Overgeleverd aan de heidenen

Het jaar van de nieuwlichterij in de eredivisie is begonnen. Play-offs, kunstgras, Talpa. Voetbal is overal. Niet de voetballer of supporter, maar de rekenmachine regeert....

'Het was bepaald geen saaie rit', schreef Feyenoord-voorzitter Jorien van den Herik in een e-mail, maandag na thuiskomst uit Frankrijk. Rijdend had hij vergaderd over de onthullingen dat de topaanvallers Kalou en Kuijt zouden zijn verkocht aan een buitenlandse investeringsmaatschappij. Het bleek te gaan om een vals document, toegespeeld aan een krant.

De beoogde mega-primeur was de canard van het jaar. De politie onderzoekt wie wie bedriegt. Voetbal is, zo zegt men, de spiegel van de maatschappij: vreugde, verdriet, winst en verlies, list en bedrog. Het is zelfs een spiegel met versterkende effecten, zoals op de kermis, met een veel te groot hoofd op een wankel lijfje. Verbazing om een schertsvertoning.

Maar saai is het inderdaad vrijwel nooit, althans, rond het veld. Het voetbal wordt begeerd door velen en is succesvol als bijna nooit tevoren, als het gaat om de toeloop naar de stadions en financiële uitbating tenminste. Vooral die uitbaters voelen zich sterk. Wie zich verheft, mag rekenen op gezwaai met cijfers. Zie je wel: meer kijkers, meer omzet. Verdedigers van oude waarden zijn romantici met een naïeve kijk.

Het voetbal zet een stolp over zijn wereld. Als de politiek klaagt over invoering van play-offs en dreigt de politiekosten van nóg meer wedstrijden door te berekenen aan de clubs, recht het voetbal de rug. Meer wedstrijden is immers meer geld. En denk eens aan die passieve recreatie, aan de belastinggelden die in de staatskas vloeien, aan al die hooligans die elders gaan etterbakken als er geen voetbal is. Wat zeuren politici nou?

Als de trainers bij monde van hun directeur Reker klagen dat de wintermaanden zijn volgepropt met wedstrijden en dat veel clubs straks 125 dagen geen activiteiten hebben door de potsierlijke, onlogische kalender, verdwijnt die kritiek in de prullenbak. 'De commerciële jongens', zoals Reker ze noemt, hebben gewonnen. Als de spelersraad protesteert tegen spelen met kerst, is het antwoord gnuivend: het is hun werk. Niet de kerst, maar voetbal is heilig.

Soms prikt de politiek terug, alsof ze wil zeggen: ho ho, wij zijn er ook nog. Een schaduw ligt reeds over het openingsweekeinde van de competitie. De risicowedstrijd Ajax -Den Haag werd door de KNVB verplaatst naar neutraal, geheim terrein, maar dat werd – op verzoek van beide clubs – door de rechter in kort geding vervolgens weer afgewezen.

Bijna was Heracles -PSV, de tweede trekker van het weekeinde, verboden omdat supporters van de landskampioen weigerden gebruik te maken van de verplicht gestelde combi. Pas na een gewonnen kort geding gingen ze akkoord met een aangepaste autocombi.

De autocombi heeft niets te maken met een vloeiende aanval op een groengras veld, het is een pakket van vervoer plus entreebewijs van supporters naar een stadion.

Voetbal in de top is een zaak geworden van een soort elite, van commerciële jongens vooral, die Coca-Cola kunnen verkopen, heupslips of voetbal.

De vakbonden VVCS en FIFPro enquêteerden profs over kunstgras. Ruim 90 procent van de spelers in de eredivisie is fel tegenstander, maar toch is vandaag in Almelo de primeur op kunstgras in de hoogste klasse: Heracles -PSV. Terwijl de Heraclieden de enquête niet invulden (onder druk?), stelde aanvoerder Hoogma onomwonden in Sportweek: 'Ik ben meer iemand van de oude stempel. Modder en een vuil broekje horen bij voetbal.'

Maar het is niet modern om van de oude stempel te zijn. De arbeiders van de vloer klagen, zij willen gras blijven ruiken en hun oude spel blijven spelen, maar de bonden staan kunstgras toe en veranderen daarmee de aard van het spel.

Zelfs landen met een fantastisch grasklimaat gaan om. Ajax zal op een kwade dag een synthetische mat leggen. Niet omdat supporters of spelers daarom vragen, maar om het vlekje in de op commercie gestoelde

Arena weg te werken. Eindelijk mooi gras, nu is gebleken dat de natuur niet echt gedijt op het dak van een parkeergarage.

Zo bezien is voetbal helemaal geen spiegel van de maatschappij. Het referendum in het voetbal bestaat niet, democratie is een relatief begrip. De bestuurder is aangesteld, niet gekozen. Hij vertrekt eigener beweging, tenzij hij er een geweldige puinhoop van maakt en móet opstappen.

Het enige machtsmiddel van de supporter is wegblijven, maar daarvoor houdt hij te veel van het spel of van zijn club, daarvoor hecht hij te veel aan zijn uitje naar al die prachtig gerenoveerde stadions, of zijn de ontmoetingen met relaties te interessant. In het moderne voetbal is soms niet eens meer een goede wedstrijd nodig voor een tevreden gevoel.

Gelukkig herbergt het spel zelf nog steeds zijn schoonheid. Het seizoen 2004-2005 werd vooraf bestempeld als het jaar van de ontluikende lente, met name door de aanstelling van Marco van Basten als bondscoach en Ruud Gullit als trainer van Feyenoord. Het liep anders. De hoge vlucht van AZ en PSV verdoezelde ontstellend veel slechte wedstrijden, van Ajax en Feyenoord met name. De Kuip bood Gullit geen beschutting tegen de lentestorm.

Of in 2005-2006 de zomer aanbreekt, is de vraag. Natuurlijk: Van Basten blijft fier overeind en is al bijna verzekerd van het WK. Zijn onafhankelijkheid is een van zijn wapens. Hij leeft min of meer in zijn eigen voetbalwereld, onverstoorbaar, de fantasie van velen prikkelend. Randzaken verschuift hij naar waar ze thuishoren: langs de kant, ver weg van het veld.

Wie vasthoudt aan zijn normen en principes, loopt misschien butsen op, maar zal de storm weerstaan. Louis van Gaal schreef als technisch-directeur van Ajax een plan dat strookte met zijn hoge ambities en dat door iedereen binnen de club werd omarmd. Hij stapte op toen het even minder ging en de club de ambities bijstelde.

Gegriefd was hij door de kongsie tussen trainer Koeman en directeur Van Eijden, maar hij keerde terug, als trainer van AZ. De 'commerciële jongen' gaat rustig iets anders verkopen als voetbal hem geen voldoening meer brengt, maar mannen als Van Gaal keren immer terug naar het spel van hun jeugd.

Want velen willen zich warmen aan de haard van het voetbal. Vergeten zijn de bijna-faillissementen van een paar seizoenen geleden, toen de clubs deemoedig de hand ophielden bij de gemeente. Op de momenten dat de werelden van voetbal en politiek met elkaar versmelten, blijkt goed dat ook die andere wereld zwelgt in opportunisme. Roepen om het hardst, zonder echt oplossingen aan te dragen, is een gezamenlijke specialiteit.

Wie voetbal haat, kan zijn hoofd het best op gezette tijden onder het kussen verbergen, als de tv-lawine losbarst. Zelfs wie van voetbal houdt, wordt dit seizoen meer dan eens gedwongen keuzes te maken.

Alle kleurtjes en smaken van de mallemolen proeven, is onmogelijk. De tv-rechten zijn versnipperd en al wie een plakje van de cake heeft verworven, wil waar voor zijn geld, knielend voor kijkcijfers, de grenzen tussen journalistiek en amusement eindeloos oprekkend.

Het zal het jaar zijn van de hypes, van de relletjes, van de zogenoemde onthullingen. De een zegt wit en de ander zwart, en weer is een affaire geboren. Sneijder op de bank. Rel. Spraakmakend moet het zijn, smeuïg, ranzig desnoods.

Het is hollen van incident naar incident, zoals de conditietrainer zijn mannen laat rennen van de ene pylon naar de andere. Even rusten, niet te lang, rennen weer.

Het volgen van de rode draad is veel minder aantrekkelijk: Waarom speelt Ajax al een paar seizoenen lang vrijwel geen fatsoenlijke wedstrijd meer? Waarom haalt de talentvolle jeugd van Feyenoord het eerste elftal te weinig? Voor dat soort wezenlijke zaken is steeds minder aandacht.

De waan van de dag regeert. RTL 5 maakt een feest van zijn vrijdagwedstrijd, Talpa breekt het liefst het geheim van de kleedkamer. Een camera bij de douches, zou dat kunnen? Grappenmakers rukken op. Het alziende oog volgt de bal tot in elke uithoek.

Vroeger, toen de kerken nog volstroomden, ging het zo in het katholieke zuiden: een mis om half negen, eentje om tien uur en een om half twaalf. Zo is het straks met het voetbal op zondag: een wedstrijd om 12.30 uur, eentje om 14.30 uur en een om 16.30 uur.

Aan de supporters is niets gevraagd. Rechtenhouder Versatel, met zijn 20 duizend abonnees tot nog toe, nog geen Heerenveen-stadion vol, wil ze allemaal uitzenden en bepaalt de zondagse indeling van de supporter die nog bereid is een kaartje te kopen.

Eigenlijk was niemand écht ontevreden over de berichtgeving van de NOS, maar Talpa betaalde een paar miljoen meer en vooral: de clubs wilden iets anders. De NOS blijft ook dol op voetbal en omarmt de gekochte rechten van de samenvattingen uit Engeland en Italië. Wie weet, keert het voetbal eens terug naar de publieke omroep, zoals in Engeland en Duitsland reeds geschiedde. Voorlopig is het redden wat er te redden valt.

De vraag rijst of de steeds prominentere aanwezigheid van de almachtige Koning Voetbal een zeepbel is die eens uiteen zal spatten. Vermoedelijk zal een aantal proefballonnetjes sneuvelen en een terugslag zal nog wel volgen, maar het voetbal in Nederland heeft weinig concurrentie te duchten.

Een dikkige darter die in de winterstop pijltjes gooit, gebeeldhouwde sportmannen die een kogel naar een medaille stoten of met de polsstok richting hemel reiken, een enkele wielrenner die tegen een berg kan oprijden met de besten, een zwemmer of een groepje schaatsers, ze zijn geen echte bedreigingen voor volkssport nummer een.

Maar het zou zo mooi zijn als de randzaken, al die opgeblazen affaires, al dat haantjesgedrag, al die kinnesinne, in de typische mannenwereld voetbal iets minder aandacht zouden krijgen. Gelukkig zijn veel trainers en spelers nog echte liefhebbers, hoewel het opstuwen van de salarissen tot bizarre proporties de knieval voor de commercie heeft bespoedigd.

Als Van Gaal het kampioenschap zou grijpen met AZ, dát zou pas een mooi staaltje nieuwlichterij zijn, maar het voorspellen van de afloop van de laatste competitie voor het WK is bijna geen doen meer. Wie een prognose wil wagen, zou rekening kunnen houden met het feit dat sinds tien jaar alleen PSV de titel heeft geprolongeerd, in 2001. Wie succes heeft, betaalt de prijs. Dan komen de nog rijkeren uit het buitenland de beste spelers ophalen.

Wie niet meedoet, haakt af. Dat is de simpele reden die de elite aanvoert om de geërgerde liefhebber te kalmeren: ook voetbal is een economische ratrace. Laat die mensen beseffen dat het zoeken naar de juiste balans tussen wat nog te verteren is en wat niet, zeker zo belangrijk is. Hoe het ook zij, om met Van den Herik te spreken: saai zal het niet worden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden