Overspannen medewerkers mag je nooit negeren

Psychische problemen zijn een belangrijke oorzaak van ziekteverzuim op het werk. Sommige instanties hebben daar iets op gevonden. 'Hoe normaler je erover praat, hoe makkelijker je het oplost.'..

Wie overspannen wordt of opgebrand raakt, krijgt weinig rust bij General Electric (GE) in Bergen op Zoom. Elke leidinggevende moet een zieke werknemer eens per week bellen. Doet hij dit niet, dan krijgt hij vanzelf een elektronische melding. 'Psychisch verzuim is nog steeds de meest voorkomende vorm van verzuim in Nederland', zegt bedrijfsarts Henri Hendrickx. 'Het is dus de normaalste zaak van de wereld. En hoe normaler je erover praat, hoe makkelijker je het oplost.'

GE is in Nederland een uitzondering. Psychische klachten zijn in de meeste bedrijven nog een taboe, blijkt uit het rapport Een gebroken been is toch gemakkelijker van bureau Astri, dat vorige week verscheen. Werknemers die overspannen of opgebrand thuisblijven, worden veelal genegeerd door hun direct leidinggevende. Het gevolg is dat ze veel te lang ziek thuis blijven. Hierdoor ligt het ziekteverzuim hoger dan nodig en belanden veel werknemers onnodig in de WAO. In 2003 werd 32 procent van de WAO-instroom veroorzaakt door psychische klachten. Onder de 15- tot 34-jarigen is het probleem nog veel groter. Bijna de helft (46 procent) van de nieuwe WAO'ers heeft een psychisch probleem.

Bij de Nederlandse kunststofdivisie van GE, GE Advanced Materials (GEAM), waar siliconenproducten en plastic halffabrikaten worden gemaakt, is het ziekteverzuim opvallend laag: gemiddeld 3 procent van de vijftienhonderd werknemers zit ziek thuis. Dat is beduidend lager dan bij het gemiddelde Nederlandse bedrijf, waar rond de 5 procent ziek thuiszit.

Vóór 1995 lag het verzuim nog rond de 7 procent. De daling is vooral te danken aan een harde aanpak van het psychisch verzuim. 'Het is soms nog taboe, maar veel minder dan toen ik hier vijftien jaar geleden kwam werken', zegt Hendrickx.

De voortvarende aanpak komt deels door de Amerikaanse cultuur in het concern. Manager Mark Jacobs: 'Als ik op een verjaardagsfeestje vertel dat ik bij General Electric werk, zeggen mensen meteen: ''Dat is zeker heel hard.'' We zouden alleen maar gericht zijn op geld verdienen. Inderdaad, die cultuur van aanpakken en ondernemen is er, we willen de besten zijn, maar daarvoor is de gezondheid van de werknemers ontzettend belangrijk.'

Om psychisch verzuim te voorkomen, volgen leidinggevenden verplicht trainingen waar ze leren hoe ze met overspannen of opgebrande medewerkers moeten omgaan. Op afdelingen waar het verzuim hoger is (het percentage wordt elke maand gemeten), grijpt de Arbo-dienst meteen in.

De aanpak van GE krijgt steeds meer navolging. Door de wet Poortwachter die sinds 2002 van kracht is, zijn bedrijven verplicht snel in actie te komen wanneer een werknemer zich ziek meldt. Na zes weken ziekte moet de Arbo-dienst in actie komen en stellen werkgever en werknemer een plan op hoe de zieke zo snel mogelijk weer aan het werk komt.

Het Hooghuis Lyceum in Oss (vmbo/havo/vwo, 4400 leerlingen) volgt een andere, niet minder succesvolle aanpak. Welzijnsconsulente Lisette Snaterse speelt hierin een sleutelrol. Haar motto: 'Aandacht, aandacht, aandacht.' Ze staat erop minstens eens per maand langs een van de acht locaties te gaan. 'Al drink ik alleen een kop koffie in de personeelskamer, het gaat erom dat ik aanspreekbaar ben.' De docenten kennen haar inmiddels goed en gebruiken haar graag als praatpaal.

Het ziekteverzuim is mede dankzij haar inzet aanzienlijk gedaald. In 2001 lag het verzuimpercentage nog op 8 procent, inmiddels is het rond de 3 procent (het landelijk gemiddelde in de onderwijssector is 6,5 procent). 'Ik kan wel zeggen dat het taboe rond psychisch verzuim hier is doorbroken', stelt Snaterse. 'Werknemers durven te zeggen dat ze niet lekker in hun vel zitten.'

Vertrouwen is essentieel. Snaterse is daarvoor de aangewezen persoon. Wie wil, kan bij haar langskomen voor een informeel en vertrouwelijk gesprek. 'Ik kijk naar de werknemers als mensen, los van hun werk. Ik houd ze een spiegel voor. Confronteer ze met vragen waar ze liever niet over nadenken. Of ze hun werk nog leuk vinden bijvoorbeeld. Dan schrikken ze: Mag dat dan? Je werk niet meer leuk vinden?'

Als er iets mis is, kunnen docenten ook terecht bij hun teamleider. De 550 werknemers van het lyceum zijn verdeeld in 25 kleine teams. De teamleider is verantwoordelijk voor het verzuimmanagement en heeft daar training voor gevolgd. 'Als tijdens een gesprek met een docent blijkt dat hij zich ziek meldt omdat hij een conflict heeft op de werkvloer, verwijs ik hem door naar zijn teamleider', aldus Snaterse.

Maar het liefst wil ze psychisch verzuim zo veel mogelijk voorkomen. Teamleiders spelen daar een belangrijke rol in omdat zij hun collega's elke dag zien. 'Zij kunnen sneller signalen oppikken en iemand erop aanspreken', meent Snaterse. De welzijnsconsulente helpt de werknemer vervolgens of verwijst naar de psychotherapeut .

Ook Hendrickx doet bij GEAM alles om psychisch verzuim te voorkomen, 'door veel aandacht te besteden aan onze werknemers en in een vroeg stadium in te grijpen.' Als iemand toch ziek wordt, moet de leidinggevende regelmatig contact houden met de werknemer. En zodra iemand weer aan het werk kan, zij het halve dagen, dan gebeurt dat. 'Hoe eerder je terugkomt, hoe lager de drempel is om weer volledig te gaan werken', meent Hendrickx.

Bijzonder is het zogeheten huiskamergesprek. Elke maand gaat Hendrickx met de leidinggevenden, de managers en een collega van de Arbo-dienst in een afgelegen huisje op het industrieterrein zitten. 'Daar gaan we lekker onderuitgezakt met een kop koffie praten over thema's rond psychisch verzuim die de coaches zelf uitkiezen.'

Gestresste werknemers kunnen op de computer een test doen om hun stressgehalte te meten. Het programma kan naar aanleiding van de antwoorden advies geven om langs de Arbo-dienst te gaan, of een bepaalde cursus te volgen. Het bedrijf betaalt dat.

'Veiligheid en gezondheid vindt het moederbedrijf heel belangrijk. Ik krijg volop budget om programma's te ontwikkelen om het verzuim te verlagen', aldus Hendrickx. In Amerika ontwikkelt de Arbo-dienst de grote lijnen, in Bergen op Zoom past Hendrickx de programma's aan voor de Nederlandse tak van GEAM. 'Als je alleen doet wat de wet voorschrijft, zou je aan de helft van het budget genoeg hebben, maar wij willen verder gaan.'

Het Hooghuis Lyceum heeft minder te besteden. De subsidie voor de psychotherapeute met wie de school een contract heeft, vervalt binnenkort. 'We zijn nog aan het uitzoeken hoe we dat gaan oplossen', zegt Snaterse. 'We moeten een vervangingspot vinden binnen de school.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden