Over schoolkamp en homo's

Goed nieuws voor Tsatsiki-fans. De film die gebaseerd is op het derde en vierde deel, gaat komende week onder de titel Vrienden voor altijd in première....

Malin introduceert haar klasgenoten door elk kind in een paar zinnen te beschrijven. Over klasgenoot My bijvoorbeeld staat er: 'Dertien jaar, paardenmeisje en vegetariër. Huilt gauw. Voelt zich een buitenstaander. Interesse: paarden en dieren. Haat pesterige jongens, de stad en vleeseters.' Over elk kind staat wat ze haten, en dat zegt veel. Een meisje haat haar borsten, een jongen pedofielen. Over anderen wordt gezegd dat ze een hekel hebben aan vreemdelingen, ruzie thuis, aan wat de blanken de indianen hebben aangedaan, voetbal, heimwee, trefbal, drugs, verhuizen, niet goed genoeg zijn, zichzelf. Een gewone klas met 21 persoonlijkheden, sommigen met veel vrienden, fijne ouders en redelijke kansen, anderen eenzaam en met flinke problemen.

Drie dagen schoolkamp, dat gaat over de kosten van het reisje, die voor een enkeling problematisch zijn, over alle goede raad van bezorgde ouders die je uit je hoofd zet, de treinreis erheen, gedoe bij het verdelen van de slaapplaatsen - en dan kan het beginnen. Hoewel, zoveel programma is er niet. Wat zwemmen. Een discoavond. Piekeren over wat je aantrekt. Het gaat toch vooral om de verliefdheden, het stoer doen, een eerste zoen, en of je dan verkering hebt. En daar dan met meerdere meiden over praten. Qua onderwerp dus niet veel meer dan de eerste de beste schoolmeidenroman. Maar in een aantal opzichten steekt dit verhaal ver boven veel andere boeken van dat genre uit.

In de eerste plaats wordt het verhaal steeds vanuit een ander perspectief verteld. Een gebeurtenis wordt beschreven door Hamid, en later vertelt Marcus over dezelfde gebeurtenis een heel ander verhaal. Of je identificeert je met My die nooit een kans krijgt bij Malin, en dan volgt er een hoofdstuk waarin Malin vertelt hoe uitputtend ze geprobeerd heeft My op te vrolijken. Dat ze het zat is en nu weleens plezier wil hebben zonder dat My mekkerend achter haar aan loopt. Altijd goed om te lezen dat iedere medaille een keerzijde heeft, dat er meer is dan je in eerste instantie dacht. Zeker voor de leeftijdscategorie voor wie dit boek is bedoeld: kinderen vanaf een jaar of elf.

Een ander sterk punt is het vlotte, humoristische taalgebruik, vloeiend en up-to-date vertaald door Clementine Luijten. Maar de grootste kracht van het boek schuilt in Nilssons bewonderenswaardige vermogen om geloofwaardig over te komen. Bijna terloops vertelt ze wat de kinderen bezighoudt en hoe hard sommige dingen aankomen. Hoe ze kunnen juichen of huilen om niks. Ze maakt invoelbaar dat zogenaamde kleinigheden voor de kinderen het einde van de wereld kunnen betekenen. Dat doet ze warmhartig zonder dat het aanstellerig of theatraal wordt.

In het boek Tweesprong wisselt schrijver Jacques Brooijmans ook steeds van perspectief. Het verhaal gaat over twee jongens die ieder een zus hebben - het gaat dus eigenlijk over twee gezinnen. De ene jongen heet Marc, zijn zus Leonoor; zijn vader is dierenarts en wordt beschuldigd van gerommel met hormonen in de veeartsenpraktijk, zijn moeder is praktijkassistent. Ronald is de andere jongen, zijn zus heet Irene, zijn moeder is druk met haar werk als docent, en zijn vader is overleden aan kanker. Het verhaal gaat vooral over Marc en Ronald, in mindere mate over de zussen en pas in de laatste plaats over de ouders. Marc en Ronald waren op de basisschool vrienden, gewoon zoals jongens dat kunnen zijn. Marc voelt meer voor Ronald dan andersom, al wordt dat nergens expliciet verwoord. Ronald merkt het aan de starende blikken van Marc. Hij krijgt er de zenuwen van en neemt afstand.

Als het verhaal begint, heeft Marc verkering met Irene, de zus van Ronald. Hij is dol op Irene, haar meisjesachtigheid, haar slimheid, haar loyaliteit. Zij is werkelijk knetter op Marc, die nauwelijks aan zichzelf durft toe te geven dat hij door de verkering met Irene als prettige bijkomstigheid regelmatig in de buurt van Ronald vertoeft. Ze gaan steeds vaker met z'n drieën, en soms met z'n vieren (als Marcs zus Leonoor ook meegaat) stappen.

Ook over dit onderwerp (zijn wij nu homo of niet, wanneer vertellen we het en aan wie?) zijn al heel wat verhalen geschreven, waarvan er dertien in een dozijn gaan. Veelvoorkomend kenmerk daarbij is dat de piekerende homo zichzelf niet accepteert, door boze bruten in elkaar wordt geslagen, waarna de meelopers spijt krijgen. Die (meestal een schoolklas) gaan dan inzien dat het helemaal niet erg is om een beetje anders te zijn, en dan - eind goed, al goed - mag de verse homo toch weer meedoen en worden de bruten van school gestuurd. Of zoiets.

Niets van deze platgetreden paden in Tweesprong. Er woedt een tweestrijd in Marc. Ja, dol op Irene, maar wat voelt hij voor Ronald? Het is pure, onbeschrijfelijke aantrekkingskracht. Hij wil dicht bij hem zijn, hem voorzichtig aanraken, proeven, bijten. Wat moet je met dit soort gevoelens? Geen woord over al dan niet buiten de groep vallen, gepest, geslagen of geaccepteerd worden. Marc is sportief, knap en populair - dus daar gaat het allemaal niet om. Het gaat om die jongen van een jaar of vijftien die voelt dat hij een keus moet maken, of geen keus heeft.

Tweesprong is geen tobberig boek, integendeel. Het is spannend - bijvoorbeeld waar het gaat over de vader van Marc, die problemen heeft met justitie - en aangrijpend - over Ronalds dode vader. Die twee vaders hebben misschien iets te hard geprobeerd te voldoen aan de verwachtingen van anderen. Voor Ronalds vader is het te laat. Voor Marcs vader niet. Voor Marc en Ronald ligt de wereld open.

Dit boek alsjeblieft niet wegzetten in de kast, onder het hoofdje 'zoeken naar identiteit/seksuele geaardheid'. Het is een schitterend en waardevol boek voor iedereen vanaf een jaar of veertien. Tenslotte zijn de boeken van Reve ook niet alleen voor homo's geschreven.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden