NieuwsHittegolf

Overbelasting waternet dreigt in Oost-Nederland; ‘tot 70 procent meer drinkwater verbruikt’

De combinatie van aanhoudende droogte, een hittegolf en vakanties in eigen land dreigt het waterleidingnet in Oost-Nederland te overbelasten. Drinkwaterbedrijf Vitens vroeg klanten afgelopen weekeinde te stoppen met tuinen sproeien, zwembadjes vullen en auto’s wassen. Daarnaast moet iedereen kort douchen en alleen ’s nachts de wasmachine inschakelen.

Jongeren spelen in de tuin met water. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Vitens voorziet 5,8 miljoen huishoudens in Utrecht, Gelderland, Overijssel, Drenthe en Friesland van drinkwater. Sinds donderdag de hitte begon, wordt er in sommige gebieden tot 70 procent meer drinkwater verbruikt, aldus het bedrijf.

Gewoonlijk is 1 miljard liter water per dag voldoende om iedereen van drinkwater te voorzien, maar vrijdag was ruim 1,4 miljard liter nodig: een historisch record voor Vitens. De druk in de leidingen dreigt weg te vallen, waarschuwde een woordvoerder zaterdagmiddag. ‘Op sommige plekken kan het gevolg daarvan zijn dat er geen water meer uit de kraan komt.’

Achterhoek en Twente

Het nijpendst is de situatie in de Achterhoek en Twente, waar de drinkwaterwinning concurreert met de waterbehoefte van landbouw en natuur. Maar ook de Vechtstreek in Overijssel is een aandachtsgebied, vanwege de vele mensen die daar vakantie vieren in eigen land.

Beeld de Volkskrant

Bekijk bovenstaande droogtekaart in detail en ontdek hoe het met de droogte gesteld is bij u in de buurt.

Na de publieke waarschuwing zag Vitens het watergebruik enigszins dalen. De pompen kunnen de watervraag nu net aan. Marike Bonhof, een van de twee directeuren: ‘Mensen hebben gelukkig hun gebruik gematigd. Maar houden deze pieken aan, dan komen we alsnog in de knel.’

De afgelopen jaren heeft Vitens op sommige plekken meer water opgepompt dan wettelijk is toegestaan, om aan de groeiende zomerse vraag te kunnen voldoen. Dat gaat ten koste van de ecosystemen in de wingebieden, vooral op de hoge zandgronden die grote delen van Zuid- en Oost-Nederland beslaan. Die hebben het al vrij zwaar: na drie droge zomers achtereen zakt het grondwater er steeds dieper weg. Daardoor vallen beken en vennen droog, komen heidegebieden in gevaar en ontstaan bosbranden.

Politieke kwestie

Grondwater wordt daarmee een steeds politieker kwestie. Natuur, boeren en drinkwaterbedrijven leggen elk hun beslag op deze onzichtbare rijkdom, terwijl aanhoudende jaren van zomerse droogte het steeds moeilijker maken om voldoende aan te vullen. Door de historisch droge lente dit jaar was in mei al een bodemdroogte ontstaan die normaal pas in juli of augustus optreedt.

Vitens is hard op zoek naar alternatieve locaties voor waterwinning. Zo wordt gekeken of een deel van de productie van de kwetsbare hoge zandgronden kan worden verschoven naar de IJsselvallei. Dat heeft gevolgen voor de omgeving. In een waterwingebied is maar zeer beperkte ruimte voor landbouw en industrie, om de kwaliteit van het grondwater te beschermen. Boeren, bedrijven en natuur zullen zich moeten aanpassen. 

Water vasthouden

Toch zal het noodzakelijk zijn, denkt Bonhof. ‘We kunnen niet meer alles zomaar overal doen – we zullen ons landgebruik echt moeten gaan aanpassen aan het landschap.’ De afgelopen eeuwen hebben we ons land steeds verder ingericht op water afvoeren. ‘Nu moeten we in noodtempo leren om water juist vast te houden. We moeten veel bewuster met dat kostbare water omgaan.’

Een boer in Wamel sproeit water op het dak van een schuur in een poging zijn koeien verkoeling te geven.Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

De kritiek op boeren zwelt daarbij aan. Door de droge zomers zien zij zich gedwongen massaal pompen en sproeiers in te zetten, wat juist in de kwetsbaarste maanden het grondwatersysteem nog verder onder druk zet. Ook is juist ten bate van de landbouw het Nederlandse landschap historisch zo ingericht dat steeds meer water wordt afgevoerd, en de natuurlijke sponswerking van de bodem wordt tegengegaan.

Ook de waterbedrijven van Limburg, Brabant en Zeeland zien sinds donderdag een historisch grote vraag. De woordvoerders van deze bedrijven roepen in koor: verminder in deze hittegolf uw watergebruik, vooral tijdens de pieken ’s tussen negen en elf uur ochtends, en ’s avonds na het eten. En: wen hier maar aan. Dergelijke zomers zijn het nieuwe normaal. 

Lees verder

Hittegolf in Nederland, grote drukte aan de kust
Nederland beleeft de 29ste hittegolf sinds het begin van de weermetingen door het KNMI in 1901. Omstreeks 10 uur zondagochtend bereikte het kwik in De Bilt de noodzakelijke temperatuur van 25 graden, zo meldt Weeronline.

Vitens-directeur: ‘We moeten regenwater langer vasthouden’
Directievoorzitter Jelle Hannema van het drinkwaterbedrijf Vitens zoekt structurele oplossingen voor het waterprobleem. ‘Water vasthouden is het devies.’

Dossier: De ‘sluipmoordenaar’ die droogte heet
Natuurbranden, mislukte oogsten, kapotte dijken en bedreigde diersoorten. Nederland wordt geteisterd door droogte. De Volkskrant onderzoekt in dit dossier wat de gevolgen zijn, hoe het zover heeft kunnen komen – en hoe de droogte valt op te lossen.

Hoe droog is het bij u in de buurt?
Bekijk dagelijks de droogtekaart van Nederland, en ontdek waar het landschap verdort, en waar niet.

Achtergrond
Zes vragen over de droogte: hoe komt Nederland zo droog, en wat voor problemen levert dit op?

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden