Overlevingsinstinct

Na twee miljoen boeken slaat Francine 'Hoe overleef ik' Oomen een nieuwe weg in. Hoe slaagt ze erin succesvol te blijven?

'Hoe overleef ik Tinadag, he?' Een mollige moeder hangt over de tafel. 'Ik sta al twee uur in de rij.' Ze duwt haar verlegen dochter naar voren. 'Hoe heet je?', vraagt kinderboekenschrijfster Francine Oomen aan de andere kant van de tafel, haar stem komt nauwelijks boven de schallende muziek van Nick en Simon uit. Ze tekent een wolkje met 'xxx-jes Francine' in het boek dat het meisje haar voorhoudt. Aan de zijkant vormt zich een tweede rij ongeduldige fans. 'Dat is niet de bedoeling dames', klinkt het verderop. Dan staat het volgende meisje voor haar neus. Van het broodje kaas dat naast haar ligt, heeft Oomen maar twee happen genomen.


Op de Tinadag in Wassenaar, waar ze al vijf jaar komt, doet Francine Oomen (51) niet onder voor populaire popsterren en knappe soapies. Voor haar schare fans is Oomen een idool. Met haar vlotte Hoe overleef ik-boeken vol praktische tips weet Francine raad met allerhande prepuberale problemen, zoals de eerste zoen en gescheiden ouders. Dat maakt haar tot één van de succesvolste schrijfsters van Nederland. Er werden meer dan twee miljoen exemplaren verkocht sinds het eerste boek in 1998 verscheen. Negen keer won ze de Prijs van de Nederlandse Kinderjury.


Naast een gevoelige pen heeft de schrijfster een commercieel instinct. In een kleurige tent achter de signeertafel worden boeken, T-shirts, spelletjes en vriendenboekjes verkocht. Met de Hoe overleef ik-serie bouwde Oomen een imperium van bijna on-Hollandse proporties. Ook haar productiviteit is enorm. In de afgelopen twintig jaar vonden meer dan honderd boeken van haar hand de weg naar de boekhandel. Eind deze maand begint ook een gelijknamige televisieserie en in november een tweede musical.


Toch kwam onlangs de mededeling dat met Hoe overleef ik - Mijn vader (en hij mij!) (2011) de serie tot een einde komt. Na dertien jaar lang ieder jaar een boek van de Hoe overleef ik-reeks breekt er nu een nieuwe fase in haar loopbaan aan.


'Francine is iemand die haar jonge lezers ongelooflijk serieus neemt', zegt Bärbel Dorweiler van uitgeverij Querido, die al vijf jaar met Oomen werkt. 'In ieder gesprek, hoe kort ook, weet ze er een persoonlijk draadje uit te pikken.' Haar fans, in de leeftijd 9 tot 14 jaar, voelen zich door haar begrepen. Het contact gaat veel verder dan een krabbel in het lievelingsboek. Persoonlijke e-mails van kinderen over problemen thuis of op school vinden dagelijks hun weg naar haar mailbox, vertelt Dorweiler. 'Daar gaat ze heel secuur mee om. Een uitgebreid antwoord ziet ze als haar verantwoordelijkheid.'


Een groot deel van het succes van Oomens boeken is volgens vrienden en collega's haar geloofwaardigheid. De gevoelens die ze beschrijft zijn niet bekokstoofd achter een bureau. Het komt bij haar van binnenuit, want ze heeft ze zelf meegemaakt', zegt Annet Schaap die illustraties maakt bij de Hoe overleef ik-reeks. In haar boeken voor worstelende tieners worden thema's als scheiding, ontluikende homoseksualiteit, eenzaamheid en verhuizen niet geschuwd.


In een eerder interview zei Oomen op de hoofdpersoon in haar boeken, de puber Rosa, te lijken. Haar eigen jeugd staat ook nu nog scherp in haar geheugen gegrift. 'Een dramatische periode', beschrijft haar tante Toinie van Schendel (69) de scheiding van haar ouders toen ze 12 jaar was. Oomen verhuisde met haar moeder, die een nieuwe vriend kreeg, naar Groningen. Ook haar stiefvader vertrok daarna uit haar leven. Het was een eenzame tijd. Het betekende ook een abrupt einde van de veilige eerste jaren, toen het gezin in het tuinhuisje van Oomens grootouders woonde in Laren, in het Gooi.


Haar drijfveer ligt in een diepe onzekerheid', zegt goede vriend en illustrator Philip Hopman. Hij ontmoette Oomen in de jaren negentig - 'een frisse verschijning in een kort broekje met schots ruitje'. Hij herkende bij haar de vechtlust die hij zelf ook voelde. 'Het gevoel dat we beiden van ver zijn gekomen. Ook al was er vroeger het gevoel 'met mij wordt het nooit wat'. Volgens Oomen zelf stamt haar drijfveer uit haar eigen puberteit. 'Ik schrijf de boeken die ik toen, als onzekere, eenzame puber in een turbulente tijd, graag had willen lezen.'


Wie Oomen in interviews hoort, zou kunnen denken dat het schrijverschap voor haar een vorm van therapie is om haar eigen jeugd te verwerken. Bärbel Dorweiler: 'Haar jeugd is een onuitputtelijke inspiratiebron. Bij boek tien durf ik bij die innerlijke noodzaak mijn twijfels te zetten. Maar Francine heeft gezien dat ze kinderen kan helpen in die kwetsbare periode die de puberteit nu eenmaal is.' Illustratrice Annet Schaap: 'Ze wil kinderen helpen en hen een handvat bieden. Ze zal zich nooit als mevrouw de schrijfster gedragen. Daarnaast is ze ook heel zakelijk. Het is niet zo dat ze haar boeken gratis uitdeelt aan die arme kindjes.'


Hoewel ze dagboeken vol schreef, had Francine Oomen als kind geen literaire ambities. Na de middelbare school studeerde ze aan de Academie voor Industriële Vormgeving in Eindhoven (nu de Design Academy Eindhoven). Ze ging aan de slag als freelance grafisch ontwerpster. Toen er bij een grote drukkerij geen schrijver kon worden gevonden voor het door haar ontworpen Saartje en Tommie besloot Oomen het er zelf op te wagen.


'Dapper en kordaat', vond Toinie van Schendel Oomen in die tijd. Zwanger van haar derde kind kwam Oomen bij haar langs met een koffertje vol werk. 'Ze was onderweg naar potentiële klanten en wist zichzelf te verkopen. In haar relaties zorgde ze ervoor dat ze niet afhankelijk werd en hield ze altijd de touwtjes in eigen hand.' Van Schendel herinnert zich 'heel wat mannen' maar geen van hen bleef. Tegenwoordig is Oomen, die drie kinderen kreeg met haar ex-man, samen met een vrouw. 'Francine doet waar anderen slechts over denken.'


Ook in haar werk bepaalt Oomen het liefst alles zelf. 'Ze heeft erg sterke ideeën over wat ze wel en niet wil', zegt Annet Schaap. Dat was even slikken in het begin. 'Ik hield van donkere kleuren, zij wilde zonnig en vrolijk. Ik leerde al snel dat het makkelijker was om haar ideeën te accepteren, anders moesten de tekeningen toch weer over. Het is mijn tekeningen ten goede gekomen.'


In 2008 bedacht Oomen dat ze een tijdschrift wilde lanceren. 'Bam, we gaan dit doen, is dan de mededeling', zegt Schaap over dat plan. 'Toen dacht ik: hoe ga ik dat in godsnaam doen? Dat schoot bij mij verkeerd, we hadden net een fijn ritme. Maar ze wist mij te overtuigen. Je wordt meegezwiept op de golven van haar bootje. Bij Francine het is instappen of niet.'


Na het tijdschrift kwam Oomen vorig jaar met het wildbreiproject, een rage uit de VS waarbij bomen, standbeelden en brugleuningen een gebreid jasje krijgen. Hup, daar lag opeens het boek Hoe overleef ik - wildbreien. 'Een creatieve geest, soms van een grote springerigheid en met veel energie', aldus haar uitgeefster Bärbel Dorweiler. 'Dan kan het zijn dat ze alle plannen naast zich neerlegt om daarop door te gaan.' Oomen denkt niet in letters, zoals zoveel andere schrijvers, maar in concepten, een erfenis van haar grafische achtergrond. 'Verhalen zijn altijd gekoppeld aan hoe het eruit gaat zien. Dat kan soms bijna de inhoud bepalen.'


Francine Oomen wil koste wat kost het DNA van Hoe overleef ik bewaken, zegt vriend en illustrator Philip Hopman. Dat lukt niet altijd. Met de film Hoe overleef ik Mezelf in 2008 was Oomen ontevreden. 'Ze vond het niet de juiste sfeer weergeven. Daar is ze heel gevoelig voor. Maar over die film heb ik tegen haar gezegd: laat het los.'


Francine heeft smaak en weet wat ze mooi vindt, zegt ook Ingeborg Schavemaker, de vriendin van haar zoon. 'Dat zie je aan haar werk, kleding en huis.' Het is nooit plat, maar ook niet elitair. 'Heel subtiel.' Ook in huis is ze altijd aan het knutselen. 'Stap je daar binnen, dan is er altijd verse appeltaart en ligt er ergens een nieuw creatief project.'


Met het succes kwamen ook de verwachtingen en daarmee de druk. 'Vrijdagmiddag presenteerde Francine haar nieuwe boek en zaterdagochtend druppelden de eerste mails binnen van lezers die het al uit hadden en vroegen wanneer het nieuwe boek uitkwam. Daar kun je niet tegenop werken', aldus uitgeefster Bärbel Dorweiler.


Met het einde van Hoe overleef ik begint Oomen nu met een nieuwe reeks over dezelfde hoofdpersoon Rosa, maar dan voor jongeren vanaf 14 jaar. Dat was geen gemakkelijke beslissing. 'We hebben er drie jaar over gepraat. Het was als een navelstreng doorknippen', zegt Dorweiler. Bovendien waren de reacties van fans niet van de lucht. 'Wanhopige reacties: ik wil niet zonder Rosa, wat moet ik nu?' Die vraag geldt evengoed voor de schrijfster zelf.


Oomen plande een weekend Berlijn met vrienden om zich op de toekomst te bezinnen. Tussen de museumbezoeken door kwamen Philip Hopman en Oomen tot de conclusie dat ze zich, als vijftigers, 'toch wel bewezen hadden'. Na hard werken rijst vooral de vraag hoe je het leuk voor jezelf kunt houden. Broodnodig ook. 'Door succes kom je in een machine terecht. Er was een bepaalde moeheid', vertelt Hopman. 'Duizenden ogen op je gericht, dat kan ook een juk zijn.'


Toch was het een logische stap. De serie is zo opgezet dat hoofdpersoon Rosa steeds ouder wordt en daarmee wordt het gat met de jonge lezers steeds groter. Dan kun je het in die boeken niet over seks gaan hebben, hoewel dat er met Rosa toch ooit van moet gaan komen. Ook wilde Oomen zelf verder, vertelt Bärbel Dorweiler. Ze is al jaren van plan een derde boek over de kinderen uit haar kinderboekenweekgeschenk Het Zwanenmeer (2003) te schrijven.


Wil Francine Oomen met nieuwe projecten misschien ook erkenning op een ander vlak? Want hoewel ze door kinderen op handen wordt gedragen, krijgt Oomen in het literaire wereldje weinig waardering. De Griffel, een literaire prijs voor het beste kinderboek, ging elk jaar aan haar voorbij. Oomens boeken - met sms-taal en e-mails - is andere koek dan de boeken die daar in de prijzen vallen. Volgens Dorweiler speelt dat niet meer. 'De waardering van haar lezers is genoeg. Niet de vakjury.'


Met enige spijt bekent Toinie van Schendel haar nichtje nog maar weinig te zien. 'De vaart die ik zo in haar bewonder heeft wel als consequentie dat ze minder tijd heeft. Ik heb haar een paar jaar geleden de vraag gemaild; wanneer ga je leven? Dat is wat anders dan overleven.'


------------------------------------------------------------------------------


Hoe Overleef ik op tv

Na de boeken, het tijdschrift, de film en de musical is er nu ook de televisieserie Hoe Overleef Ik. De jeugdserie van de AVRO is gebaseerd op de gelijknamige boekenreeks van Francine Oomen. De hoofdrol van Rosa wordt vertolkt door de 14-jarige Roos Wiltink. De serie bestaat uit twaalf afleveringen van 25 minuten en is gebaseerd op Hoe Overleef Ik - De Brugklas? Hoe Overleef Ik - Mezelf? en Hoe Overleef Ik - Mijn Eerste Zoen?


Hoe Overleef Ik, Z@pp AVRO, Ned 3 18.10 uur

------------------------------------------------------------------------------


Commercieel instinct

Agenda's, etuis, kaartspelletjes, T-shirts. Wat begon met de boekenreeks Hoe Overleef ik van schrijfster Francine Oomen is in dertien jaar uitgegroeid tot een handelsmerk. En dan zijn er ook nog het tijdschrift, de film, de televisieserie en de musicals. Het bereik van Oomen is enorm. Zo trekt de website hoeoverleefik.nl maandelijks ruim 40 duizend unieke bezoekers.


In de CPNB Top 100 over 2010 is Hoe overleef ik mijn vader? (en hij mij!) het best verkochte kinderboek. In de top tien van de meest uitgeleende boeken in Nederlandse bibliotheken in 2009 staan zeven boeken uit de Hoe overleef ik-serie, waarvan zes op de eerste zes plaats.


De centrale figuur in de serie is Rosa. In de 13-delige serie wordt beschreven hoe ze opgroeit van een onzeker meisje van 12 jaar oud, tot een jongvolwassene. Rosa leidt bepaald geen doorsnee leventje en het zijn haar vrienden die haar in e-mails met survivaltips helpen haar problemen het hoofd te bieden. De serie gaat volgens Oomen 'over bewustwording, de zoektocht naar je eigen identiteit'.


LEES VERDER OP PAGINA 4

VERVOLG VAN PAGINA 3

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden