Over rottend blad naar het station

De populaire NS-wandeltochten bestaan 20 jaar. Er zijn er nu 46. Het wordt wel steeds moeilijker de verstedelijking te ontlopen.

Nog geen kwartier zijn we op pad en de provincie heeft haar visitekaartje al afgegeven: een vestiging van de Boerenbond, een Jezus-aan-het-kruis, een akker rijpe maïs, een zweem mestlucht.


Dit is Noord-Brabant en het is herfst. Bij elke windvlaag stuiteren eikeltjes op het asfalt van de Kalksheuvel in Boxtel. Aan de rand van het dorp zet een boerin haar pompoenen te koop.


De bebouwde kom versplintert in verspreid staande huizen en boerderijen. Een bruggetje over, een onverhard pad af en we staan voor een klaphek dat toegang geeft tot het natuurgebied de Kampina. Het zal een paar uur duren voordat we weer bebouwing tegenkomen, aan de rand van Oisterwijk.


Wandeltocht 'Kampina' van het treinstation in Boxtel naar het station van Oisterwijk, is een van de populairste onder de NS-wandelingen in Nederland. Twintig jaar geleden besloten de NS en Wandelplatform LAW (lange-afstandswandelpaden) hun krachten te bundelen en al bestaande wandelroutes te laten aansluiten op treinstations. Begonnen met vier, nu zijn er 46 wandelingen. De simpele vouwblaadjes met de routebeschrijvingen die NS-reizigers konden kopen bij het loket, zijn vervangen door full colourboekjes. Te oordelen naar het aantal downloads en uitgegeven brochures worden de NS-routes ruim een half miljoen keer per jaar gelopen, volgens Roelien Appelo, coördinator NS-tochten bij Wandelplatform LAW.


De Kampinaroute voert langs beken, door bossen en heidevelden die eigendom zijn van Natuurmonumenten. Als teken dat we de bewoonde wereld voor een paar uur verlaten, verandert de geur van de omgeving zodra we het natuurgebied betreden. Mestlucht maakt plaats voor de bossige geur van rottend blad. Lopend over zanderige paden door een half open boslandschap speuren we de omgeving af naar de grazers die hier rondlopen namens Natuurmonumenten. Ze blijven op veilige afstand: een drietal IJslandse paarden bekijkt de wandelaars en fietsers schuw vanonder een groepje bomen.


De zon bepaalt de kleuren vandaag. Ze verandert de uitwaaierende takken van een beuk in schermen van groenig licht. Ze zet het geel en bruin aan dat langzaam in het blad van de eiken sluipt. Eronder het heldere rood van een paar vliegenzwammen. 'Supergaaf', roepen een paar wandelaars. Het is een jong stel dat gewapend met dure camera's de natuur is ingetrokken om paddestoelen te fotograferen. 'Verderop staan witte zwammen zo groot als cd's.'


Aan hun afgetrapte gympies te oordelen zijn het geen doorgewinterde wandelaars die ook bij ontij de natuur intrekken. 'NS-wandeltochten zijn heel geschikt voor 'instappers', zegt Roelien Appelo, 'voor mensen die nog niet toe zijn aan de lange afstandswandelpaden (law's). Law-lopers zijn wat zelfstandiger in het uitstippelen van hun route; voor de NS-wandelingen hoef je in feite niets zelf te bedenken.'


Zie verder p 4-5


Vervolg van p1


Nederland telt inmiddels 8500 kilometer lange-afstandswandelpad en 900 kilometer 'NS-pad'. Bij het uitzetten van de NS-wandelingen wordt onder meer gekeken naar horecagelegenheden onderweg en, voor de tweedaagse tochten, naar herbergen of hotels. Stukken van de NS-routes vallen samen met delen van law's. De Kampina-NS-wandeling - oranje-geel gemarkeerd - loopt voor een klein deel over het Pelgrimspad dat de witrode markering draagt van een law.


We vinden de cd-paddestoelen aan de rand van het bos. Jagende wolken schuiven een vlekkenpatroon van licht en donker over de heide. Twee solitaire beuken in het midden lijken versmolten tot één reusachtige boom. Aan de overkant tekenen de witte stammen van zilverberken zich af tegen de donkere bosrand. Een Vlaamse gaai scheert voorbij.


Het is rustig, maar wie beweerde ook alweer dat het stil is op de grote heide? Vrijwel permanent hangt een zware zoem boven het gebied; vliegtuigen trekken een lukraak raster van strepen aan de hemel.


Leeg is het ook al niet. Wandelaars, fietsers en amateurfotografen profiteren van het mooie herfstweer. Behalve hondenuitlaters zijn er pensionado's die vergeefs proberen het nieuw van hun glimmende fietsen te trappen, jonge ouders met kinderen die eikeltjes en kastanjes zoeken, en groepjes wandelaars met een uitrusting waarmee je moeiteloos naar Santiago de Compostela kunt lopen. Speurend naar dierensporen in het zand kom je geheid de gaatjes tegen van hun nordic-walkingstokken.


In de twintig jaar dat de NS-routes bestaan is het drukker geworden in Nederland. 'We merken dat niet alleen aan de aantallen wandelaars, maar bij het uitzetten van de routes ook aan de verstedelijking', zegt Roelien Appelo. Een mooi gedeelte van de dijk tussen Culemborg en Houten werd bijvoorbeeld niet opgenomen in een nieuwe route, omdat het verkeer te druk was geworden. 'Je probeert wandelaars op een leuke manier de stad uit te leiden. De meesten vinden een stukje stad, en dan vooral het centrum, wel aardig maar te lang moet het niet duren. We kunnen ze niet over een industrieterrein sturen. Vandaar dat stations in nieuwe vinexwijken, waar nog weinig groen is, vaak onbruikbaar zijn als begin- of eindpunt. Station Leidsche Rijn bij Utrecht en Vathorst bij Amersfoort zitten bijvoorbeeld niet in één van de wandelingen.'


Tussen de warrige struiken, de bomen en langs de vennen van Kampina vallen de oranje-gele markeringsstrepen van de NS-routes, hoe klein ook, meteen op. Slechts één keer vinden we een NS-schildje bij toeval: het is overwoekerd door de stekelige uitlopers van een braamstruik, net op de plaats waar we rijpe bramen willen plukken.


De routes worden elk half jaar gecontroleerd door een van de 66 vrijwillige markeerders van het Wandelplatform. Andere vrijwilligers lopen het traject dan nog eens na. Suggesties van wandelaars worden weleens meegenomen. 'Maar de reacties op een en dezelfde route kunnen sterk verschillen. Sommige wandelaars vonden de tweedaagse Oranjewoud-route, van Heerenveen naar Steenwijk, prachtig vanwege de Hollandse luchten en landschappen. Anderen vonden hem saai door de lange rechte stukken.'


Aan de opmerking van enkele wandelaars op internet dat de Kampina-route wel wat meer bankjes kan gebruiken, is geen gevolg gegeven. De heidegrond is ruw en drassig, de planten stug en stekelig, dus het is een paar uur doorstappen voor we een pauze kunnen inlassen. Het paarsbruin van de hei heeft dan plaatsgemaakt voor het bruingeel van een bomengebied met vennen waarin eilandjes van gras lijken te drijven. Langs de rafelranden van de vennen schieten grote bossen biezen omhoog. Het landschap lijkt een 19de eeuwse natuuridylle; op het water, een schrijvertje: 't krinklende, winklende waterding van Guido Gezelle.


Het pad is nu hier en daar bezaaid met kastanjes, sommigen nog in de bolsters. Er ligt een boscafé in het verschiet, en dat is hard nodig na uren lopen. Als het eerste maisveld opdoemt, weten we dat we het natuurgebied hebben verlaten en niet veel later dienen de eerste villa's van Oisterwijk zich aan, half verscholen in het bos.


Met een tas vol glimmende kastanjes bereiken we het witte station van Oisterwijk dat dateert uit 1865. Niet één keer verdwaald, niet één keer zelfs ook maar getwijfeld aan de routemarkering. 'Bestemming bereikt', horen we in gedachten het metalige stemmetje van een tomtom. 'Goede reis', luidt de tekst onder de klassieke stationsklok.


Nell Westerlaken




natuurbeheer


'De Kampina is het Madurodam van Noord-Brabant als het op natuur aankomt: alle soorten natuur uit de provincie zijn aanwezig', zegt Frans Kapteijns, boswachter bij Natuurmonumenten. Er is droge en natte heide, er zijn vennen, beekvalleien, bossen en 'beekgeleide broekbossystemen'. Verder kent het gebied cultuurelementen zoals akkerdorpjes.


Het beleid van Natuurmonumenten is om zo min mogelijk in te grijpen. In de Kampina wordt gedaan aan heidebeheer, er worden productiebossen 'omgebouwd' naar meer natuurlijk bos (lees: naaldbos wordt vervangen door gemengd bos) en de vennen worden bijgehouden door schoonmaak van de oevers en de eilandjes.


De vennen in de Kampina hebben al lang de belangstelling van Natuurmonumenten. Het gebied werd in 1942 officieel eigendom van de vereniging. Verzuring, en verdroging bedreigden de vennen, waarna Natuurmonumenten met een noodplan kwam. 'De wind heeft nu meer vat op het water', zegt Kapteijns. 'Het water is minder zuur en de vegetatie is gevarieerder.' Planten als moerashertshooi en oeverkruid zijn teruggekeerd.


Tussen 2000 en 2008 zijn tellingen gedaan naar 950 dier- en plantensoorten in de Kampina. Volgens het onlangs verschenen rapport hierover is de Kampina met onder meer de zeldzame grote weerschijnvlinder en het plantje guichelheil een 'ware schatkamer'. Niet alles loopt gesmeerd: van de levendbarende hagedissen, de boomleeuwerikken en de tureluurs worden er steeds minder gesignaleerd. Mogelijk oorzaken: verdroging, meststoffen in de lucht en wellicht het toegenomen toerisme.


'We hebben ook aandacht voor cultuurhistorische aspecten', zegt boswachter Kapteijns. 'We willen de bolle akkers terugbrengen in hun oorspronkelijke vorm.' Vermoedelijk zijn de Brabantse bolle akkers (ook wel es of eng genoemd) al ontstaan in de 13de of 14de eeuw door plaggenbemesting.


Het Kampinagebied is onderdeel van het Groene Woud, een serie natuurgebieden in Noord-Brabant die waar mogelijk aaneengeschakeld zijn. De gebieden worden beheerd door zowel Natuurmonumenten, Staatsbosbeheer als het Brabants Landschap, aldus Kapteijns, 'maar koeien kunnen op veel plaatsen van het een gebied naar het andere lopen.'


Natuurmonumenten heeft bij Oisterwijk een bezoekerscentrum ingericht, van waaruit geregeld natuurexcursies worden georganiseerd. Het begrip twitteren heeft hier zijn oorspronkelijke betekenis behouden: er zijn cd's te koop met gekwetter van alle vogels die je in de omgeving kunt horen.




Slapen


Op de heide mag het druk zijn, in het hotel waar we de nacht doorbrengen is op vrijdagavond aanvankelijk geen kip te bekennen. Mooi zo: we hebben de Finse sauna, de Turkse sauna, de biosauna en de infraroodsauna, het zwembad en de whirlpool voor onszelf. Landgoed de Rosep, genoemd naar het riviertje dat door het natuurgebied slingert, ligt een paar kilometer buiten Oisterwijk, niet ver van de NS-wandelroute Kampina.


Het wellnesscentrum biedt ideale voorzieningen na een dag door het bos sjouwen, hoewel het zwembad maar net groot genoeg is om een paar slagen te maken. De kamers liggen aaneengeschakeld aan lange gangen rondom een gazon dat aan het bos grenst. Aan de foto's in de gangen te oordelen is het hotel-restaurant in trek bij voetballers. Van RSC Anderlecht tot Galatasaray SK en Jong Oranje: ze waren een van de afgelopen jaren te gast op het landgoed voor een trainingskamp.


In het restaurant blijken we toch niet de enigen. De Rosep heeft een klassieke keuken en een goede reputatie, wat gasten uit de wijde omgeving trekt, onder wie veel Belgen - culinair gezien nooit een slecht teken.


Oisterwijk, dat zichzelf de titel 'parel van Brabant' heeft toebedacht, is goed voorzien wat betreft horeca en andere toeristische voorzieningen. Veel bezoekers strijken neer in de historische dorpskern, waarvan de geschiedenis teruggaat tot de Middeleeuwen. In de 13de eeuw kreeg Oisterwijk stadsrechten, maar door het kleinschalige karakter spreken de inwoners liever van hun 'dorp' .


Een economisch verleden in onder meer de leer-, de sigaren- en de meubelindustrie, bracht een voorspoed die is af te lezen aan de 36 rijksmonumenten in het dorp. Een is ervan, de neogotische Sint Petrus'-Bandenkerk, is ontworpen door Pierre Cuypers, de architect die ook het Centraal Station en het Rijksmuseum in Amsterdam ontwierp. In het centrum zijn horecagelegenheden in alle soorten en prijsklassen met geruststellende namen als De Dorpsherberg, 't Oude Nest, voorheen De Roskam, voorheen de Rode Leeuw.



DOEN

NS-wandeltochten

Ter gelegenheid van het 20-jarig jubileum hebben Wandelplatform-LAW en NS een gidsje uitgegeven met de 20 mooiste (meest populaire) wandelingen in Nederland. Ook de Kampinawandeling (16 kilometer) is hierin opgenomen.


Af en toe worden routes uit het bestand gehaald, bijvoorbeeld omdat de omgeving te veel verstedelijkt, en komen er nieuwe voor in de plaats. Dit jaar voeren nieuwe tochten onder meer langs de Ankeveense Plassen, de Betuwe en (de buurt van) Elburg.


Routebeschrijvingen zijn te krijgen op begin- en eindstations, of - als deze onbemand zijn - bij grote overstapstations in de buurt. Voor reizigers met een NS-abonnement zijn de dagwandelingen gratis, treinreizigers betalen 1,10 euro, niet-treinreizigers 1,80 euro.


Meer informatie over de routes:


Ecopark

In Boxtel, het beginpunt van de wandeling, zit duurzaamheidscentrum De Kleine Aarde, dat onder meer een ecopark heeft met educatieve kinderpaden.


Bourgondisch

Dit weekeinde heeft Oisterwijk een extra Bourgondisch karakter. Tijdens het jaarlijkse Bourgondisch weekend is er op veel plaatsen livemuziek, morgenochtend is er een koffieconcert, morgenmiddag een familiedag rondom het thema circus.


Museum

De heemkundekring van Oisterwijk heeft een klein museum over de geschiedenis ingericht in het voormalige Wilhelminahotel aan de Dorpsstraat. In hetzelfde gebouw zit een 'kunstrestaurant', een brasserie en een chocolaterie. Ook zijn hier fietsen te huur en gevulde picknickmanden te koop.


Fietsen

Tot eind oktober is het recreatieparkje Piet Plezier in Oisterwijk open, waar alles te huur is dat te maken heeft met fietsen: trapkarren voor twee tot acht personen, tandems, 'gewone' fietsen en steppen. Ook op andere plaatsen, onder meer in een aantal hotels, zijn fietsen te huur.


Molen

De Kerkhovense Molen dateert uit 1895 en staat op een plaats waar al een molen werd vermeld in de 14de eeuw. De molen is nog altijd in bedrijf. In de winkel worden streekproducten verkocht. Open maandag- zaterdag van 10 tot 17 uur. Bezichtiging op zaterdagmiddag.


Begraafplaats

In de 18de eeuw kende Oisterwijk een bloeiende Joodse gemeenschap. Op zondag 24 oktober is er een rondleiding over de oude, Joodse begraafplaats in het dorp. Aanmelden is verplicht: 013- 5288352.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.