Overheid moet stekker niet uit internet halen

In navolging van het bedrijfsleven gaat nu ook de overheid haar internet-avonturen evalueren. Het gevaar bestaat dat de stekker uit allerlei projecten zal worden gehaald....

TOEN Christopher Columbus eind vijftiende eeuw een paar boten lospraatte bij de Spaanse koning wilde hij een alternatieve route naar Azië ontdekken. Toen vanuit het kraaiennest een brede kust werd waargenomen dacht Columbus dat hij gevonden had wat hij zocht. Maar het land in zicht was niet India, maar Amerika. Hij had niet de beoogde bestemming gevonden, wel een waardevol gebied.

Informatie- en communicatietechnologie heeft vele nieuwe wegen geopend voor ontdekkingsreizigers. Zowel in de private sector als in de publieke sector is veel geïnvesteerd in ICT. Maar in de private sector wordt steeds vaker de stekker getrokken uit avontuurlijke ondernemingen ('Iconen nieuwe economie sneuvelen', de Volkskrant, 17 augustus). De dramatische implosie van de nieuwe economie heeft investeerders wakker geschud. Door het falen van bedrijven als Worldonline en Newconomy en het gebrek aan succes bij UPC en KPN keren beleggers zich af van de 'interneteconomie'. De Columbussen druipen af.

Ook de overheid begint zich nu af te vragen of de grote ICT-programma's en projecten wel 'succesvol' genoeg zijn. Twee weken geleden moest minister Hermans de Kamer melden dat er 59 miljoen verspild was bij de informatisering van nota bene de Informatie Beheergroep. En minister van Boxtel kreeg uit de Verenigde Staten het nieuws dat elektronisch stemmen pas over tien jaar verantwoord is. Bij lagere overheden is het ontwikkelen van websites een stuk taaier gebleken dan gedacht en hadden 'interactieve projecten' vaak een teleurstellend resultaat.

Het domste wat de politiek nu kan doen, is dezelfde conclusie als het bedrijfsleven trekken: 'Targets niet gehaald, stekker er uit!'. In de publieke sector moet men geen financiële maar maatschappelijke winst boeken. Dat kan slechts ten dele vooraf bepaald worden. Was Columbus' reis een maatschappelijke desinvestering van de Spaanse Koning, omdat Azië nooit werd bereikt?

Dat de doelen van grote ICT-projecten niet gehaald worden, is geen ramp. Wel rampzalig is het als we niet verder kijken dan het falen alleen. De ICT-ervaringen hebben veel nieuwe inzichten opgeleverd. Het uitblijven van direct succes is toe te schrijven aan drie aspecten:

- Vaardigheden: individuen en organisaties moesten zich een nieuw verschijnsel en jargon eigen maken. Het duurt een tijd voordat het internet als een natuurlijk medium wordt ervaren en gebruikt.

- Visies: de toekomstbeelden bleken soms te ver weg te liggen. Digitale dromen moeten vaak bijgesteld worden omdat ze te veel tijd en geld kosten, de plannen technisch net een brug te ver zijn of omdat er in de organisaties te weinig draagvlak bestaat.

- Vracht: de institutionele belemmeringen en maatschappelijke verantwoordelijkheden van de overheid vormen een zware vracht, die frivool manoeuvreren belemmert.

'We kunnen te weinig, we willen te veel en we komen niet vooruit', lijkt dan de teleurstellende conclusie. Maar juist een nadere bezinning op die vaardigheden, visie en vracht kan helpen. Nu de goeroes geremd zijn en de meeste digibeten van hun knoppenangst af zijn, is de weg vrij voor meer gerichte ontwikkeling van deskundigheid van kenniswerkers. Beleidsambtenaren en onderwijzers hebben over internet leren denken en praten en kunnen steeds beter benoemen welke meerwaarde internet voor hun werk biedt. Veel onderwijzers hebben een zogenaamd 'digitaal rijbewijs' gehaald en dankzij de productie van digitaal lesmateriaal in de afgelopen twee jaar kan er nu ook worden geëxperimenteerd. Beleidsambtenaren kunnen gerichter het internet als communicatie-instrument bij voorbereiding en openbaarmaking van beleid gebruiken, juist omdat er een aantal experimenten goed en een aantal goed fout is gegaan.

Het ontwikkelen van een gemeentelijke website kan de hele ambtelijke organisatie op zijn kop zetten, omdat overal ineens 'opnieuw over nagedacht' moet worden. Hoe willen we de burger te woord staan, wat komt die burger überhaupt op onze site doen en hoe reageren we daarop? Wie is die digitale burger eigenlijk? Belangrijke vragen die verder strekken dan het ontwikkelen van een website alleen. Op scholen zijn veel systeembeheerders geëmancipeerd tot ICT-coördinatoren en heet de bibliotheek nu mediatheek. Nu de computers er zijn en docenten zelf surfen komt het er op aan ICT-toepassingen zinvol in het onderwijs te gebruiken.

Bij de politieke beoordeling en evaluatie van de grote ICT-initiatieven van de overheid moet naast het obligate toetsen van doelstellingen aan resultaten ookveel aandacht besteed worden aan leereffecten, onverwachte inzichten en nieuwe ideeën. De virtuele avonturen hebben namelijk veel reële waarde opgeleverd. Daarom moet en kan de overheid slimmer zijn dan de markt bij de evaluatie ervan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden