Overleg wordt van alle kanten belaagd Noord-Iers vredesproces dreigt uiteen te spatten

Met verdubbelde energie proberen de Britse en Ierse regering het Noord-Ierse vredesproces voor ontsporing te behoeden. De dreigende taal van Sinn Fein-vertegenwoordigers, een mogelijke splitsing binnen de IRA met risico's voor het staakt-het-vuren, en de activiteiten van een protestantse terreurgroep hebben de onderhandelingen de afgelopen dagen onder druk gezet....

Van onze correspondent

Bert Wagendorp

LONDEN

Bertie Ahern, de premier van Ierland, zei donderdag in de Dail (het Ierse parlement) dat hij alle Noord-Ierse politieke partijen heeft uitgenodigd op 28 november naar Dublin te komen voor overleg. Ahern voert binnenkort al afzonderlijk gesprekken met de twee politieke hoofdrolspelers in de onderhandelingen: David Trimble, leider van de unionistische UUP, en Sinn Fein-leider Gerry Adams.

De Britse premier, Tony Blair, sprak Trimble dinsdag in Londen en zal binnenkort ook Adams in Downing Street ontvangen. Dat wordt de eerste keer sinds Ierland van Noord-Ierland werd gescheiden dat een Britse premier in zijn residentie een republikeinse leider begroet. Ahern en Blair zullen de voortgang van de onderhandelingen bespreken tijdens een EU-bijeenkomst, vandaag en morgen.

Deze week zei Les Rodgers, voorzitter van de Noord-Ierse politiefederatie, dat de onenigheid binnen de IRA de kans op beëindiging van het staakt-het-vuren 'met de dag' groter maakt. Hoewel de IRA dat zelf ontkent, zouden steeds meer leden, waaronder de voltallige brigade in Zuid-Armagh (een van de belangrijkste IRA-brigades), zich hebben losgemaakt. .

In radicale republikeinse kringen wordt het verloop van de vredesbesprekingen steeds sceptischer gevolgd. Francie Molloy, een van de Sinn Fein-onderhandelaars, sloeg het afgelopen weekeinde tijdens een bijeenkomst van nationalisten in Zuid-Armagh dreigende taal uit jegens Groot-Brittannië, mogelijk om de gevreesde uittocht van radicale elementen te beperken. 'We moeten de vijand tegemoet treden en trachten hem te verslaan. Op alle mogelijke manieren en met alle mogelijke middelen. Onderhandelen is gewoon een fase in die strijd.'

Molloy deelde zijn gehoor ook mee dat de vredesbesprekingen volgens hem 'op instorten staan'. 'En als dat gebeurt, gaan we gewoon weer doen waar we het beste in zijn', zei hij. Een dag later beweerde Molloy glashard daarmee niet te hebben gedoeld op het gebruik van geweld, maar op 'onderhandelen'.

Sinn Fein-leider Adams noemde Molloy's woorden 'volkomen acceptabel'. 'We hebben op dit moment een vredesproces, maar geen vrede. En we zien frustratie alom in de hele familie van nationalisten.'

Volgens Trimble vormen de woorden van Molloy het bewijs dat het staakt-het-vuren van de IRA nep is. Hij overweegt andermaal een verzoek in te dienen om Sinn Fein van de besprekingen te verwijderen. In zijn gesprek met Ahern zal Trimble eisen dat Ierland zijn territoriale claim op Noord-Ierland uit de grondwet schrapt. 'We willen weten of de Ieren uit zijn op stabiliteit of op verovering', zei Trimble dinsdag. 'Daarom moet de territoriale claim volledig en ondubbelzinnig uit de grondwet verdwijnen.'

De vorige Ierse regering, onder John Bruton, leek wel tegemoet te willen komen aan die eis. Maar Aherns Fianna Fail-partij is nationalistischer dan Brutons Fine Gael en heeft daarom mogelijk meer problemen met Trimbles voorwaarde.

Een onontplofte bom van een protestantse terreurorganisatie droeg maandag aan de complicaties bij. De Loyalist Volunteer Force, een groep die zich niet stoort aan het staakt-het-vuren van de overige loyalistische milities, plaatste de bom in een winkelcentrum in Dundalk, in Ierland.

De komende weken gaan de onderhandelingen in Belfast een cruciale fase in. Sinds half september hebben alle betrokken partijen hun positie duidelijk gemaakt. In bilaterale besprekingen moet nu worden gezocht naar mogelijke compromissen, die moeten leiden tot een werkbaar en voor alle partijen acceptabel model voor de toekomst van Noord-Ierland. Dat moet, volgens de door Ierland en Groot-Brittannië gehanteerde tijdsplanning, in mei volgend jaar in een referendum aan het Noord-Ierse volk worden voorgelegd.

Begin december zal het verloop van de besprekingen tot dusver worden geëvalueerd. De beide betrokken regeringen beseffen dat, als er dan geen vooruitgang wordt geconstateerd, het erg moeilijk zal worden de steeds sterkere onvrede bij zowel unionisten als nationalisten onder bedwang te houden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden