Overwinning voor Amerikanen, bijrol voor VN

Een zege van de VS. Zo beoordelen VN-deskundigen de Irak-resolutie van de V-raad. De rol van de VN - vooral humanitair - blijft bescheiden....

'De Verenigde Naties hebben in Irak op z'n best een bijwagenrol', zegt Nico Schrijver, hoogleraar volkenrecht aan de Vrije Universiteit in Amsterdam. Resolutie 1483 staat volgens hem 'bol' van taken en verantwoordelijkheden van 'de Autoriteit', onder welke naam het Amerikaans/Britse bestuur in Irak voortaan opereert.

Ook Dick Leurdijk, VN-deskundige van instituut Clingendael, heeft het over een 'marginale rol' voor de VN. Een rol die - niet onbelangrijk - nu expliciet is bevestigd door de VN zelf. 'De Amerikanen zijn als overwinnaars uit het strijdperk gekomen', zegt hij.

De 'vitale rol' voor de Verenigde Naties waarover Bush en Blair op 8 april in Belfast spraken, wordt letterlijk genoemd. Maar in werkelijkheid ziet Leurdijk er niets van terug in de resolutie. De VN-bijdrage blijft beperkt tot humanitaire taken.

De kern van de resolutie, zegt hij, is dat de Verenigde Naties feitelijk hun goedkeuring hechten aan de situatie die is ontstaan na de val van Saddam. 'De Veiligheidsraad legt zich daar nu politiek bij neer, en geeft er juridische rugdekking aan.' In de aanhef van de tekst 'erkent' de raad de 'specifieke gezagstaken' van de 'bezettende macht', de Autoriteit.

Er is volgens Leurdijk dus ook impliciete instemming met de aanwezigheid van Amerikaanse en Britse troepen. Wat overigens iets geheel anders is dan het met terugwerkende kracht goedkeuren van de militaire operatie; daarvan is geen sprake.

Schrijver (tijdens de eerste Golfoorlog juridisch adviseur van de Veiligheidsraad) ziet als 'grote klapper' van de resolutie de bepaling dat de sancties worden beëindigd - met uitzondering van het wapenembargo. Het geld dat Irak gaat verdienen met de verkoop van olie, plus andere internationale bijdragen, gaat in een Ontwikkelingsfonds, te beheren door de Centrale Bank van Irak.

Maar, zegt hij, het is de Autoriteit die zeggenschap houdt over de Centrale Bank. Paragraaf 13 bepaalt dat het geld van het Ontwikkelingsfonds zal worden besteed 'op aanwijzing van de Autoriteit, in overleg met het Iraakse interim-bestuur'. Leurdijk: 'Dus ook hier houden de Amerikanen de touwtjes in handen.'

Wat hem opvalt is dat met geen woord wordt gerept van een internationale troepenmacht. 'Willen de Amerikanen hierover een aparte resolutie? Of willen ze het helemaal buiten de VN om doen?' Een juridische dekking is er in ieder geval niet. Dat legt op voorhand 'een zware hypotheek' op de discussie, ook over een mogelijke Nederlandse bijdrage.

Hoewel aanvankelijk sprake was van een omnibus-resolutie, waarin alle lopende kwesties inzake Irak zouden worden geregeld, heeft de tekst nog een witte vlek: de massavernietigingswapens. Paragraaf 11 bevestigt Iraks plicht tot ontwapenen, en onderstreept dan de intentie van de raad om het mandaat van de VN-wapeninspecteurs opnieuw te bespreken .

Leurdijk: 'Dat is diplomatieke taal voor: daar zijn we nog niet uit. Want het zegt natuurlijk helemaal niets. Het is duidelijk dat de Amerikanen eerst zelf onderzoek willen doen, om dan eventueel de VN te vragen hun bevindingen te controleren. Dus de VS bepalen de voorwaarden waaronder de inspecteurs terugkeren.'

Overigens toont Schrijver zich niet ongelukkig met de uitkomst van de onderhandelingen in de Veiligheidsraad. Een centrale rol voor de VN zou hij 'een brug te ver' hebben gevonden , gezien de ervaringen in Cambodja en Oost-Timor, waar de VN wel een grote rol hadden. 'En heel verheugend vind ik de mate van unanimiteit waarmee de eenheid in de Veiligheidsraad is hersteld. Dat is in het belang van de Iraakse bevolking.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden