Over de hoogste bergen en door de diepste dalen

Op de bar in het kleine rijtjeshuis staat een grote beker. De trots van de kinderen Van der Velde, die hun vader Johan nooit eerder zo zagen schitteren als het afgelopen weekeinde....

Van onze verslaggever

Bas Mesters

AMSTERDAM

Tweede werd Johan van der Velde bij een wedstrijd voor oud-professionals ter gelegenheid van de start van de Tour de France. En dat is nog maar het begin, zo zweert hij. De diefstallen, de verslaving en de gevangenis zijn verleden tijd. 'Ik ben op weg naar mijn grootste overwinning: een normaal leven.'

Als het oudste zoontje van zijn wielrenfietsje in bed is geholpen en de twee anderen ook naar boven zijn gestuurd, begint Van der Velde te vertellen. Tijdens zijn verhaal draait hij soms zijn gezicht wat weg. Zijn vrouw Josee volgt het gesprek met een waterige lach op het gelaat.

Er was geen feest, geen huldiging toen hij najaar 1990 tijdens de ronde van Bavel in de achterhoede de eindstreep passeerde. Van der Velde wist toen niet eens dat zijn loopbaan voorbij was. Alleen met hulp van de man die hem ontdekt had, de ex-prof Rini Wagtmans, kwam de uitgebluste renner tot de conclusie dat stoppen het beste voor hem was. De benen hadden nog jaren kunnen meedraaien in het peleton, maar de geest was verschrompeld.

Het begin van het einde manifesteerde zich al anderhalf jaar eerder. Van der Velde was toen een held in Italië. Hij had drie keer de paarse trui voor het puntenklassement in de Ronde van Italië veroverd, en besloot voor de tweede keer voor een Italiaanse ploeg te gaan rijden. Geld lokte.

In de Giro leek hij sterk als in zijn jongste dagen toen hij Joop Zoetemelk over de Alpen naar het geel in de Tour had gesleurd. Bij vier graden vorst, hagel en onweer danste Van der Velde opnieuw ver voor het peleton uit. In zijn eentje de Passo di Gavia op. De zege lag voor het grijpen, maar het mocht niet zo zijn. Door de koude bevangen moest hij vlak voor de top afstappen.

'Ik had die ronde last van hartkloppingen', zegt hij. De eerste nacht terug in Nederland ging mijn hart nog veel erger te keer. Ik dacht dat ik dood zou gaan.' De dokter overtuigde hem ervan dat een renner die de Giro heeft gereden geen last van zijn hart kan hebben. Hij zei: 'Je maakt je zorgen.'

'Dat klopte. Ik miste mijn gezin verschrikkelijk als ik in Italië fietste. Mijn jongste zag ik pas voor het eerst toen hij vier weken oud was.' De diagnose van de dokter was hyperventilatie. 'Ik Johan van der Velde, de makkelijkste mens van de wereld, had hyperventilatie.'

Om dichter bij zijn gezin te kunnen zijn, besloot Van der Velde weer in Nederland te gaan rijden bij TVM. Het was een goed contract, drieënhalve ton voor een jaar. Maar de moraal was weg. Hij verzuimde die winter fatsoenlijk te trainen. 'Ik leefde niet zoals het moest. Ik wilde bij de kinderen zijn.' In het voorjaar kwam hij niet vooruit en ging hij veel amfetamine gebruiken. 'Ik nam het om te vergeten, niet om harder te kunnen fietsen.'

De ploeg ging speciaal voor Van der Velde naar Italië. Hij zou er veel publiciteit trekken, zo hoopte TVM. De staf van het bedrijf zocht Johan op in de ronde om te beklemtonen hoezeer ze op hem vertrouwden. 'Johan, jij gaat het maken in de bergen', zeiden de directeuren. Van der Velde kreeg het doodsbenauwd. 'Ik dacht: dat zal wel maar het wordt volgens mij niks. Ik moest vluchten. Ik wilde die confrontatie niet meer aan.'

Zo kwam de dag van de mysterieuze verdwijning van Johan van der Velde uit de Giro. De mafia had hem ontvoerd, wilde het gerucht. Maar Johan zat een dag later totaal overstuur weer thuis bij zijn vrouw. Dat najaar reed hij nog voor een Italiaanse ploeg. 'Ik deed het om er bij te horen.' Zijn begeleider Wagtmans regelde vervolgens nog kansen bij een Spaanse en een Belgische formatie. Maar het licht was uit. Johan van der Velde, de flierefluiter die altijd bereid was een handtekening uit te delen, die in twaalf jaar 67 overwinningen boekte, twee dagen de gele trui droeg en grote bergetappes won, was geestelijk uitgeput en zwaar verslaafd aan amfetamine. Zelfs een rondje om de kerk was hem te veel.

Hij is anderhalf jaar te laat gestopt, zegt zijn vrouw. 'Het is de duivel in de topsport. Je wordt naar de top begeleid. Maar is het balleke lek, dan krijgt het balleke een schop en ligt het in de hoek. De vraag zal ik stoppen of pak ik nog wat geld, moet je helemaal alleen beantwoorden. Johan ging door om erbij te horen.'

Van der Velde: 'Maar dat blijkt ten koste te gaan van veel andere dingen. Ik heb daardoor veel kapot gemaakt. Ik kon het alleen volhouden door te slikken.'

Na het roemloze einde in Bavel, ging het pas echt goed mis. Van der Velde verteerde langzaam maar zeker zijn kapitale villa in Rijsbergen. De man voor wie altijd gezorgd was, kwam te verkeren in foute kringen die hem in ruil voor gestolen goederen pillen verstrekten. 'Ik ging stelen, omdat ik mijn vrouw en kinderen niet onder mijn verslaving wilde laten lijden.' Al enkele maanden nadat hij zijn carrière had beëindigd, werd hij betrapt met grasmaaiers en postzegelautomaten in zijn auto, die niet van hem waren. De kranten stonden er vol van.

'Ik vond het verschrikkelijk die negatieve publiciteit. Ik dacht: ''Ik hoor toch niet bij die criminele wereld''. Als ik Knetemann mijn oude ploegmaat op tv zag, deed dat pijn. Daar had ik ook kunnen staan. Ik had ook assistent-ploegleider kunnen worden.'

Een korte gevangenisstraf en enkele veroordelingen tot dienstverlening hielpen hem niet. Hij bleef verslaafd, het geld raakte op en stelen werd een gewoonte. Vorig jaar mei draaide Van der Velde na de zoveelste serie diefstallen - 'nooit bij mensen thuis, zoiets zou ik nooit doen' - voor een tien maanden achter de tralies. Zijn vrouw Josee: 'Gelukkig maar, want daarvoor kwam hij er altijd veel te gemakkelijk af.'

In de drugsvrije afdeling van de penitentiare inrichting van Breda had hij de rust om na te denken. Zijn vrouw gaf hem er volop de tijd voor. 'Ik heb hem flink in de knijp laten zitten. Ik ben maar twee keer langs geweest.' Van der Velde kickte af, gesteund door veel brieven van supporters die hem trouw waren gebleven en door bezoeken van Peter Post en zijn masseur Ruud Bakker.

'Achteraf is het voor mezelf moeilijk te begrijpen dat ik zo diep ben gevallen. De mensen dachten: ''Johan staat zijn mannetje wel, dat is een topsporter''. Ik was in hun ogen een held, maar ik bleek ook nog een mens te zijn.'

Josee: 'Mensen die vroeg succes hebben, komen in een wereld van glitter en glamour en raken de realiteit kwijt. Ze worden geleefd. Ze worden opgetild en gedragen, maar als het succes afneemt, vallen ze in de gewone maatschappij, waarvan ze niet half weten hoe hard die is.'

Nu is Van der Velde ervan overtuigd dat hij het dal voorbij is. 'Ik ben toch niet zo'n sukkel dat ik niet eens een normaal leven kan lijden.' Zijn omgeving wacht af. Josee: 'Ik moet het ook nog zien.' Johan: 'Begrijp ik best wel, maar ik heb de keuze nu definitief gemaakt.'

Van zijn oude baas mocht Van der Velde na zijn detentie terugkomen in de haven, waar hij de laatste jaren had gewerkt. Hij rijdt elke dag als machinist op een shovel. 'Het maakt me niet uit. Als het maar een stuur heeft, zeg ik altijd.'

In de gevangenis keek hij weer voor het eerst naar de Tour de France. De jaren daarvoor moest hij er niks van hebben. dat deed hem alleen maar pijn. Nu gokt hij op een bijbaantje in de wielerwereld. 'Misschien is er iemand die het met me ziet zitten. Ik heb per slot van rekening veel ervaring in de wielrennerij.'

Zijn eerste wieleropdracht heeft hij al binnen, vertelt hij trots. Eurosport heeft gebeld. Hij is uitgenodigd om zaterdag vanuit Parijs commentaar te geven bij de Alpenetappe die de renners over de col de Madelaine leidt. 'Dat ik dat nu nog mag. Echt te gek, Tof.'

De complimentjes na zijn tweede plaats afgelopen weekend gloeien nog na. 'Ik besef nu pas wat voor groot wielrenner ik ben geweest en wat dat voor mensen heeft betekend.' Zijn vrouw verheft haar stem vanaf de bank. 'Hé rustig hè, niet zo'n dikke nek nou.'

Van der Velde: 'Als je succes hebt, vind je schouderklopjes normaal. Ze dringen niet tot je door. Dat is nu anders. Het is ongelooflijk dat mensen nog zo positief op me reageren.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden