Overleven na een dubbelleven

Hij moest vier jaar lang door het leven als dubbelganger van Uday, zoon van Saddam Hussein. Over die vreselijke tijd schreef hij het boek The Devil's Double, dat nu is verfilmd. 'Toch ontspan ik nooit.'

Vier lange jaren, tussen 1987 en 1991, ging Latif Yahia door het leven als dubbelganger van Uday Hussein, de oudste zoon van de Iraakse dictator Saddam. In 1997 schreef hij over die periode het boek Ik was Saddam's zoon, gevolgd door The Devil's Double in 2003. Hij schreef het boek in eerste instantie om zichzelf te beschermen, zei Yahia afgelopen maandag in het Amsterdamse Café Americain. 'Ik werd een publiek figuur - als mij iets zou overkomen, viel dat meteen op.'


Latif Yahia (47) was afgelopen maandag in Amsterdam om over de verfilming van zijn boek The Devil's Double te praten, maar hij wilde ook iets kwijt over de periode na Saddams regime. Over de nieuwe dictators die opstaan, dikwijls met behulp van westerse overheden. 'In de jaren tachtig, tijdens de Perzische Golfoorlog tussen Iran en Irak, was Saddam een vriend van Amerika. Ik schreef het boek ook omdat de wereld moest weten welk kwaad het in Irak had gestopt.'


Geld verdienen aan zijn verleden weigert hij resoluut. 'Geld maakt mijn verhaal troebel; mensen zouden mij wellicht beschuldigen van leugens als ik eraan zou verdienen. Ik heb altijd een goed leven geleid. Mijn vader was een bekende Iraakse zakenman, hij zei nooit nee tegen mij. Ik heb het geld sowieso niet nodig. Nu verdien ik mijn geld met lezingen aan universiteiten, en ik handel in kleding, maatpakken. Ik reis veel en heb geen vast kantoor - ik houd van mijn werk.'


Het lijkt alsof de mensen in het leven van Yahia uit twee categorieën bestaan. Je bent Yahia's vriend of je bent zijn vijand. Elf keer werd er een aanslag op zijn leven gepleegd. Tijdens zijn periode als dubbelganger, maar ook daarna, in Noorwegen, in Londen, twee keer in Wenen. Volgens Yahia door de Iraakse geheime dienst, die vermoedde dat Yahia op staatsgeheimen was gestuit. Daarover schreef hij The Black Hole, waarin hij fel van leer trekt tegen de CIA, die volgens Yahia na zijn vlucht uit Irak ook achter hem aan zat. In de Verenigde Staten en in Ierland, het land waar hij de afgelopen vijftien jaar woonde, is het boek verboden. Momenteel pendelt hij stateloos tussen mijn huizen in België en Frankrijk. 'Ik ben alleen', zegt hij. 'Er is geen ambassade ter wereld die mij kan helpen.'


Bent u tegenwoordig in staat om een weekend te ontspannen?

'Ik heb de afgelopen twintig jaar geen vakantie gehad, ik ben altijd op weg. Ik zou er graag twee dagen even tussenuit stappen. Telefoon en computer uit - maar dat kan ik niet doen, geloof het of niet. Mijn telefoon heeft mij regelmatig gered. Steeds weer kreeg ik dat ene telefoontje van een van de mensen die het wel goed met mij voor hebben. Latif, wegwezen daar, er gaat iets gebeuren! Daarom kan ik mijn telefoon niet uitschakelen.'


U zat op dezelfde middelbare school als Uday Hussein. Hoe herinnert u zich hem?

'Hij parkeerde zijn Porsche op het basketbalveldje. Al snel nam hij een vriendinnetje mee. De leraar die daar wat van zei, heb ik nooit meer teruggezien. 15 jaar was hij. Uday gedroeg zich zeldzaam onbeschoft. Ik wilde destijds graag ingenieur worden, maar toen ik merkte dat Uday naar dezelfde universiteit ging koos ik een andere studie. Ik wilde niet nóg vier jaar met die jongen doorbrengen.


'Een paar jaar later kreeg ik een uitnodiging om naar het Republieke Paleis te komen. Uday verwelkomde mij als een oude klasgenoot; of ik zijn fidai wilde worden, zijn publieke dubbelganger. Toen ik weigerde gooide hij mij in een cel met roodgeverfde muren. Rood zoals deze tafel hier - ik vergeet het nooit meer. Een week later dreigde hij mijn zussen te verkrachten. Toen was het duidelijk; laat mijn familie met rust, zei ik. Ik doe wat je wilt.'


Schreef u uw boek ook als vorm van therapie?

'Dat hielp. Door mijn verhaal steeds te herhalen, wordt het uiteindelijk een normaal onderdeel van mij. Zo kan ik omgaan met de pijn. Dat werkte ook toen ik The Devil's Double voor het eerst zag. Tijdens het eerste half uur van de film slikte ik zes valiumtabletten. Sindsdien zag ik de film nog vier keer - nu kijk ik er al veel rustiger naar.'


Waarom steeds die confrontatie met uw verleden?

'Door deze film verschijnt mijn gezicht opnieuw in de media. Ik voel mij tegenwoordig weer minder op mijn gemak wanneer ik alleen op straat loop. Er zijn nog steeds mensen die Saddam omarmen. Er wordt nog steeds over mij gepraat, goed of slecht.'


Begin jaren negentig werd zijn gezicht in oude staat hersteld. Zijn neptanden, het plastic plaatje dat zijn kin in die van Uday veranderde, ze werden allemaal verwijderd. 'Ik heb ze thuis bewaard', zegt Yahia met een brede grijns. 'Naast alle medailles die Saddam mij uitreikte.' Even staart hij zwijgend voor zich uit. 'Tja', zegt hij na een aantal seconden. 'Geschiedenis...'


Het lijkt alsof u een bepaalde trots voelt.

'Trots is het niet. Ik lach erom omdat ik van kinds af aan een winnaar ben. Het kost soms wat moeite, maar uiteindelijk win ik altijd, hoeveel vijanden ik ook heb. Ik ben trots als ik tijdens het douchen naar de littekens op mijn lichaam kijk, en mij realiseer dat ik nog steeds leef. Ik ben trots op het feit dat ik mijn verhaal met de wereld heb gedeeld, trots dat ik Uday heb overleefd, trots op de mensen die mij ondersteunen en trots op mijn vrouw en kinderen.'


Bent u nooit bang?

'Niet meer. Ik heb elf aanslagen op mijn leven overleefd tijdens en na mijn periode als dubbelganger. Inmiddels denk ik: so what als daar een twaalfde keer bij komt? Aan de andere kant: twintig jaar geleden vluchtte ik uit Irak, maar ik slaap nog altijd slechts twee uur per nacht. En dat is dan een goede nacht. Ik kan niet vergeten wat ik zag, wat ik allemaal heb meegemaakt. Gelukkig kregen wij de gave van God, of van wie dan ook, om te vergeten. En als dat niet lukt, kun je in ieder geval doen alsof je het bent vergeten. Ik schakel mijn herinneringen dolgraag uit, maar heel lang lukt dat nooit. Altijd flitsen die verschrikkelijke beelden door mijn hoofd, zelfs tijdens mijn meest gelukkige momenten.'


Welke beelden krijgt u niet uit uw hoofd?

'De verkrachtingen die Uday beging. Toen ik de verkrachtingsscènes in de film zag, sliep ik twee dagen niet. Vijf jaar ging ik naar een psycholoog. Ik neem nog altijd medicijnen. Ik moet wel, als ik mijzelf niet help, doet niemand het.'


Toch zie ik voortdurend een brede lach op uw gezicht. Waar komt die vandaan?

'Ik lach altijd. Eén van mijn vrienden, een psycholoog, wees mij erop dat ik inmiddels elf aanslagen heb overleefd. Als je je vijand wilt doden, zei hij, moet je blijven lachen. Dat gebeurde voor het eerst toen ik mijn vrouw ontmoette, elf jaar geleden. Voor het eerst kwam ik echt tot rust. Die vrouw zou een Nobelprijs moeten krijgen voor de rust die zij mij geeft.


'Toen ik Udays dubbelganger was, lachte ik nooit. Dat was onmogelijk. Twee keer probeerde ik zelfs zelfmoord te plegen.' Latif Yahia schuift de mouwen van zijn maatpak omhoog en toont de littekens op zijn polsen. 'Ach. U heeft het allemaal in de film kunnen zien.'


------------------------


Dubbelgangers van dictators

Saddam Hussein zette zelf ook dikwijls een dubbelganger in voor zijn publieke optredens. Eén van hen was Ali Hassan al Majid, beter bekend als Ali Chemicali, de neef van Saddam. Hetzelfde gold overigens voor dictators uit een verder verleden. Drie jaar geleden verklaarde Felix Dadaev, 88 inmiddels, dat hij zich tijdens de Tweede Wereldoorlog voordeed als Jozef Stalin, omdat de Russische oud-dictator bang was voor een aanslag op zijn leven.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden