Overheid faalde bij Q-koorts

De overheid heeft te laat en onbehoorlijk gehandeld tijdens de uitbraak van de Q-koortsepidemie in 2008 en 2009 en moet daarom de zwaarst getroffen slachtoffers financiële compensatie geven. Ook moet de overheid zijn excuses aanbieden aan de besmette patiënten.

DEN HAAG - Dat adviseert de Nationale Ombudsman Alex Brenninkmeijer in een rapport dat hij dinsdag presenteerde. Hij pleit voor een bevolkingsonderzoek in de besmette gebieden, een steunpunt voor Q-koortspatiënten en meer voorlichting onder medici over de gezondheidsproblemen die de Q-koortsbacterie kan veroorzaken.


In 2008 en 2009 brak de Q-koorts-epidemie uit, een geitenziekte die ook voor mensen besmettelijk is. Vooral op geitenhouderijen in Brabant bleek de bacterie aanwezig. Naar schatting raakten zo'n 50.000 mensen besmet. Circa 1.000 mensen werden chronisch ziek, zeker 24 personen overleden aan de ziekte. Eind 2009 werden op meer dan 80 bedrijven de dieren geruimd.


De ombudsman onderzocht de vraag hoe de overheid is omgegaan met de slachtoffers. Zijn conclusie is duidelijk: 'Als de overheid fouten maakt, moet ze dat ruiterlijk toegeven en daar serieuze consequenties aan verbinden.'


Het rapport is een eerste stap op weg naar het herstel van vertrouwen tussen overheid en politiek, zegt Michel van den Berg, voorzitter van de belangenvereniging van Q-koortspatiënten. Zijn vereniging had een klacht ingediend bij de ombudsman.


De betrokken ministeries van Landbouw en Volksgezondheid werken nog aan een reactie. Tot nu toe hebben de ministers steeds gezegd geen reden te zien voor excuses, omdat de overheid niet fout heeft gehandeld. Ook de ombudsman stelt in zijn rapport dat hij niet kan vaststellen dat de overheid onrechtmatig heeft gehandeld. 'Maar ze heeft wel steken laten vallen en ik mis de zelf-reflectie daarover.'


De ombudsman nodigde de ministers eerder al uit om excuses aan te bieden, maar zonder succes. Op de vraag wat dit rapport aan die houding zou veranderen antwoordt Brenninkmeijer: 'Nu ligt er een officieel rapport van de Nationale Ombudsman. Daar kun je niet zomaar omheen.' Om de ministers op weg te helpen, formuleerde hij alvast een paginalange spijtbetuiging.


De advocaten van 320 patiënten die zich hebben verenigd in de Stichting Q-koortsclaim hadden op steviger conclusies gehoopt. 'De overheid heeft wel onrechtmatig gehandeld. Er waren al veel eerder goede tests beschikbaar om de bacterie op te sporen en die zijn willens en wetens niet gebruikt,' zegt advocaat Ivo Sindram.


Zo bleek uit een reconstructie van het programma Nieuwsuur dat de ambtenaren op het ministerie van Landbouw al eind 2008 wisten dat bijna eenderde van de geitenhouderijen besmet was. Maar toenmalig minister Gerda Verburg kreeg dit pas een half jaar later te horen. In die tijd raakten 2.000 mensen besmet.


Eerder concludeerde de commissie-Van Dijk al dat de overheid te traag gereageerd heeft. Brenninkmeijer wijt dat aan botsende visies van de ministeries van Landbouw en van Volksgezondheid. 'Voor het ministerie van Landbouw moest de besmetting eerst onomstotelijk zijn vastgesteld voordat er actie kon worden ondernomen. Maar in het belang van de volksgezondheid was het verstandiger uit voorzorg al eerder maatregelen te nemen.'


De patiënten en hun advocaten hopen op een fonds voor de financiële compensatie. Compensatie zou er vooral voor de schrijnende gevallen moeten zijn, stelt de ombudsman.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden