Overwinning

IN Lunteren

Iedereen heeft een mening over NSB-erfgoed.

Ga in die muur staan en doe je ogen dicht: lawaai van februarivogels. Het bos beweegt, knoppen exploderen uit kale takken, de lente dendert naar binnen. Een bakstenen versterker is het, die muur, hij verzamelt geluid. Tien meter hoog, honderdvijftig meter lang en dwars door het midden loopt een galerij met stalen balustrade. Jaren dertig, zie je zo.

De muur van Mussert. Anton had hier graag een mausoleum gehad, maar wat hij kreeg was het vuurpeloton en de muur ziet nu uit op witte recreatiechalets, tijdelijk bewoond door Polen.

Roderick Zoons weet dat er een geheime gang loopt onder Musserts muur, daar speelde hij als kind, ook al had zijn vader het verboden. Je weet hoe dat gaat, met vaders en zonen. De muur: hij is ermee opgegroeid. Die hoort bij zijn leven, en bij dat van zijn vader en van zijn grootvader. Die staat daar, zegt hij en zo is het.

Roderick Zoons groeide op met de Muur van Mussert...

De NSB hield hier zes landdagen, 20 duizend man luisterend naar de hagespraak van secretaris Cornelis van Geelkerken en van Anton Mussert, de Algemeen Leider. Hun stemmen versterkt door het baksteen. De laatste keer was in 1940. Daar is een filmpje van te zien op YouTube.

'Dadererfgoed', noemen ze de muur nu, een naargeestig neologisme. Plotseling heeft iedereen er weer een mening over. Wethouder Johan Weijland uit Ede wil dat de muur tot nationaal monument wordt, zodat ie niet kan verdwijnen: 'Het is cultuurhistorie.' Voormalig geschiedenisleraar Carel Verhoef wil dat de muur tot de grond wordt afgebroken: 'Een monument richten we op voor slachtoffers, en niet voor landverraders en moordenaars' - hij waarschuwt ook voor neo-nazitoerisme. Voorzitter Simon van de Pol van de Vereniging Oud Ede wil de geschiedenis niet uitgummen: 'We rammen ons zo graag op de borst dat we allemaal zo geweldig waren in de oorlog maar dat was niet zo.' De Bond Heemschut meldt zichzelf bij de krant, want zij zijn 'de organisatie die als eerste aandacht heeft gevraagd over de vervallen staat van de Muur van Mussert'.

Iedereen heeft er een mening over, zegt Roderick, maar niemand is bij me op bezoek geweest, 'dat bevreemdt me wel'. Ze zouden zien dat de muur nog best in conditie is. Fier staat ie overeind: dat gaat zomaar niet verdwijnen, daar komen sloopmachines aan te pas.

...die al drie generaties in bezit is van dezelfde familie.

De muur van Mussert ligt bij Lunteren, in een bijna ouderwets boerenlandschap met beuken en priemende sparren. Er ratelt geweervuur: legerplaats Harskamp, waar soldaten oefenen voor slechte tijden. Roderick Zoons is de eigenaar van de muur. Zijn opa Cor heeft 'm gekocht, toen hij hier een camping begon, een paar jaar na de oorlog. Zijn vader (ook Cor) nam de camping over. En nu heeft Roderick hier recreatiecentrum De Goudsberg: 25 hectare, 50 chalets, 160 bungalows, een camping en twee zwembaden. Hij is trots op zijn bedrijf, op zijn vader en op zijn opa. 'Ik heb het altijd geweten van Mussert', zegt hij. 'Het is nooit een geheim geweest.'

Opa Cor kwam uit Rotterdam en dook tijdens de oorlog onder op een boerderij. Daarna vond hij dit bos -met-theehuis: een prachtplek voor een camping.

We lopen naar de muur en klimmen erin. 'Hier stond Mussert dan een beetje te blèren en stoer te doen', zegt Roderick.

De Algemeen Leider van de NSB, 'een beetje blèren en stoer doen.'

Op YouTube is Mussert een wat korte, kalende man met een dik horloge en een geknepen hemdsboord, af en toe struikelend over zijn woorden. Zijn publiek draagt hoedjes van papier en eet een boterhammetje in het zanderige gras. Af en toe gebruikt De Leider een oude retorische opzweeptruc, die nog steeds wordt gebruikt.

Mussert: 'Acht gij u in oorlog met Duitsland, ja of nee?'

Allen: 'Néé!'

Mussert: 'Acht gij u bondgenoot van Engeland, ja of nee?'

Allen: 'Néé!'

Roderick vertelt dat 25 jaar geleden de zwarte weduwe naar Lunteren kwam, Florrie Rost van Tonningen, met een stel kornuiten: ze wilde naar de muur. 'Ze werd door mijn vader resoluut van het terrein geschopt. Gelukkig maar, want ik zou hetzelfde doen.'

Ik stel me voor hoe Cor Zoons daar stond, de dag nadat hij Musserts muur had gekocht. Een paar jaar na zijn onderduik - natuurlijk wist hij wat hier was gebeurd. Ik stel me voor dat hij in de galerij ging staan en het terrein overzag: daar lag de toekomst voor hem, voor zijn zoon Cor en voor zijn kleinzoon Roderick. Een toekomst voor het soms wat merkwaardige, maar vrije Nederland. Zo stond hij daar. Dit was zijn overwinning: fuck you, Anton Mussert.

Reageren?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.