Overvecht gasvrij? Dat gaat de bewoners een beetje te snel

De Utrechtse wethouder Lot van Hooijdonk loopt voorop in de strijd tegen het aardgas. Overvecht-Noord is haar proeftuin. Maar de bewoners vertrouwen het niet. ‘Hoeveel gaat dit ons straks kosten?’

Utrecht - Arjen Bezemer heeft zijn huis aan de Vancouverdreef in Overvecht-Noord al aardig milieu vriendelijk, maar toch wordt hij op kosten gejaagd Foto Raymond Rutting / de Volkskrant

Al sinds de oplevering ervan in de jaren tachtig woont mevrouw De Boer (59) in haar koopwoning in een voor de Utrechtse flatwijk Overvecht atypische buurt: een bloemkoolwijkje met rijtjeshuizen met goed onderhouden voortuinen waarin  de magnolia’s dezer dagen hun laatste bloemblaadjes verliezen. Met haar buren voelt zij zich overvallen door onzekerheid nu Overvecht-Noord plotseling voor 2030 gasvrij moet worden. ‘Want niemand vertelt erbij hoe dat moet.’

Brief op de mat

Eind vorig jaar viel er in haar buurt een brief op de mat van de gemeente met die mededeling. Nederland moet voor 2050 van het gas af, wat de gemeenten grotendeels moeten bewerkstelligen. En terwijl veel gemeenten nog niet veel verder zijn gekomen dan visies schrijven, ging Utrecht met GroenLinks-wethouder Lot van Hooijdonk als boegbeeld voortvarend van start. De stad meldde zich aan als een van de voorlopers en beloofde vorig jaar te beginnen met één wijk die al voor 2030 van het aardgas wordt afgekoppeld.

De keuze van de zogenoemde Utrechtse ‘regiotafel Energietransitie’, met naast de gemeente ook de energiemaatschappijen, de netbeheerder en de woningcorporaties, viel op Overvecht-Noord. Dat leek logisch omdat daar de gasleidingen voor 2030 moeten worden vervangen. De partners wilden voorkomen dat deze vernieuwing nog nodig zou zijn.

Het merendeel van de circa 17 duizend bewoners in de wijk woont bovendien in sociale huurwoningen in flats die eigendom zijn van corporaties. Maar er zijn ook ruim duizend koopwoningen in het gebied, waaronder die in de Klopvaartbuurt.

‘Je wordt voor het blok gezet’, zegt De Boer. ‘Hoeveel gaat het ons bijvoorbeeld kosten? Ze hebben er nog geen enkele ervaring mee.’ Haar ketel is na achttien jaar aan vervanging toe. ‘Maar wat gaan we nu doen?’

Proefkonijn

Het buurtje met zeker niet de rijkste woningbezitters – onder meer leraren, buschauffeurs en verpleegkundigen – is op z’n zachtst gezegd niet blij met de uitverkiezing tot proefkonijn. De prijs van hun huizen is minder gestegen dan elders in de stad, door de slechte naam van Overvecht.  

Hoe maak je een huis gasvrij?

‘Deze mensen kunnen niet zomaar een extra hypotheek nemen’, zegt ict’er Arjen Bezemer (47), inmiddels voorman van het buurtprotest. De driehonderd opgehaalde handtekeningen tegen het plan heeft hij aan de gemeente overhandigd. In zijn keuken zit al een inductiekookplaat, op zijn dak prijken zonnepanelen en een zonneboiler.

‘Net als veel anderen begrijp ik dat aardgas eindig is’, zegt Bezemer. ‘Maar helemaal van het gas af is een heel ander verhaal dan minder gas gebruiken. Van de manier waarop de gemeente dit op ons bordje legt, raken mensen in paniek, gezien de bedragen die worden genoemd. Het geeft veel stress.’

Reken eens uit, zegt Bezemer. ‘Deze huizen moeten beter worden geïsoleerd voordat je überhaupt een warmtepomp kunt plaatsen. En die warmtepompen vragen veel elektriciteit in de koude winter, wanneer je zonnepanelen juist weinig leveren. Zo dreigt het een kostbare en weinig duurzame oplossing te worden.’ 

De voorlichtingsorganisatie Milieu Centraal becijferde eerder dat de afkoppeling  van gas voor een dergelijke eengezinswoning ongeveer 30 duizend euro zou kosten, met een terugverdientijd van twintig jaar, met de lagere energierekening.

Omgevingsmanager

De samenwerkende partijen hebben voor het plan een ‘omgevingsmanager’ aangesteld, Marianne Nevens, die als intermediair met de bewoners, de gemeenten en de energiemaatschappijen praat op zoek naar oplossingen. ‘We hebben nog niet alle antwoorden op vragen hoe het gaat lopen’, zegt Nevens. ‘Maar de partijen wilden juist vroeg met dit plan naar buiten komen, om te voorkomen dat mensen bijvoorbeeld nog nieuwe cv-ketels gaan kopen.’

Het valt Nevens op hoe verschillend het tempo van de gemeenten is in de gastransitie. ‘De ene gemeente is nog in het stadium van ‘bewoners, kom eens meepraten’. Voor heel Nederland is het nieuw. Iedereen vraagt zich af: hoe gaan we dit doen? Ik vind het ook stoer hoe Utrecht handelt – de schouders eronder en de bewoners erbij betrekken. Er zijn al mensen die zeggen: ik ga het zelf regelen. Maar over de betaalbaarheid maakt iedereen zich zorgen.’

GroenLinks, nu nog even in een college met D66, VVD en SP, is bij de laatste verkiezingen in Utrecht de grootste geworden. Deze partij wil dat Utrecht vooroploopt en een voorbeeld is voor andere gemeenten op het gebied van milieu en de energietransitie. ‘De stad biedt zich aan als laboratorium’, staat in het verkiezingsprogramma. GroenLinks-wethouder Lot van Hooijdonk zit namens de Vereniging van Nederlandse Gemeenten aan de ‘landelijke overlegtafel bebouwde omgeving’ binnen het Klimaatakkoord.

Wat kost het om een slecht geïsoleerd huis uit 1970 aardgasvrij te maken?

Bewoner Bezemer ergert zich. ‘Dan zie ik dat Van Hooijdonk weer ergens op een symposium over de gastransitie mag praten alsof zij zo goed bezig is in Utrecht. Het enige wat ze tot nog toe heeft gedaan is zeggen: Overvecht moet van het gas af. Wij zijn ongewild de proeftuin geworden. Onze buurt wil later van het gas af, pas als duidelijk is welke oplossingen toekomstbestendig zijn.’

Buurtgesprek

Net die avond ontmoeten Lot van Hooijdonk en de bewoners van Overvecht elkaar bij een ‘buurtgesprek’. Onderhandelaars voor het nieuw te vormen college van GroenLinks, D66 en de ChristenUnie spreken daar informeel met bewoners om te horen wat hen bezighoudt, als input voor het coalitieakkoord. Daarin zijn de klimaatambities van de stad een belangrijk thema.

Aan statafels in buurtcentrum Stefanus vragen de bewoners de politici om meer veiligheid en meer jongerenactiviteiten en minder sociale woningbouw in de wijk. Voorzitter van het bewonersplatform Nelleke Wuurman, tevens wijkraadslid, spreekt Van Hooijdonk aan op haar plan met het gas. ‘Dit plan is te snel gedropt, het snijdt mensen door hun ziel’, zegt Wuurtman. ‘Het kost mensen tienduizenden euro’s. De gemeente loopt te ver voor de troepen uit. We moeten wat doen aan de CO2-uitstoot, maar het moet wel doordacht gedaan worden.’

Van Hooijdonk antwoordt dat ze nog niet kan zeggen hoe veel het de bewoners gaat kosten. ‘Het idee is dat je de kosten die je maakt gaat afbetalen met de besparingen die je doet. Er moeten daarvoor bijvoorbeeld leningen worden ontwikkeld die niet meer gebonden zijn aan een persoon, maar aan een huis. Aan die mogelijkheid wordt hard gewerkt, maar het is er nog niet. Het wordt al veel gemakkelijker als die mogelijkheid er wel is.’

Huizen met zonnepanelen in Heerhugowaard Foto Pauline Niks

Goedkoper

De omschakeling van energiebron moet hoe dan ook goedkoper worden, zegt Van Hooijdonk. ‘Als het ons niet lukt om dit haalbaar en betaalbaar te maken, dan komt de omschakeling niet van de grond. Er moet nog veel gebeuren.’

Bezemer is niet gerustgesteld. ‘Wie bepaalt wat haalbaar en betaalbaar is? En wat als je het niet kunt betalen? Het is toch gek dat de gemeente dit bij ons neerlegt zonder dat ze antwoorden hebben op de meest basale vragen van bewoners?’

Bezemer verbaast zich er bovendien over dat er nu een nieuwbouwbuurt in dit deel van Overvecht wordt opgeleverd waar de huizen nog ‘gewoon’ een gasaansluiting hebben. In dit Antoniuskwartier, waar vroeger het oude ziekenhuis van de wijk stond, wordt die verbazing gedeeld. ‘Dat de bouwers geen rekening hebben gehouden met dit plan. Wij vrezen de kosten als we van het gas af moeten’, zegt Deborah van Midden, een kersverse bewoner van een van de in jarendertigstijl gebouwde woningen. ‘Dat voelt toch een beetje wrang als je net een nieuw huis hebt gekocht.’

Hoe pakken deze voortrekkersgemeenten het aan?

Woerden

De gemeente Woerden, de corporatie GroenWest en netbeheerder Stedin onderzoeken hoe het Schilderskwartier-West als eerste wijk van het gas af kan.  Van de 900 woningen, vooral rijtjeshuizen uit de jaren zestig en zeventig, zijn bijna 600 koopwoningen. Er zijn geen mogelijkheden voor een centraal warmtenet; de gemeente onderzoekt nu de oplossing all-electric, oftewel met de installatie van warmtepompen en het isoleren van woningen.

‘Ik begrijp dat de bewoners kritisch zijn en dat het tot onzekerheid leidt’, zegt wethouder Hans Haring (D66). ‘Maar we kunnen niet afwachten. En er zijn ook bewoners die het fijn vinden om in een vroeg stadium betrokken te worden.'

Wageningen

Wageningen wil de wijken Nude en Benedenbuurt gasvrij maken. De gemeente  is al in een vroeg stadium in gesprek gegaan met de bewoners. ‘Het is lastig om te zeggen tegen bewoners: wij weten nog niet op welke manier deze wijk gasvrij wordt’, zegt projectleider Warmtetransitie Wageningen Sanne Meelker. ‘Maar bewoners vinden het ook fijn dat ze nu al kunnen meepraten. Het zou zuur zijn als je net een nieuwe cv-ketel hebt gekocht omdat je niets van de plannen wist.’

‘In onze gemeente zijn veel inwoners deskundig op het gebied van duurzaamheid’, zegt wethouder Lara de Brito. ‘Maar het moet betaalbaar zijn voor de mensen. Per buurt kijken we wat de beste oplossing is. Als we de klimaatdoelstellingen willen halen, moet de vrijblijvendheid eraf.’

Delft

Delft heeft de flatwijk Voorhof-Oost aangewezen. De TU Delft ontwikkelt een geothermische bron, die gebruikmaakt van warmte die twee of drie kilometer diep in de grond zit. Door het oppompen van deze aardwarmte kunnen kantoren en huizen worden verwarmd. In Zuid-Holland is de bodem op veel plaatsen hiervoor geschikt. Ook wordt er gewerkt aan een leiding door de provincie, die warmte gebruikt van de industrie in de havens van Rotterdam. Een van die leidingen gaat door Delft lopen. De geothermische bron en de warmterotonde zouden in 2020 gereed moeten zijn. Medio dit jaar moet duidelijk zijn hoe het aardgas in Voorhof-Oost het best kan worden vervangen.

Van de 1.400 woningen in de wijk is een kwart koopwoningen. De huiseigenaren zijn ingelicht. Volgens wethouder Stephan Brandligt (GroenLinks) is er geen sprake van paniek, omdat de gemeente alternatieven kan aanbieden.

Nederland van het gas af, maar wie betaalt de transitie?

Nederland moet snel van het aardgas af, maar de gemeenten die hierin vooroplopen, willen meer financiële en praktische steun van de regering. Huiseigenaren in wijken die als proeftuin zijn aangewezen, zitten met talloze vragen en vrezen dat zij op kosten worden gejaagd. Dat blijkt uit een rondgang van de Volkskrant.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.