nieuws ‘Blijf kritisch’

Overheid start campagne tegen nepnieuws: blijf kritisch

De langverwachte campagne van het ministerie van Binnenlandse Zaken tegen nepnieuws houdt zich verre van de vraag wat waar is en wat niet. Wel geeft de overheid – weinig concrete – tips. 

De online campagne ‘Blijf nieuwsgierig. Blijf kritisch’ Beeld Rijksoverheid

Onder de noemer ‘Blijf nieuwsgierig. Blijf kritisch’ is het ministerie van Binnenlandse Zaken maandag een online bewustwordingscampagne gestart. De campagne, die tot na de verkiezingen van het Europees Parlement loopt, maakt deel uit van een brede aanpak die mediawijsheid wil bevorderen.

De door Ollongren al lang aangekondigde campagne is niet zonder controverse. De minister waarschuwde eind 2017 al voor mogelijke beïnvloeding door buitenlandse mogendheden via uitgekiende nepnieuwscampagnes van de aankomende verkiezingen. Voorbeelden kon ze toen niet noemen. Bovendien vreesden critici een overheid die censuur zou toepassen.

Geen ministerie van Waarheid

De nu gelanceerde campagne blijft daar, zoals verwacht, verre van. ‘De overheid wil niet aanmerken wat goed of waar is of juist fout of onwaar’, zo stelt het ministerie, dat hieraan toevoegt dat vrije meningsuiting ‘cruciaal’ is. Wel wil de overheid mensen leren ‘hoe social media, algoritmes en filterbubbels werken’. Op de speciaal hiervoor ingerichte site Blijfkritisch.nl geeft het ministerie tips. Zo is er een checklist: wat is de bron voor een bericht? Of: check of je het bericht ergens anders ziet.

Peter Burger, universitair docent journalistiek aan de Universiteit van Leiden en factchecker bij de Nieuwscheckers, heeft lang uitgekeken naar de campagne. Hij reageert teleurgesteld. ‘Zo’n slogan ‘Blijf nieuwsgierig, blijf kritisch’ is natuurlijk heel sympathiek. Daar kan niemand wat tegen hebben. Maar het gaat gepaard met wel hele vage aanbevelingen.’ Het gebrek aan concrete voorbeelden en vooral aan concrete tips wreekt zich volgens Burger. ‘Iedereen weet inmiddels wel dat er een probleem met nepnieuws kan zijn. Dit voegt daar niets aan toe.’ Liever dan een verwijzing naar informatie over nepvideo’s – een probleem dat volgens Burger nu nog helemaal niet actueel is – zou hij korte instructievideo’s hebben gezien over hoe je kan controleren of een foto al veel vaker is gebruikt. 

Kranten en tv

Tot slot heeft Burger moeite met de suggestie dat social media het enige probleem zijn: ‘Ik lees nergens dat ook gerenommeerde kranten of tv-stations er wel eens kunnen naast zitten.’ Het is nog niet duidelijk hoe de campagne precies online verspreid gaat worden. Daarnaast komen er in ieder geval ook radiospotjes. Voor scholen verandert er niet veel: daar worden al vaak lessen mediawijsheid gegeven, stelt het ministerie.

De campagne maakt onderdeel uit van een ‘bredere bewustwordingsagenda’. Het gaat hierbij om lespakketten voor scholieren, om social media-tips voor ouderen en spotjes voor digitaal minder vaardigen. Zelfs het aanspreken van Facebook, Google en techbedrijven past in deze agenda. Ten slotte heeft het ministerie aan de Universiteit van Amsterdam opdracht gegeven om onderzoek uit te voeren naar de effecten van sociale media en zoekmachines in de aanloop naar de verkiezingen. Daarbij wordt onder meer gekeken op welke wijze de herkomst van informatie transparant is.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.