Overal klinkt: wanneer begint het?

De rechtszaak tegen Desi Bouterse vanwege de Decembermoorden begint komende maand in Paramaribo..

Van onze verslaggever Stieven Ramdharie

Een koele wind blaast door de halfgesloten ramen van de fonkelnieuwe rechtszaal naar binnen. Het presidentiële staatsieportret, achter de fauteuils van de krijgsraad, moet nog worden opgehangen en ook de beeltenis van Vrouwe Justitia ontbreekt. ‘Dat wordt zestig bij 1 meter 10 ’, mompelt Ronald Gajadhar van de Commissie Veiligheid Rechterlijke Macht van het ministerie van Justitie, het meetlint ferm in de hand. ‘Ik zie trouwens ook dat de vlaggestok krom staat’.

Als Desiré Delano Bouterse (61), hoofdverdachte van de Decembermoorden van 1982, over enkele weken besluit voor de krijgsraad te verschijnen en dan naar buiten tuurt, kan hij nog net zijn oude zwembad zien. ‘Voor het proces begint, wordt het leeggepompt’, zegt een justitiemedewerker starend naar de vuile plas water.

Notabene op de plek aan de Surinamerivier waar de oud-bevelhebber ten tijde van de moorden woonde, in Huize Caprice nabij zijn geboorteplaats Domburg, zal Bouterse met 24 andere verdachten terechtstaan. Het huis is al jaren geleden afgebroken, op het zwembad na. Op het terrein, gelegen op de belangrijkste basis van de Surinaamse marine, is speciaal voor de megastrafzaak een nieuw gerechtsgebouw ingericht. Patrouilleboten van Oost-Europese makelij dobberen aan de achterkant in de rivier.

Kapitein Radjoe Bhola (41), bijna 24 jaar in het leger, haalt bij de wacht de schouders op over deze uitzonderlijke rechtszaak. ‘Het proces moet zijn voortgang hebben’, zegt de commandant van de kleine ‘vloot’ zakelijk. ‘Dan zijn we er eindelijk van af.’

Aan de vooravond van de 25-jarige herdenking van de executie van vijftien prominente tegenstanders van het toenmalige militaire regime, telt Suriname de langverwachte berechting van Bouterse en de zijnen af. Overal in Paramaribo, van de Centrale Markt tot op de balkons waar Surinamers bij voorkeur de actualiteit bespreken, klinkt de vraag: wanneer begint het proces?

‘Het kan ieder moment na 1 oktober zijn’, zegt woordvoerder Marjory Sanches van het 8 Decemberproces. Op die dag keren de elf rechters van het land terug van reces en wordt de datum bepaald door krijgsraadpresident Krishnapersad Pultoo en auditeur-militair Mohammed Amin. Direct daarna zal het OM de dagvaardingen de deur uit sturen.

Surinames hoogste rechter, president John von Niesewand (68) van het Hof van Justitie, is in zijn werkkamer aan het Onafhankelijkheidsplein stelliger. Hij kent ook de scepsis onder menig Surinamer of het proces, zeven jaar na de start van het onderzoek, ooit zal plaatsvinden.

‘In oktober zal de zaak een aanvang nemen’, zegt Von Niesewand plechtig. De veiligheidsmaatregelen straks bij het complex te Boxel zijn ongekend, zeker voor Surinaamse begrippen. De toegang tot de marinebasis, ook vanuit de rivier, zal worden afgesloten. Sommige omwonenden hebben al hun bezorgdheid geuit over aanslagen.

Volgens justitie moest wel worden uitgeweken naar een afgelegen locatie omdat de veiligheid van de rechters en het publiek in de binnenstad niet kan worden gewaarborgd. De groeiende onzekerheid of de rechtszaak probleemloos zal beginnen, wordt gevoed door uitlatingen van Bouterse en zijn aanhangers van de NDP.

Menigeen herinnert zich nog de brandstichtingen in de jaren negentig bij onder andere de Surinaamse omroep, toen de democratie net was hersteld. ‘Ik laat mij niet opsluiten door een stelletje drugscriminelen’, dreigde Bouterse nog in juni. En op NDP-bijeenkomsten wordt provocerend Bob Marleys ‘I shot the Sheriff’ gedraaid, een lugubere verwijzing naar minister van Justitie Chandrikapersad Santokhi, die door zijn tegenstanders steevast The Sheriff wordt genoemd.

Het was Santokhi (48) die de afgelopen jaren, als politiecommissaris, het onderzoek leidde. Eerder dit jaar waarschuwden NDP’ers voor de gevolgen als hun leider wordt gearresteerd, mocht Bouterse demonstratief wegblijven van het proces.

Santokhi laat nu 125 personen opleiden die bedreigde rechters, officieren van justitie, getuigen en nabestaanden moeten gaan beschermen als lijfwachten..

De zwaarbeveiligde minister, Surinames meest bedreigde politicus, neemt op zijn departement het woord ‘opruiing’ in de mond. Maar hij reageert verder opvallend laconiek over de dreigende taal van Bouterse en zijn NDP.

De bewindsman is onderhand wel wat gewend. ‘Men is constant bezig’, zegt hij zelfverzekerd. ‘Er liggen scenario’s klaar. Men ziet nu dat er geen ontkomen meer aan is. De mensen willen dat deze zaak voorkomt. Ook de verdachten hebben er baat bij, zodat ze hun onschuld kunnen bewijzen. Alleen eentje ziet dat niet zo. Alleen hij maakt er een nationale zaak van. Alleen hij schopt trammelant. Wij zijn voorbereid op alles.’

Kenneth Moenne (49), fractieleider van de NDP, ontsteekt in woede als hij de verwijten van de minister hoort. ‘Santokhi is zélf de grootste scenarioschrijver. Welke scenario’s zijn dat dan? Dit is een politiek proces. In elk land waar je de voorzitter van de grootste partij voor het gerecht sleept, krijg je onrust. Als dit een gewone strafzaak is, waarom nodigt de regering dan de Organisatie van Amerikaanse Staten (OAS) uit als waarnemer? Is dit geen politieke inmenging? Wie is er dan met scenario’s bezig?’

In Boxel is nog niet te merken dat het megaproces nabij is. Militairen praten ontspannen in groepjes en in het gerechtsgebouw heerst een doodse stilte. Op tv-schermen kijken medewerkers naar een motorrijder die de basis nadert. ‘Ja, ja, de beveiliging is behoorlijk’, zegt Gajadhar, jarenlang politiewoordvoerder, vrij opgewekt. ‘We zijn klaar om het allemaal mee te gaan maken.’

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden