi-secretaresse en mishandelt een verzetsman. Het kostte hem kennelijk weinig moeite zich in te leven: hij maakte in de Tweede Wereldoorlog deel uit van het bevrijdingsleger. Hij kon ook relativeren. In een persiflage op de film was de vraag welke Duitser hij speelde. Hij antwoordde: 'Ik speel alle Duitsers'.

6. Madelief

Het was de rol waarmee hij zijn derde Gouden Kalf won, en hoewel die uit de taxi werd gegooid, zal De Gooyer er stiekem tevreden mee geweest zijn. Want de net weduwnaar geworden opa in Madelief, Krassen in het tafelblad voegde een nog onbekende dimensie toe aan zijn toen al rijke cv. De grootvader was een hartveroverende knorrepot. Zijn nukken bleken een buitenkant, die vorm had gekregen door een dominante echtgenote. Na haar dood en in aanwezigheid van zijn kleindochter transformeert hij tot de liefst denkbare opa, een verandering die De Gooyer moeiteloos gestalte gaf.

7. In voor- en tegenspoed

In de VARA-tvserie In voor- en tegenspoed is De Gooyer als Fred Schuit de Amsterdamse evenknie van Archie Bunker uit All in the Family: mopperend in zijn stoel, op geen lachje te betrappen, doortrapt gemeen en overtuigd van zijn burgerlijke gelijk. Maar hij is met stomheid geslagen als een nieuwe hulp in de huishouding zich aandient: Winston, zwart en homo. Als die even in de keuken bezig is, zegt hij tegen zijn vrouw: 'Ik weet niet of je het doorhebt, maar hij is wel van de kletsklets.' De Gooyer in een vestje en een pijp aan de mond, meer opsmuk heeft hij niet nodig voor een notoire chagrijn.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden