Column

Overdadige wildernis en de grafische dennenappel

Jeanne Prisser bericht over wat zich afspeelt in de voorhoede van de beeldende kunst. Deze week: overdadige wildernissen met een knipoog in Rotterdam en een nieuwe trend in Utrecht.

Houdt u van vol, dan moet u bij Anouk Griffioen zijn. Beeld Anouk Griffioen

Rotterdam, 18 oktober

New neurotic perfectionism doopte ik Levi van Veluws kunst laatst (als variatie op Saatchi's new neurotic realism), en sindsdien zie ik overal kunstenaars op wier werk dat begrip naadloos of bij benadering van toepassing is. Anouk Griffioen (1979) bijvoorbeeld. Zij maakt grote houtskool-tekeningen van bloemen en planten, van complete hoven, eigenlijk. Wat loop ik benauwd te doen: het is gewoon heel de freaking Intratuin die bij Griffoen in zwart en wit voorbijtrekt - en heel die Intratuin is naturalistisch, haast fotografisch vastgelegd. Ik weet niet of je dat nou direct neurotisch moet noemen. Maar een tikkeltje bezeten oogt het wel.

In TENT hangen enkele tekeningen plus twee videoprojecties en ik was door ze gegrepen, en dan in het bijzonder door hoe Griffioen ze maakt. Daar kwam ik, ik beken, niet helemaal uit. 'Verbeelding speelt zich af in je geest, de plek waar angsten, herinneringen, verlangens en ambities beurtelings om voorrang strijden,' citeert gewezen directeur Mariette Dölle Griffioen in de folder. Dat helpt ons weinig verder. In praktijk lijken de tekeningen niet zozeer het het product van de verbeelding als wel van (foto)collages die op het papier zijn geprojecteerd waarna Griffioen (met afdek-tape?) de lichte en donkere plekken invulde. Een tijdrovende klus. Met één tekening is ze maanden bezig; Navigating the Imaginary, het titelwerk, koste haar zelfs twee jaar.

'Een kubus bedekt met Griffioen-plantentekeningen en een meisje dat bedekt is met tekeningen. Ik zag er een kleine knipoog in, alsof Griffioen zegt: ik weet zelf ook wel dat ik een bak vol ben.' Beeld Anouk Griffioen

Het was het waard, en toch ook weer niet helemaal. De tekeningen zijn tot de nok gevuld met stengels, bladeren, knoppen en de incidentele schim en in deze wildernis is weliswaar gevarieerd met donkerdere en lichtere plekken, maar het overheersende gevoel is toch: bedankt voor de bloemen, maar stop, alsjeblieft stop! Wat mist, is afwisseling en leegte. Eerder die middag zag ik in Boijmans een rotslandschapje van Fra Bartolommeo: pen op papier, boompjes en rotsen, en véél wit van het papier. Daarmee vergeleken bieden deze tekeningen een overdadige en monomane aanblik. Houdt u echter van vol, dan moet u hier zijn.

Bon. Dan zijn er de video's. De eerste is een meters brede tekening met videoprojecties eroverheen, en die beviel me niet zo, die maakte wat al druk is nog drukker; de ander, FLO, was zeker aardig. Het is een kubus waarvan de wanden zijn bedekt met Griffioen-plantentekeningen, en in die ruimte zoekt een figuurtje, een meisje, bescherming (of rust) van de planten onder een kleed, dat zelf ook weer een planten-tekening is. Wellicht onbedoeld, maar ik zag er een kleine knipoog in. Alsof de kunstenaar zegt: ik weet zelf ook wel dat ik een bak vol ben.

Anouk Griffioen, Navigating the Imaginary, t/m 4/12

L'histoire se répète

Utrecht, 19 oktober

Oktober is de Maand van de Grafiek. Het is ook de Maand van de Geschiedenis. L'histoire se répète zei Victor Hugo en knipte zijn baard, maar die lui van de Maand van de Grafiek zijn prettig inconsequent; de laatste keer vond het evenement in 2013 plaats. Nu was het kennelijk tijd voor een nieuwe editie: 140 locaties in Nederland en net over de grens met Duitsland tonen 'de stand van zaken in de actuele grafiek', ook wel 'grafiek in al haar verschijningsvormen'.

Die 140 locaties werkten verlammend. Uiteindelijk gooide ik een pijltje naar de bespikkelde landkaart in de programmakrant en belandde in Utrecht. Daar doemt één naam telkens op: Charles Donker: ruim vijftig jaar etser van ragfijn gedetailleerde landschappen, portretten, dennenappels en dode dieren. Thans te zien in galerie Kunstliefde, en och, wat kan het oog zich verliezen in zo'n mollenvachtje.

Donker geldt als een arrivé, maar, u zag het trendje aankomen, ook door de jeugdige makers wordt het medium omarmd. Als tegenwicht op de virtuele wereld, zo zag ik. Zo ontmoette ik bij Kunstliefde een animatiefilmer waar ik nogal geporteerd van ben, Johan Rijpma, u kunt al zijn films online vinden. Kijk eens naar Division en ook de making of daarvan: een simpel gescheurd velletje groeit uit tot een woest woekerend papier-universum. Grafiek? Hm, dit was wellicht een van haar 'verschijningsvormen'. Maar grafisch is het zeker.

Tot slot: Margriet Thissen. Zij toonde drie keer dezelfde gezeefdrukte foto van een boslandschap op vellen zo groot dat je er bijna in kon stappen. In drie versies al zag je dat zij nog wel wat varianten in haar mouw had. De essentie van grafiek is als de dennenappel: herhaling, maar ook de variatie. Steeds een kleine wijziging bij elke volgende druk en altijd ruimte voor verandering - het lijkt de virtuele wereld wel.

maandvandegrafiek.nl

'Thissen toonde drie keer dezelfde gezeefdrukte foto van een boslandschap op vellen zo groot dat je er bijna in kon stappen.' Beeld Margriet Thissen
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden