Over de giftige bloemetjes en de bijtjes

69 sierplanten uit tuincentra testte Greenpeace en maar eentje bleek geen giftige stoffen te bevatten. Slecht voor de bijen. Of niet?

Niemand houdt van restanten bestrijdingsmiddelen op groenten en fruit. Na jarenlang actievoeren door de milieubeweging zijn groothandelaren en supermarkten extra voorzichtig met wat ze in de schappen leggen. Maar hoe zit het met natuurlijke producten die we niet eten? Hoeveel niet-toegestane gifstoffen zitten er bijvoorbeeld op een rozenstruik die we kopen in een tuincentrum?


Heel veel, en vaak ook nog te veel van de stoffen die wel zijn toegestaan, concludeert Greenpeace in het rapport Gifplanten in het tuincentrum; over bloemetjes en bijtjes dat vorige week werd gepresenteerd. Op bloemen en planten in Nederlandse tuincentra worden talloze illegale bestrijdingsmiddelen gebruikt, blijkt na het testen van 69 monsters van bloeiende sierplanten op ongeveer 400 bestrijdingsmiddelen.


Gemiddeld werden er zo'n zeven pesticiden gevonden op de geteste bloembollen. In totaal vond Greenpeace 505 residuen van bestrijdingsmiddelen, waarvan 57 niet toegelaten zijn in de Nederlandse sierteelt. Zo bevatte een lavendelplantje van Intratuin twaalf pesticiden waarvan vijf verboden in Nederland en zaten er op een rododendron van Groenrijk veertien pesticiden, inclusief vier verboden stoffen.


De planten waren afkomstig van drie tuincentra met het grootste marktaandeel in Nederland: Groenrijk, Intratuin en Boerenbond/Welkoop. Slechts één monster bevatte géén giftige stoffen. Op alle andere monsters werden schadelijke pesticiden aangetroffen, waaronder middelen die in Nederland verboden zijn. Bij Boerenbond/Welkoop werden schadelijke bestrijdingsmiddelen gevonden op bloembollen met de aanprijzing Bee Happy op het etiket. Ze zouden extra geschikt zijn voor bijen en vlinders, maar er werden gemiddeld zeven pesticiden op gevonden, waarvan de helft zeer giftig is voor bijen en vlinders.


Die bijen worden er niet voor niets bijgehaald door Greenpeace. Voor mensen zijn de planten uit de tuincentra geen voedsel, maar voor insecten zoals bijen wel. En bij velen groeit de afgelopen jaren de bezorgdheid over de 'bijensterfte' - hoewel nog lang niet vaststaat hoe groot die is en wat de oorzaak ervan zou zijn. Wat niet wegneemt dat ook Boerenbond/Welkoop iets aan de bezorgdheid denkt te kunnen verdienen, door 'bijenvriendelijke' bloembollen in het schap te leggen.


Volgens tuincentrum Intratuin hoeven bijen, milieu noch consumenten zich zorgen te maken, hoewel men wel 'onaangenaam verrast' is door de resultaten van het Greenpeace-onderzoek. Maar: 'Wij kopen alleen in bij kwekers die gecertificeerd zijn door het MPS, een onafhankelijke organisatie die internationaal certificeringen uitgeeft in de groenbranche. We verwachten dan ook dat de planten gecontroleerd worden', zegt een woordvoerder.


Nu heeft Intratuin aan het MPS gevraagd hoe het kan dat er 'mogelijk niet toegelaten' gewasbeschermingsmiddelen zijn gevonden op de door haar verkochte geteste plantjes. 'In hoeverre deze middelen daadwerkelijk ook niet zijn toegelaten onderzoeken we op dit moment zelf. De toelatingseisen van gewasbeschermingsmiddelen verschillen namelijk per land in de EU. Als een in Nederland verboden middel in het buitenland niet verboden is en gebruikt wordt, is het hier ook toegelaten. We zoeken het tot op de bodem uit.' Daarnaast denkt het tuincentrum aan extra maatregelen, zoals beter advies over verantwoord gebruik van bestrijdingsmiddelen.


Volgens Greenpeace zijn de gebruikte bestrijdingsmiddelen op de bloemen en planten schadelijk voor bijen en andere insecten en dragen ze wel degelijk bij aan de bijensterfte. 'Het gaat slecht met de bijen in Nederland en dat komt onder meer door giftige insecticiden. Recentelijk verbood de Europese Unie vier bestrijdingsmiddelen die zeer schadelijk zijn voor bijen. Maar er zijn er nog te veel die wel toegestaan zijn. Bovendien is het verbod slechts twee jaar geldig.'


De milieuorganisatie roept consumenten op om hun (snij)bloemen, bollen en heesters te kopen bij biologische verkooppunten en ook geen giftige bestrijdingsmiddelen in hun achtertuin te spuiten. 'Dit onderzoek is slechts een topje van de ijsberg. Als je het mij vraagt, zit er nog veel meer grote ranzigheid op de bloemen in de achtertuin', zegt campagneleider van Greenpeace Herman van Bekkem. Intratuin zou haar aanbod van gifvrije planten moeten vergroten. 'Als consumenten dit nu ook gaan vragen, wordt daar misschien sneller gehoor aan gegeven. De bij moet gered worden.'


Volgens wetenschappers ligt dat alles iets genuanceerder. 'Hoe schadelijk een stof is voor een bij, hangt onder meer af van de mate van blootstelling aan de honingbijen', zegt Sjef van der Steen, bijendeskundige van de Wageningen Universiteit en Researchcentrum (WUR).


'De invloed van insecticiden op bijen moet in de juiste context worden geplaatst.' De expert doet al bijna veertig jaar onderzoek naar de dieren en constateert dat de bijensterfte de afgelopen jaren juist afnam, maar daar is veel discussie over.


'Insecticiden zijn bedoeld om insecten te doden en vormen daarmee een gevaar voor honingbijen. Door strenge toelatingsregels is het aantal ongelukken met bestrijdingsmiddelen in het afgelopen decennium sterk teruggelopen.'


Volgens Van der Steen is ruwweg 95 procent van de bijensterfte te verklaren door de varroamijt, een uitwendige parasiet die de gezondheid van honingbijen aantast. 'Slechts 5 procent van de bijensterfte wordt veroorzaakt door bijvoorbeeld slechte voeding en insecticiden.'

Vragen over milieuvriendelijk gedrag of tips voor deze rubriek?

Mail naar groen@volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden