AnalyseCoronavirus

Overgewicht lijkt een factor van belang bij corona

Er zijn aanwijzingen dat mensen met overgewicht meer risico hebben op complicaties als ze het coronavirus onder de leden krijgen. Hoe meer vetcellen, hoe meer kans het virus krijgt om zich uit te breiden, wijst eerste onderzoek uit.

De intensive care van het San Giovanni Bosco ziekenhuis in het zwaar getroffen Turijn, Italië.Beeld EPA

Het was een bijna achteloze opmerking van Diederik Gommers, voorman van de ic-vereniging, vorige week bij Jinek: 80 procent van de coronapatiënten op de ic’s heeft overgewicht. Het veroorzaakte, vooral op social media, een hausse aan ongenuanceerde reacties. Lopen mensen met obesitas inderdaad meer risico op ernstige complicaties?

Gommers baseerde zich op zijn eigen indruk en die van collega’s, een landelijk overzicht ontbreekt. Buitenlandse inventarisaties lijken hem gelijk te geven: in China was 45 procent van de ernstig zieken obees, tegenover slechts 10 procent van de patiënten met milde klachten. En in Groot-Brittannië blijkt uit een eerste onderzoek onder ruim 700 ic-patiënten dat 70 procent  (veel) te zwaar is. 

Toch zijn er ook Nederlandse ziekenhuizen waar het aantal patiënten met overgewicht niet is oververtegenwoordigd. In het Máxima Medisch Centrum (MMC) in Eindhoven bijvoorbeeld (30 ic-bedden). De helft van de Nederlanders is te zwaar, 15 procent heeft obesitas; in Eindhoven is de ic een afspiegeling van dat landelijk gemiddelde.

In dit dossier leest u de laatste ontwikkelingen en alles wat u verder moet weten over het coronavirus.

Vrij spel

De vraag is of het overgewicht van patiënten altijd hun ic-opname kan verklaren. Dat valt niet hard te maken, er is immers alleen een verband aangetoond. Toch zijn er wel sterke aanwijzingen dat vet ziek kan maken, zegt hoogleraar Liesbeth van Rossum, internist-endocrinoloog in het Erasmus MC en gespecialiseerd in obesitas. 

In vetweefsel en dan vooral in buikvet worden tal van ontstekingsstofjes geproduceerd, en die chronische lichte ontsteking kan het ontstaan van hart- en vaatziekten en diabetes type 2 aanwakkeren. Precies de aandoeningen die bij een coronabesmetting een ernstiger beloop lijken te veroorzaken. 

Die ontsteking van het lichaam heeft gevolgen voor het immuunsysteem, dat als het ware constant aan moet staan en daardoor in disbalans raakt. Zo heeft het virus eerder vrij spel. Dat verklaart waarom mensen met obesitas ook bij griep en andere infecties vaker ernstige complicaties oplopen, zoals een longontsteking.

Vetcellen

En dan heeft het coronavirus zelf ook nog een opmerkelijk kenmerk: het dringt onze cellen binnen door zich te hechten aan een soort antenne aan de buitenkant (ACE2), en Chinese wetenschappers hebben onlangs ontdekt dat die antennes niet alleen op cellen in de longen en de darmen zitten, maar ook op vetcellen. 

Dat heeft, theoretisch gezien, vervelende gevolgen voor mensen die te zwaar zijn: hoe meer vetcellen, hoe meer mogelijkheden het virus heeft om in het lichaam huis te houden. Of die theorie klopt moet nog wel nader worden onderzocht.

Beademing

Eenmaal in het ziekenhuis komen patiënten met obesitas voor nóg een probleem te staan, of beter gezegd: hun artsen. Uit de internationale literatuur blijkt dat mensen met veel overgewicht lastiger te beademen zijn en dat daardoor vaker levensbedreigende complicaties optreden. ‘De holte waarin we de beademingsbuis moeten plaatsen is klein’, verduidelijkt chirurg Wouter Leclercq die in het MMC veel maagverkleiningen uitvoert. ‘Als er veel weefsel om die holte zit dan werkt de zwaartekracht de verkeerde kant op en wordt de holte erg smal.’ 

Bovendien drukt bij obese patiënten de buik de longen in elkaar, zegt hij, waardoor meer druk moet worden uitgeoefend om lucht naar binnen te krijgen. Ook dat kan schade opleveren.

In de Verenigde Staten waarschuwen artsen al dat het aantal slachtoffers daar weleens veel groter kan worden dan elders omdat het land relatief veel inwoners met overgewicht telt. Driekwart van de bevolking is te zwaar, vier op de tien Amerikanen is obees. 

‘Maar er is geen reden om mensen met obesitas de maat te nemen’, zegt Van Rossum, die in het Erasmus MC tijdelijk op de verpleegafdeling voor coronapatiënten werkt. ‘Wie denkt dat obesitas altijd de eigen schuld is, heeft echt een gebrek aan kennis. Naast een ongezonde leefstijl en maatschappelijke factoren spelen ook andere zaken een rol, zoals medicijngebruik of genetische aanleg. En stel dat overgewicht wél puur het gevolg is van een verkeerde leefstijl: we behandelen toch ook rokers met longkanker en skiërs die een ongeval krijgen?’

Lees meer over het coronavirus

De corona-angst achter de dichte deuren van het verpleeghuis

Niet meer tanken in België, geen roze koeken uit Nederland: de grens zit op slot

‘Je ziet ze denken: daar is de ic-dokter, daar komt mijn vonnis’

De belangrijkste grafieken en kaarten over de uitbraak van het coronavirus op een rij

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden