Over inzage en kleuterschooljournalistiek

Wim Kok was nog voorzitter van de vakcentrale FNV toen Pieter Broertjes, destijds chef van de sociaal-economische redactie van de Volkskrant, maar inmiddels meer dan tien jaar hoofdredacteur, zijn opwachting maakte voor een interview....

Thom Meens

Het niet-geautoriseerde interview heeft de goede relatie tussen beide mannen en tussen vakcentrale en krant niet verstoord.

Het kan dus wel, werken zonder meelezen en meeschrijven vooraf. Maar waarom gebeurt het dan zo weinig? Waarom willen steeds meer woordvoerders en voorlichters alles vooraf zien en controleren? En waarom geven journalisten daar gehoor aan?

Het antwoord op de laatste vraag is het eenvoudigst. Er zijn tegenwoordig zoveel media dat politici en bedrijven zelf kunnen uitkiezen met wie ze in zee gaan. Wie niet meewerkt aan voorwaarden vooraf, komt er niet in.

Dus leggen alle kranten, want radio en tv ontspringen deze autorisatiedans, vrijwillig de kop op het hakblok en accepteren steeds wildere voorwaarden.

Kijk maar naar de Haagse mores. Een minister ruziet zelfs over het woordje ‘wel’ in de zin: ‘Daar was ik wel blij mee.’ En als premier Balkenende zijn wekelijkse persconferentie geeft, mogen alle journalisten opschrijven wat ze denken dat Balkenende zegt en bedoelt. Daar kraait geen haan naar. Maar als Balkenende na afloop even tien minuten tekst en uitleg geeft aan één journalist, moet die de tekst van dat interview vooraf ter inzage geven.

Waar zit het verschil?

Wat mij betreft doet de Volkskrant niet meer mee aan deze spelletjes. Dat je de tekst van een groot interview, waarvoor je uren met iemand hebt gesproken vooraf even laat zien is één ding, en goed te verdedigen, maar een kort gesprek of een kort feitelijk interview moet niet meer geautoriseerd worden. Redacteuren van de Volkskrant zijn professionals die hun werk goed (moeten) doen. De tegenpartij moet daarop kunnen vertrouwen, inzage vooraf is dan niet nodig. Een journalist die moedwillig de kluit belazert, weet dat hij een slechte naam krijgt: niemand zal nog met hem of haar willen praten. En terecht.

Ter controle kan de geïnterviewde of de interviewer een bandje laten meelopen, zodat over citaten geen verschil van mening kan ontstaan. Zo gaat het ook in Angelsaksische landen, dus waarom kan het hier niet ook zo gaan?

Ik zie twee bezwaren. Het ene is dat politici en bestuurders de krant zullen mijden, als die niet meewerkt aan inzage vooraf. Maar dat snijdt op den duur in hun eigen vlees. De Volkskrant heeft een stevige positie in het maatschappelijk bestel, die kun je niet negeren, dan doe je jezelf tekort. Dit probleem is dus tijdelijk.

Het tweede bezwaar is lastiger. Anders dan in Angelsaksische landen hebben we in Nederland vrijwel altijd coalitieregeringen. Partijen gebruiken de media om ideeën uit te venten of een coalitiepartner onder druk te zetten. In de VS of Engeland is dat niet nodig omdat er altijd één partij de macht heeft. Politiek wordt minder via de media gespeeld.

Dit strategische lekken zal dan voortaan aan de Volkskrant voorbij gaan. Maar is dat erg? Moet de krant zich wel lenen voor spelletjes? Politici lekken graag naar journalisten, net als voorlichters en woordvoerders, maar de vraag is in wiens belang dat is. Ik weet uit mijn eigen Haagse jaren dat de krant ook wordt gebruikt om beslissingen voor te koken of andere partijen onder druk te zetten. Sterker nog, ik heb me ook laten gebruiken, realiseer ik me nu.

Als vanwege het niet meer laten autoriseren, dit soort sluipende politiek-via-de-krant verdwijnt, is dat mooi meegenomen: het houdt de verhoudingen zuiver.

Van de redactie vraagt het één keer doorbijten. Gewoon aangeven waar het op staat. Grote interviews laat je vooraf lezen, dat is ook in het belang van de krant om fouten of misverstanden te voorkomen, alle andere artikelen waarvoor je mensen spreekt, gaan zo de krant in: kwestie van gewoon je werk goed doen.

Wie één citaat van een bestuurder gebruikt in een reportage waarvoor hij tien personen spreekt, moet dat citaat goed opschrijven en in de juiste context plaatsen. Daarop mag de geïnterviewde vertrouwen. Inzage vooraf leidt tot kleuterschooljournalistiek, die niemand moet willen. Als het dan toch onverhoopt een keer mis gaat, moet dat ruimhartig worden toegegeven en rechtgezet. Dat is professioneel werken.

Thom Meens

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden