Over Jonas Staal: 'Hij activeert ons denken'

Kunstenaar Jonas Staal (Zwolle, 1981), voorgedragen door Mariëtte Dolle, artistiek directeur van tentoonstellingsruimte TENT in Rotterdam.

Jonas Staal: Politiek Kunstbezit. Banned Frank, door T. , 2007-2008. Geselecteerd door VVD, op voordracht van GroenLinks. © Lotte Stekelenburg

'Zijn werk heeft iets ongemakkelijks', zegt Mariette Dölle over Jonas Staal. 'Je kunt er niet altijd van genieten. Het gaat vaak over onderwerpen waar je liever niets mee te maken hebt, maar waar je tegelijkertijd moeilijk aan voorbij kunt gaan. Zijn werk vraagt om een mening. Hij activeert ons denken.' Dölle, en de rest van Rotterdam, maakte voor het eerst echt kennis met Jonas Staal toen hij in 2005 op verschillende plekken in de openbare ruimte van de stad 'bermmonumentjes' voor Geert Wilders had opgericht: kleine herdenkingsplekken met beren en kaarsen, alsof de politicus was omgebracht.

'Niemand wist wie dat had gedaan', zegt Dölle. 'Maar iedereen had het erover.' Het was met dat werk, meent ze, dat Jonas Staal 'ineens zijn taal vond'. 'Daar begon die complexe, radicale en ongemakkelijke vorm die zijn werk nu heeft, zichtbaar te worden.' Jonas Staal is een 'radicale denker'. En daar zijn er niet veel van, meent Dölle - tenminste: niet in de Nederlandse kunstwereld. Als ze Staal met iemand zou moeten vergelijken, dan met Santiago Sierra, een sterk politiek geëngageerde kunstenaar uit Spanje.

Directe beelden

Wat haar aantrekt in Staals werk, is vooral zijn gave om moeilijke onderwerpen te vertalen naar 'directe beelden'. Hij 'weet hoe meningen worden gevormd door de beeldcultuur' en hij is volgens haar beter dan wie ook in staat om die beeldcultuur in te zetten en reacties uit te lokken. Plaatst hij bomwrakken in de straten van Rotterdam, dan denken voorbijgangers meteen aan wat ze kennen uit de krant, aan foto's uit het Midden-Oosten. 'Hij koppelt beelden uit ons visuele bewustzijn aan de realiteit'. Staals Politiek Kunstbezit is een langlopend project dat niet zo'n directe klap uitdeelt als de monumenten voor Wilders of de bomwrakken. Eerder maakt het volgens Dölle deel uit van de serie grotere onderzoeksprojecten waar de kunstenaar op dit moment aan werkt. 'De combinatie van politieke machtsstructuren en kunst wordt een steeds groter onderwerp voor hem.'

Wat hebben de raadsleden van Leefbaar Rotterdam op hun kamers hangen? Uit welke kunstwerken bestaat de collectie van de VVD? Dat vraagt Staal zich af in Politiek Kunstbezit. En door die kunstwerken te tonen en de verhalen van de politici op te tekenen, wil hij laten zien hoe hun keuze voor kunst wordt gestuurd door hun politieke overtuigingen. En hoe kunst wordt 'ingezet als politiek middel'. En dat, zegt Mariette Dölle, is vooral in deze tijd, waarin de kunst het nu niet direct van de politiek moet hebben, 'zeer interessant'.

Ze hoopt dat Staal die onderzoeksprojecten doorzet. 'En', zo zegt ze, 'ik zie hem ook nog wel de wereld over trekken om kunstenaars te activeren.'

Jonas Staal. © Julius Schrank / de Volkskrant
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden