'Overheid houdt verantwoordelijkheid'

Al legt de overheid de uitvoering van sommige taken ergens anders, ze blijft verantwoordelijk. En dat is soms niet te merken, vindt voorzitter H....

DE OVERHEID verzelfstandigt steeds meer taken, maar wie legt er verantwoording voor af? 'Een minister heeft de neiging te zeggen: dat is mijn pakkie-an niet meer', constateert H. Koning, voorzitter van de Algemene Rekenkamer. Zijn stelling: 'Er mag uiteindelijk geen machtsuitoefening meer zijn zonder het afleggen van verantwoordelijkheid aan een gekozen volksvertegenwoordiging.'

Het heeft er alle schijn van dat die controle door het parlement lang niet altijd meer correct gebeurt. Wie weet er nog wat er aan de hand is in de warboel van geprivatiseerde en verzelfstandigde instellingen in de sociale zekerheid?

Heeft de minister van Volksgezondheid, laat staan de Tweede Kamer, wel volledig inzicht in de gordiaanse knoop van ziekenfondsen, private verzekeraars en arbodiensten?

Konings Rekenkamer - hij zit er nog minder dan een jaar, want begin 1999 vertrekt de dan 65-jarige voorzitter - constateert dat het toezicht op alle afgestoten publieke taken een janboel is.

'Uit onze onderzoeken blijkt dat het in een aantal gevallen niet goed geregeld is. Het gaat hier om ministeriële verantwoordelijkheid. Als een minister niet weet wat er gebeurt, hoe kan hij dan in het parlement verantwoording afleggen?'

Ooit was er een minister - Koning noemt de naam niet, maar het ging om landbouwminister Braks in de visserij-affaire - die door zijn premier werd verdedigd met de stelling: hij wist er niet van dus is hij niet verantwoordelijk. Koning: 'Dat is dus in strijd met mijn idee van de ministeriële verantwoordelijkheid. Verantwoordelijk is nog iets anders dan schuldig.'

De trend om publieke taken door verzelfstandigde organen of zelfs commerciële bedrijven te laten uitvoeren, maakt het vraagstuk actueel. 'Als een minister een stichting opricht en daaraan een wettelijke taak overdraagt, is hij nog niet af van zijn verantwoordelijkheid om die taak goed uit te laten voeren.'

Intussen groeit in de samenleving de kritiek op het beleid van taakafstoting. Koning: 'Ik kan mij voorstellen dat het gevoel begint te ontstaan dat het toezicht ontbreekt. Chaos is misschien een verkeerd woord. Maar het is niet altijd meer helder wie het toezicht heeft, of hoe het is georganiseerd. Vervolgens ontstaat er onzekerheid over de verantwoordelijkheid van de minister.'

De recente uitspraken van de bewindspersonen van Sociale Zaken, dat er toch weer iets moet veranderen in de geprivatiseerde uitvoering van de sociale zekerheid, vindt Koning een teken aan de wand. 'Blijkbaar komt men tot het inzicht dat het niet goed geregeld is.'

Koning noemt de affaire met de keuring van vee dat met hormoonpreparaten was gefokt. Het goedkeuren van het vlees gebeurde door een geprivatiseerde instelling. 'Vlees met hormoonpreparaten mag natuurlijk niet. Er behoort toezicht te bestaan op de keuring zodat dat niet gebeurt. Ook al heeft de minister de uitvoering overgedragen aan een particuliere instelling.'

Bij een sterke particuliere sector hoort een sterke staat, is het adagium van het paarse kabinet. 'Die sterke staat, de regering, moet verantwoording afleggen. Wij moeten kijken of dat goed gebeurt', zegt Koning. Mochten ministers twijfelen of ze nog wel verantwoordelijk zijn voor bepaalde zaken, de Rekenkamer doet dat niet.

Sterker: nu steeds meer taken op afstand van de overheid worden uitgevoerd, wil de Kamer ook dieper in de samenleving duiken om te kijken of alles wel rechtmatig en doelmatig geschiedt. Bewindslieden die denken na de privatiseringsgolf rust te krijgen, kunnen hun borst nat maken.

Helaas, daar waar op departementen de deuren voor de onderzoekers van de Kamer vanzelf open gaan, geeft de wet de Kamer geen bevoegdheid om zomaar binnen te lopen bij private instellingen of lagere overheden om de gangen van rijksgeld na te gaan.

'Alles is nu in beweging', aldus Koning, 'maar onze bevoegdheden zijn niet meer modern genoeg om de ontwikkelingen van de staat te kunnen volgen.' Daarom staat hij te springen op uitbreiding van zijn bevoegdheden.

Het kabinet draalt echter met de noodzakelijke aanpassing van de wet. Koning: 'Het duurt wel erg lang.' Moet het parlement, dat baat heeft bij een optimale controle, dan maar ingrijpen? 'Ik kan me voorstellen dat als de regering in gebreke blijft, de volksvertegenwoordiging haar eigen verantwoordelijkheid neemt.'

Mike Ackermans

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden