'Overheid laat steken vallen met nieuwe nabestaandenwet'

Weduwnaar T. Slijkerman voelde het aankomen. Zijn vriendin en hij konden vijf jaar geleden een huis kopen. Maar hij nam geen risico....

PETER VAN DEN BERG

Van onze verslaggever

Peter van den Berg

AMSTERDAM

Slijkerman (59) werd in 1989 weduwnaar en woont sinds enkele jaren in het Gelderse Bemmel samen met zijn vriendin Gerda (54), een weduwe. 'Omdat we samenwonen, worden we gelijkgesteld met gehuwden, en daarom wordt ons de AWW-uitkering rücksichtslos afgenomen.'

Het gaat hem niet zozeer om hemzelf, hij behoudt nog 30 procent van zijn uitkering, maar om zijn vriendin. Omdat zij mogelijk arbeidsongeschikt wordt en dan een WAO-uitkering krijgt, houdt ze nog maar zevenhonderd gulden per maand over. Vanaf dat moment moet ze bij hem aankloppen.

'Het is toch te gek voor woorden dat ze dan weer haar hand moet ophouden', zegt Slijkerman. 'Van de onafhankelijkheid van vrouwen blijft zo niets over. We zijn weer terug bij af.'

De begin deze maand ingevoerde Algemene Nabestaandenwet (ANW), die de oude Algemene Weduwen- en Wezenwet heeft vervangen, is een direct gevolg van de emancipatie. Overleed de man, de kostwinner, dan had de vrouw recht op een nabestaandenuitkering. In 1988 kregen 32 duizend weduwnaars na een gerechtelijke uitspraak over gelijke behandeling ook recht op een AWW-uitkering. De gelijkstelling had een onbedoeld effect: de uitkeringen voor nabestaanden werden twee keer zo hoog. Het kostte de staat per jaar ongeveer een half miljard gulden meer.

'Mede daardoor werd de regeling eigenlijk onbetaalbaar', zegt C. Groenewegen van het Nibud, het Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting. 'Bovendien was het niet de essentie van de AWW dat een goed verdienende kostwinner die weduwnaar werd, ook nog eens een nabestaandenuitkering van duizend gulden schoon kreeg. Een behoorlijk riante regeling. Ook daarom ontstond de behoefte de wet te reorganiseren.'

Nu het zo ver is, blijken er aardig wat knelpunten te zijn. H. Visscher (42) uit Utrecht kan erover meepraten. Zij werd vier jaar geleden weduwe, heeft twee kinderen, een goede baan met een inkomen van meer dan 3850 gulden netto. 'Dat betekent dat met de nieuwe Algemene nabestaandenwet mijn recht op een uitkering vervalt. Bovendien kan ik me niet verzekeren, omdat er geen nabestaande is. Er zijn mensen met grotere financiële problemen, maar je stemt toch je uitgavenpatroon af op je totale inkomsten.'

Kabinetten zijn terecht bijna gevallen over een paar gulden minder voor de minima, constateert Groenewegen. 'Maar in deze gevallen gaat het om ongeveer duizend gulden per maand. Dat merk je behoorlijk in je portemonnee. Die probleemgevallen had de politiek in Den Haag al vier jaar geleden kunnen zien aankomen. Nu de effecten van de nieuwe wet duidelijk worden, blijken politici hun huiswerk niet goed gedaan te hebben.

'Welke wet je ook neemt, de effecten worden macro gepresenteerd, maar naar de micro-effecten wordt niet gekeken. Politici maken de vertaalslag niet naar guldens, kwartjes en dubbeltjes. De effecten van een nieuwe wet moeten veel eerder doorberekend worden in echt concrete cijfers.'

Groenewegen: 'De afbraak van het stelsel van sociale voorzieningen gaat wel erg snel.' Zij wijst op de ingreep in de WAO, de nieuwe Ziektewet en de aanpassing van de oude AWW. 'Maar dat doen we met z'n allen. Nederland kent een van de mooiste sociale stelsels ter wereld. In de loop van de jaren is echter het besef ontstaan dat het stelsel is doorgeschoten. Jarenlang is er ingehamerd dat iedereen overal recht op heeft. Daarop komt men nu terug. Dat denkproces dat het niet meer zo gemakkelijk moet zijn om een uitkering te krijgen, is langzaam maar zeker op gang gekomen.

Deze week is de wet nog gewijzigd, waardoor partners van ernstig zieken van wie het overlijdensrisico niet meer particulier kan worden verzekerd, onder bepaalde voorwaarden toch buiten schot blijven. Als ze voor 1 juli 1956 geboren zijn, behouden ze het recht op een uitkering als hun partner voor 1 juli 1999 overlijdt, ook als ze niet voldoen aan de normen van de ANW.

Ondanks die aanpassingen is er volgens Groenewegen te weinig gestuurd. 'Het zou goed zijn als bij verdere ingrepen in de sociale zekerheid een geheel onafhankelijke organisatie, die helemaal los staat van de belangen van een ministerie, de effecten van een wetswijziging doorrekent. Een waarschuwing te veel is minder ernstig dan een te weinig. Er wordt gesproken over ''weeffouten'' in de nieuwe wet. Maar zeg maar gewoon dat er steken zijn gevallen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden