Overspannen rust

We hebben steeds minder vrije tijd, maar daarin willen we wel optimaal genieten, álles beleven. Tot het ons te veel wordt....

Een maand geleden sprak een tafel terzakekundigen in Delft over vrijetijdsdruk. Dat we te weinig vrije tijd hebben voor te veel dingen die we zo graag een keertje zouden doen. En dat we daarin geen keuze kunnen maken en dat we daarvan van streek raken. Echt zo'n probleem van deze tijd dus, vrijetijdsdruk.

Vrijdag is wisseldag in De Eemhof, een van de acht Center Parcs in Nederland. De vertrekkende stroom gasten moet om uiterlijk tien uur ' s morgens de sleutel hebben ingeleverd, de komende stroom gasten mag om drie uur de sleutel ophalen. Precies vijf uur de tijd om alles weer spic en span te maken. Dat is een operatie die militaire precisie vereist en die wordt uitgevoerd door vrouwen met emmertjes sop aan het fietsstuur – over vrijetijdsdruk gesproken.

Afgelopen vrijdag werd een relatief rustige week afgesloten en een van de drukste periodes van het jaar ingeluid. Over twee weken verspreid, heeft Nederland dezer dagen herfstvakantie en de 701 cottages van De Eemhof in Zeewolde zitten tot de nok toe vol.

De spreekwoordelijke vrijetijdsdruk in het park zal ongekend groot zijn op Market Square, in Aqua Mundo en in Action Factory. Zoveel te doen en zoveel te laten in een luttele week. Wordt het instant relaxation of toch weer een once in a lifetime experience?

In de polders van plezier schiet gewone mensentaal te kort. De coffee corner dient het opstartmoment van de dag te zijn en de klimwand wordt tot de durfactiviteiten gerekend. Als de Nederlandse woordenschat tekortschiet, is er altijd nog het Engels. Wie Center Parcs nog een bungalowpark noemt, is niet meer van deze tijd. Center Parcs is een leisure-bedrijf. Nee, Center Parcs is een short cut to quality time.

Journaliste Tracy Metz schreef vorig jaar een boek over de vrijetijdsindustrie en wat die betekent voor mens en omgeving: Pret! Leisure en Landschap (NAi Uitgevers). In haar inleiding schrijft Metz: 'We willen geprikkeld worden, we willen genieten, iets beleven en van alles uitproberen. Als je met je collega's een middag naar een buitensportcentrum gaat, ga je niet een hele middag skeeleren of een hele middag kanoën, nee, je gaat én skeeleren én kanoën én mountainbiken én boogschieten én de klimwand uitproberen.'

Metz was op 9 september een van de sprekers op de bijeenkomst over vrijetijdsdruk. De aanleiding daarvoor vond organisator Awareness, een Haags adviesbureau voor beleidsmarketing, in het rapport De Meerkeuzemaatschappij. Daarin constateert het Sociaal en Cultureel Planbureau dat de vrije tijd in de periode tussen 1995 en 2000 flink daalde: van 47,3 uur naar 44,8 uur, onder meer door een stijging van het aantal tweeverdieners.

Niettemin werd in dezelfde periode 18 procent meer geld gespendeerd aan vrije tijd en is het aanbod daarvoor de laatste decennia drastisch gegroeid. Wie deze herfstvakantie iets wil doen, kan terecht in meer musea, in meer theaters, op meer sportaccommodatiesen bij meer leisure-bedrijven. In plaats van meer ontspanning geeft dat juist meer spanning.

SCP-onderzoeker Andries van den Broek zei in Delft: 'Het probleem is dat de mensen juist niet kiezen. Ze doen van alles wat, en daaruit groeit onbehagen.'

Het is een wonderlijke wereld die Tracy Metz heeft samengevat onder het veelbetekenende woord 'pret', een overstelpend aanbod aan belevenissen die stuk voor stuk onvergetelijk willen zijn. De kleurenfoto's van Janine Schrijver en Otto Snoek die in het boek twee beeld-essays verzorgen, lijken de thuisblijvers gelijk te geven.

Is dat dan de vrijtetijdsdruk waarover in Delft werd gesproken? Metz: 'Het aanbod is inderdaad gekmakend, maar tegelijkertijd ook van een grote weelde die rangen en standen doet verdwijnen. Smaak is gewoon richtinggevend.'

Misschien is het een kwestie van volwassenwording, denkt SCPonderzoeker Van den Broek: 'Beleidsmatig is er niets aan te doen, aan vrijetijdsdruk. Je kunt niet terug naar de tijd waarin de invulling van vrije tijd afhankelijk was van de klasse. Niemand wil dat ook. We moeten gewoon leren kiezen.' Misschien keert de wal het schip wel, vermoedt Metz: 'Ik denk dat er een groeiende behoefte is aan wat in Amerika downtime wordt genoemd, aan even niets doen, aan hersteltijd.'

De Eemhof ligt in het Hulkesteinse Bos, aan de boorden van het Eemmeer, te bereiken langs een erehaag van windmolens. De auto moet op een groot parkeerterrein achterblijven en wie te voet deze omheinde wereld betreedt, verlaat Nederland. De Eemhof is meditterane leisure. Den en eik maken plaats voor palm en olijfboom.

In 2000 werd dit Center Parcscomplex getroffen door een grote brand en wat daaruit anderhalf jaar geleden is herrezen, moet volgens marketingdirecteur Paul Geraeds worden beschouwd als de meest eigentijdse combinatie van inspanning en ontspanning. 'De entourage, de faciliteiten, de attracties en de accommodaties vormen een vrijetijdspark dat uniek is in Europa.'

Tegelzetters kwamen uit Portugal, dakdekkers uit Italië en beeldhouwers uit Bali om in Zeewolde een hoge mate van authenticiteit te bereiken. Geraeds: 'Met alle respect voor Disney, maar daar wordt een mal van olifanten gemaakt en die vind je vervolgens in tienvoud terug. Wat wij doen, is de gasten een gevoel van ”net echt” geven.

'Vandaag de dag kun je mensen niet meer bedonderen. Ze zijn zelf al een keer in Bali geweest en anders beseffen ze zelf ook wel dat er in de polder geen Bali mogelijk is. Maar de illusie moet de werkelijkheid wel zo dicht mogelijk naderen. De mensen moeten als het ware even vergeten dat ze onder de rook van Zeewolde zitten.'

De Balinezen hebben hun aandeel geleverd aan Aqua Mundo, een tropisch golfslagbad waar olifantjes als golfbrekers dienen en dat tot in de nok toe de indruk van Indonesië wekt. Zelfs met de 1500 badgasten die Aqua Mundo maximaal kan herbergen, is het volgens Geraeds minder zenuwslopend dan dergelijke zwemparadijzen doorgaans zijn. 'Het is ruim opgezet met voldoende rustpunten. Dat is tegenwoordig ook beleid bij Center Parcs. Als we zwembaden uitbreiden, is dat met relax.'

Hetzelfde geldt voor Action Factory, waarvan het dak nog herinnert aan de doodgewone sporthal die het voor de brand was. Maar doodgewone sporthallen voldoen niet meer. De entourage van deze bowlingbaan annex bioscoop annex klimwand annex badmintonveld is Cubaans. Maar ook daarin is, links van de ingang, weer zo'n rustpunt gecreëerd. Met zijn lederen fauteuils lijkt dit rustpunt op een herensociëteit, alsof de Amerikanen het nog voor het zeggen hebben in Cuba.

Toen De Eemhof aan zijn tweede leven begon, was het uitgangspunt dan ook de veelzijdigheid van de vakantievierder in de 21ste eeuw. Hem moet alles geboden worden: inspanning en ontspanning, lawaai en stilte, sport en luiheid. Met Tracy Metz constateert Geraeds een groeiende behoefte aan hersteltijd.

Het is ook de toon in de reclamecampagne van Center Parcs op radio en televisie. 'Nu even niet', zeggen de hoofdpersonen wanneer ze worden aangesproken op hun dagelijkse werkzaamheden. Nu even geen orkaan voor de weerman, nu even geen paard voor de amazone, nu even geen koninklijke baby voor de roddeljournalist. Ze hebben even tijd nodig om tot zichzelf te komen. Geraeds: 'Weer even tijd hebben voor elkaar, dat wordt steeds belangrijker.'

Alle activiteiten die bij Center Parcs kunnen worden ontplooid, zijn daaraan ook ondergeschikt. Geraeds: 'We zijn geen Club Med waar ze ' s morgens op je deur bonzen om je naar een of andere competitie te slepen. Al het vertier is bij ons toegevoegde waarde.'

Verder valt hem op dat de duurste huisjes, met een eigen sauna en met bezorging van broodjes voor het ontbijt, de laatste tijd vooral in trek zijn bij gezinnen.

'Oorspronkelijk hadden we ze bedacht voor de dinky's en de empty nesters, voor echtparen zonder kinderen dus, die zichzelf en hun vrienden eens extra wilden verwennen. Maar in de praktijk zijn het vooral de ouders die, als de kinderen eenmaal naar bed zijn, samen een saunaatje pikken en daarna samen een glaasje drinken.'

Het zou Paul Geraeds niets verbazen als de behoefte aan hersteltijd een comeback van de spiritualiteit inluidt. 'Je moet altijd oppassen met dat soort trends. Als je er te vroeg mee bent, sla je de plank volledig mis. Maar in Engeland hebben onze parken al Zen Gardens, plekken waar je helemaal tot rust kunt komen. Het zou me niets verbazen als iets dergelijks ook in de parken op het continent van de grond komt.'

Sociologe Iteke Weeda zei in Delft: 'We rennen de berg op en we rennen de berg weer af, maar we hebben niet eens de tijd genomen om van het uitzicht te genieten.

'Als vrije tijd een probleem is, dan komt dat doordat mensen handelen vanuit een extern referentiekader. Het intern referentiekader wordt verwaarloosd en dat leidt tot stress. Kortom, er is geen vrijetijdsprobleem, maar een zingevingsprobleem.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden