Over seks(t)

Seks onder jongeren wordt steeds leuker en gelijkwaardiger door het open klimaat waarin ze worden opgevoed, stellen de sociologen Sylvia Holla en Cas Wouters. 'Breezerseks? Randverschijnsel!'

Seks in ruil voor een Breezer? Dat is een randverschijnsel, de meeste meiden weten wel beter. Nee, over het geheel genomen gaat het goed met jongeren en seks in Nederland, vindt socioloog Cas Wouters (69). De jeugd van tegenwoordig is verstandiger dan ooit. Nou, werpt zijn jonge collega Sylvia Holla (25) tegen: op het schoolplein heerst nog steeds een dubbele moraal. Een seksueel actief meisje is al gauw een sletje, waar een jongen bewonderend player wordt genoemd. 'O, ja?', reageert Wouters. 'Dat verbaast me. In veel seksuologisch onderzoek zijn jongeren een stuk minder ouderwets .'


Aan de eettafel in het grote, oude huis van Cas Wouters praten beide sociologen over hun vakgebied: hoe de jeugd omgaat met seks. Of liever: hoe de maatschappij omgaat met jongeren en seks, want dat is niet bepaald hetzelfde. Er heerst een hoop morele verontwaardiging. Ten onrechte, daar zijn beide sociologen het wel over eens. De maatschappij zou oversekst zijn en jongeren daardoor losgeslagen. Maar dat is helemaal niet het geval. Pubers gaan almaar beter om met hun seksuele ontwikkeling. Wouters: 'Zorgvuldigheid, bedachtzaamheid, intimiteit - het heeft zich allemaal naar grotere hoogten ontwikkeld.'


Vorige week verscheen zijn boek De jeugd van tegenwoordig, een lijvig overzicht van hoe jongeren (en hun ouders) de afgelopen eeuw met seks zijn omgegaan. Emancipatie van liefde en lust sinds 1880 luidt de ondertitel. Gek misschien, alsof gevoelens, net als mensen, kunnen emanciperen. Maar Wouters wil maar zeggen dat liefde en lust, en seks dus ook, een steeds belangrijker plaats zijn gaan innemen in het leven van de jeugd.


En dat is alleen maar positief, vindt hij. In zijn boek schetst hij een proces van 'informalisering en intimisering' in de samenleving dat nog wel een tijdje zal doorzetten. Ouders en kinderen praten veel meer dan vroeger, er wordt minder verboden en meer gestuurd. Daardoor zijn kinderen beter in staat zichzelf te reguleren. Gevolg: ze gaan zorgvuldiger met zichzelf en hun eventuele vriendje of vriendinnetje om en ze hebben liefdevollere relaties. Wouters: 'Ze willen meer liefde bij de seks, terwijl nog niet zo heel lang geleden het streven was: meer seks bij de liefde. Vooral van jongens.'


De gemiddelde leeftijd waarop een jongere voor het eerst seks heeft, is 16,7 jaar. Hoe was het in 1880 gesteld met de seksuele ontwikkeling van een 16,7-jarige?

Cas Wouters: 'In 1880 was je op die leeftijd nog maar net in de puberteit, nu is dat een stuk vroeger. Over seks werd toen niet gesproken, seks was vooral gevaarlijk. Met name meisjes werden streng in de gaten gehouden. Pas rond hun 18de, als ze een partijtje mochten geven en daarmee officieel huwbaar werden, kwamen ze in contact met jongens. En dan was alles van tevoren geregeld: wie met wie zou gaan dansen en hoe lang - spontaan is nu een positief begrip, maar dat was het toen helemaal niet. Een meisje moest als maagd het huwelijk in. Jongens ook, maar dat was eerder een façade. Het kwam geregeld voor dat de jongeheer des huizes het dienstmeisje zwanger maakte en dat zíj dan werd weggestuurd.'


Sylvia Holla: 'De maagdelijkheid van de meisjes was natuurlijk ook gewoon geld waard. Was je eenmaal bezoedeld, dan kon je niet meer trouwen met een goede partij. Die preutse moraal was in wezen ook een tactische zet.'


Wouters: 'De reputatie van de hele familie hing af van de onbevlektheid van de dochters, net als bij veel nieuwe Nederlanders nu. Dat verandert wel, maar dat duurt een paar generaties.'


Er bestonden en bestaan grote klassenverschillen in de omgang met seksualiteit, schrijft u in uw boek.

'Ja. Een arbeidersjongen in 1880 werkte al twee, drie jaar en hij zat achter de meiden aan. Arbeidersmeisjes mochten minder, maar ze gingen wel naar de kermis, en ze hadden ook hun 'slenteravonden' waarop ze verkering konden opdoen. Er werd ook een stuk jonger getrouwd. Hoe lager de klasse, hoe seksueel actiever en directer de jeugd. Nog steeds is dat zo. Vmbo-jongens hebben hun eerste seksuele ervaring jonger dan gymnasiasten en dat wordt ook belangrijker gevonden, met andere woorden: daarmee scoren ze in hun vriendenkring.'


Holla kent de cijfers, maar moet toch, zegt ze, een beetje lachen om zulke statistieken. 'Jongens rapporteren steevast meer seks dan meisjes. Met wie doen ze het dan? Iets klopt er niet, zou je zeggen, of het moeten altijd dezelfde meisjes zijn, maar dat geloof ik niet.' Voor haar onderzoek naar de ontwikkeling van de seksuele identiteit van pubers deed Holla een half jaar lang observaties in een jongerendisco. Ook voerde ze zo'n zestig lange gesprekken met middelbare scholieren tussen de 13 en 16 jaar. 'Ik was soms verbaasd over hun onwetendheid. Vooral de jonge pubers vroegen me van alles, over de ontmaagding bijvoorbeeld. 'Ga je ontzettend bloeden?' Ze waren als de dood. Vwo-meiden hoor, die daar best met hun ouders over hadden kunnen praten. Ze zien voortdurend seks op internet en gekronkel in videoclips, maar veel praktische kennis ontbreekt.'


U had het net over de dubbele moraal op het schoolplein. Wat waren de belangrijkste conclusies uit uw onderzoek?

Holla: 'Dat jongeren elkáárs gedrag erg aan banden leggen. Ze letten heel erg op elkaar: wat is legitiem gedrag, wat niet? In de puberteit is volwassen worden het ultieme doel, dan ben je iemand, dan tel je mee. En een belangrijk kenmerk van die volwassenheid, is seksualiteit natuurlijk: bumping en grinding, schuifelen, schuren, zoenen, steeds een stapje verder. Pubers die dat nog niet doen, worden als nerds weggezet, als kinderachtig, die zijn per definitie oninteressant voor de andere sekse. Maar, en dat vond ik interessant, doe je het wél dan wordt dat alleen maar gepikt door de anderen als het ook geloofwaardig is. Een brugpieper die net als rapper 50 Cent een meisje op de billen slaat, dat kan dus niet, dat is niet authentiek. En een meisje dat niet erg populair is, maar wel veel met jongens zoent, wordt daar door de anderen genadeloos op afgerekend: zij is alleen maar op zoek naar bevestiging, is dan de interpretatie. Dat ze met zoenen haar seksuele verlangens uit, wordt simpelweg niet geloofd.


'Meisjes horen zich nog steeds passiever op te stellen dan jongens, anders krijgen ze al snel het stempel van sletje. Oudere, populaire, zelfverzekerde meisjes hebben overigens veel minder last van dat stigma: als zij seksueel actief zijn, doen ze dat omdat ze eraan toe zijn, omdat ze het zélf willen, zo wordt dat beoordeeld. Dat wordt veel makkelijker aanvaard.'


Je doet het pas als je eraan toe bent, knikt ook Wouters: dat besef staat voor jongeren, veel meer dan vroeger, voorop. 'Dat geldt ook voor lager opgeleide jongeren: ze beginnen eerder met seks, ze hebben meer relaties, maar ook voor hen wordt steeds belangrijker dat je pas met iemand naar bed gaat als je het echt wil.'


Holla: 'Flirten en zoenen, dat kun je nog wel oefenen met zomaar een leuke klasgenoot. Maar echte seks, dat bewaar je voor iemand op wie je echt verliefd bent.'


Wouters spreekt in zijn boek van een 'onbedoeld beschavingsoffensief': de seks onder jongeren wordt steeds leuker en gelijkwaardiger door het open klimaat waarin ze worden opgevoed. 'Vroeger waren vrouwen tweederangsburgers en kinderen derderangs; toen was seks vaker een machtsmiddel, iets wat voor vrouwen en meisjes niet per se leuk hoefde te zijn. Nu de relaties tussen mannen en vrouwen en tussen ouders en kinderen een stuk gelijkwaardiger zijn geworden, is dat veranderd. De seksuele ontwikkeling van jongeren wordt niet meer onderdrukt, maar begeleid. Daardoor leren jongeren zelf veel beter hun grenzen kennen.' En dat, zegt Wouters, levert 'een stuk minder narigheid' op: minder ongewenste zwangerschappen, minder instrumentele seks (seks als ruilmiddel), minder gedwongen seks, minder soa's en minder seksverslaving. 'Opgroeien in een warm en vertrouwelijk gezin biedt de beste bescherming tegen allerlei vormen van seksueel onheil.'


Maar niet alle gezinnen zijn warm en vertrouwelijk.

Wouters: 'Nee, maar de grote lijn is wel is dat ouders minder autoritair zijn, coachender, affectiever, er wordt meer gepraat. Kinderen zijn steeds centraler komen te staan in de opvoeding, dat geldt van hoog tot laag.'


Dat klinkt geruststellend. Toch lijkt het alsof de zorgen om de seksuele ontwikkeling van jongeren nog nooit zo groot zijn geweest als nu: ze zien en doen van alles op internet, de media berichten over breezerseks en bangalijstjes.

Wouters: 'O, maar dat is van alle tijden. In 1952 luidde de titel van een onderzoeksrapport De maatschappelijke verwildering der jeugd. Achteraf toch een brave tijd, zou je zeggen. Ik wil niets bagatelliseren, maar uit de media rijst soms het beeld dat groepsverkrachtingen onder pubers schering en inslag zouden zijn. Totaal overbodig, die paniek.'


Holla: 'Het verschil nu is: het wordt makkelijker gecommuniceerd. Die bangalijstjes op internet blijven eeuwig staan, dat is heel ingrijpend. Maar vroeger werd er ook geroddeld over 'makkelijke meisjes'.'


Wouters: 'Dat waren dan afgelikte boterhammen.'


Maar het is wel tamelijk nieuw dat kinderen op internet harde porno kunnen zien.

Wouters: 'Als kinderen iets zien waar ze nog niet aan toe zijn, dan nemen ze het niet op. Ze zíen het eigenlijk niet. En zien ze het wel: ze zijn niet gek. Ze hebben echt wel door dat het overtrokken is, en dat echte seks tussen twee mensen heel anders is.'


Maar worden ze er niet door beïnvloed? Ik hoorde van jongens die elkaar lachend een filmpje doorstuurden van een meisje dat een hond pijpt. Dat was op een school in de Randstad.

Holla: 'Natuurlijk maken ouders zich daar zorgen over. Maar het is echt geen rage, hoor.'


En meisjes van 8 trekken hun T-shirtje omhoog in de dansfilmpjes die ze van zichzelf op internet zetten.

Holla: 'Wat is daar verkeerd aan? Ouders interpreteren dat als seksueel gedrag, maar die meisjes doen alleen Britney Spears na. Als we dat soort vormen van populaire cultuur gewoon accepteren, moeten we niet moralistisch doen over jonge meisjes die zo'n idool imiteren.'


Wouters: 'In Amerika lagen bij de Wall Mart kinderonderbroekjes met de tekst: 'Who needs credit cards?' op het kruis. Dat is smakeloos, maar schadelijk lijkt het me niet.'


Holla: 'Er liggen ook heel blote halloweenpakjes voor kinderen in de winkels. Dat vind ik wel gek, als je dat voor je kind koopt.'


Meisjes leren zich steeds jonger als seksobject te gedragen.

Wouters: 'Die tendens is er wel, maar aan de andere kant is er dus die intimisering van de seks. Dat biedt weer tegenwicht.'


Holla: 'Dat jongeren experimenteren met seksueel gedrag heeft ook een heel positieve kant. Dat hoort er allemaal bij om jezelf te leren kennen. En ja, meisjes doen dat ook, dat lijkt me een goed teken. Eindelijk een soort seksuele gelijkheid.'


Wouters: 'Internet biedt daartoe ook mogelijkheden. Samen masturberen via de webcam - je loopt geen enkele risico op geslachtsziekten of zwangerschap. Dat is op geen enkele manier schadelijk; dat is leren om met seksualiteit om te gaan.'


Nog ééntje dan: ik hoorde over pijpen op de achterbank van de bus tijdens een Rome-reis van een middelbare school. Ook heel gewoon?

Holla: 'Hoe oud ben je als je op Rome-reis gaat? 16, 17? Dan wordt er gepijpt, ja.'


Wouters: 'In mijn tijd niet, hoor.'


Dan glimlacht Holla; het relativeren van ouderlijke zorgen is zo'n beetje de tweede natuur van sociologen die zich bezighouden met jongeren en seks. Maar dat betekent niet dat opvoeders - ouders, leraren, beleidsmakers ook - niet op hoeven letten. Holla: 'Natuurlijk, we leven in een tijd waarin kinderen veel seksuele beelden zien. We moeten ze leren daarmee om te gaan. Ik pleit voor kijklessen op school, mediawijsheid, vragen stellen: wat zie je hier, is dit wel normaal? En moet je het op jezelf betrekken? Op scholen wordt seksuele voorlichting wegbezuinigd, dat is niet handig. Houd het budget overeind en besteed het aan lessen waarin jongeren de media leren interpreteren. Geweld, geretoucheerde modefoto's en ook porno, ja. Er zijn jongeren die het allemaal maar walgelijk vinden wat ze op internet zien, die willen helemaal niks meer van seks weten. Dat is nu ook weer niet de bedoeling.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.