rondgang

‘Over de autogordel van Kaag zijn we flink onder druk gezet door het ministerie en D66’

Sigrid Kaag en haar assistent in de auto. Het campagneteam van D66 en het ministerie van Buitenlandse Zaken vreesden een mediastorm omdat Kaag haar gordel niet om had. Beeld VPRO
Sigrid Kaag en haar assistent in de auto. Het campagneteam van D66 en het ministerie van Buitenlandse Zaken vreesden een mediastorm omdat Kaag haar gordel niet om had.Beeld VPRO

Het ministerie van Buitenlandse Zaken en D66 hebben zich flink bemoeid met de documentaire over Sigrid Kaag. Het is niet voor het eerst dat een politicus zich uitgebreid laat volgen door cameraploeg. Dat brengt dilemma’s met zich mee, weten programmamakers en politiek journalisten.

Stan van Engelen, hoofdredacteur VPRO en verantwoordelijk voor de Kaag-documentaire: ‘Vanaf het begin, in 2018, was duidelijk dat documentairemaker Shuchen Tan over de inhoud ging: wat ze zou vragen, waar ze naartoe wilde. Ze kreeg volledige toegang tot Kaag: professioneel én privé. De enige voorwaarde was dat Kaag en haar team op het laatst een voorvertoning zouden zien en vervolgens opmerkingen konden maken over feitelijke onjuistheden en substantiële onevenwichtigheden.

‘We kregen een lange lijst van het ministerie van Buitenlandse Zaken en D66 met dingen die ze anders wilden. Dat is het spel, veel journalisten zullen dat herkennen: je gaat het gesprek aan, en dat kan leiden tot aanpassingen in de eindmontage. De strekking bleef onveranderd: het is de film geworden zoals de maker die zelf wilde.’

Ingeborg Jansen, maker Sylvana, demon of diva: ‘Drie jaar geleden was er ophef over mijn film over Sylvana Simons. Media als GeenStijl en De Telegraaf insinueerden dat ik afspraken had gemaakt, zodat een positief beeld van haar zou ontstaan. Onzin. Als ik aan de leiband van een politicus moet lopen, gaat zo’n project niet door. Ik laat mijn hoofdpersoon altijd de eindmontage zien, net als bij Kaag is gebeurd. Waarom? Televisie heeft enorme impact, ik wil dat het beeld evenwichtig is. Als de hoofdpersoon iets anders zou willen zien, ga ik het gesprek aan. Meer beloof ik niet.’

Thomas Bruning, algemeen secretaris Nederlandse Vereniging van Journalisten: ‘Ik snap hoe het werkt: je krijgt extra ruimte om dicht bij iemand te komen, in ruil geef je iemand meer gelegenheid zich met het eindresultaat te bemoeien. Maar ik vraag me af of dat de beste aanpak is. In ieder geval wordt je eindproduct zo minder journalistiek.’

Stan van Engelen (VPRO): ‘We hebben op verzoek een scène aangepast waarin champagneglazen werden ingeschonken, tijdens een werkbezoek van Kaag aan Niger. Door de montage leek het alsof team-Kaag de champagne had meegenomen, maar de flessen stonden er al. Dat was dus feitelijk onjuist.

‘Over beelden van Kaag zonder autogordel, op de achterbank, zijn we flink onder druk gezet door het ministerie en door D66. Al snel bleek dat het technisch niet mogelijk was die beelden aan te passen. Omdat het inhoudelijk een belangrijke scène was, heeft de maker haar rug recht gehouden.

‘Uit een scène waarin minister Kaag moppert over vragen van Kamerleden, in hun afwezigheid, hebben we hun namen geschrapt. De kern is overeind gebleven: je ziet dat Kaag gefrustreerd zit te mopperen. Daar gaat het om.’

Ingeborg Jansen, documentairemaker: ‘Als je iemand lang volgt, met een zendermicorofoontje op, zegt ze op onbewaakt moment misschien iets dat anderen kan beschadigen. Ik vind het niet gek dat ze zoiets hebben geschrapt. In zo’n geval vraag ik me af: schets ik door dit eruit te knippen een onwaarachtig beeld van de hoofdpersoon? Als dat zo zou zijn, blijft het erin.’

Kees Boonman, politiek journalist: ‘Als maker ben je geen knip voor de neus waard als je bij het minste of geringste bijdraait en quotes op verzoek verwijdert. Het is naïef daar op in te gaan. En als Kamerleden zoals Wilders het een goed idee vinden om Kaag ‘heks’ te noemen, kun je háár quotes over Kamerleden ook best laten staan. Dat de makers hebben gezocht naar manieren om autogordels in de beelden te fotoshoppen vind ik krankzinnig. Een enorme faux pas.

‘De andere kant van het verhaal is dat er een aan vrouwenhaat grenzende atmosfeer heerst rondom Sigrid Kaag bij media als GeenStijl en De Telegraaf. De politiek commentator van die krant, Wouter de Winther, staat volgens mij elke dag op met het idee: hoe kunnen we Kaag vandaag eens te grazen nemen?’

Journalist Coen Verbraak, maker van Emile Roemer - tussen pieken en peilen: ‘Het is heel raar als je een jaar lang wordt gefilmd en je mag vervolgens niets over het resultaat zeggen. Alleen een gek zou met zo’n documentaire meewerken. Het is geven en nemen, maar ik ben wel streng. Scènes verwijderen gaat ver. Ik kan me niet voorstellen dat ik dat zou doen. De SP ging destijds heel goed met mijn film om. Roemer had niks op te merken. Hij zei alleen: het komt heel hard binnen.’

Filmproducent Niek Koppen, maker van De keuken van Kok over de PvdA-verkiezingscampagne van 1998: ‘Toen ik De keuken van Kok maakte, was er iets wat Wim Kok niet leuk vond. Dat heb ik eruit gehaald. Nee, ik ga niet zeggen wat dat was. Het was klein, maar hij had helemaal gelijk. Dat was meteen het enige. De rest lieten ze gaan. Zo filmde ik Kok terwijl hij een broodje van een schaal nam en er eerst zijn neus in stak. Toch is niet gezegd: wil je dat broodje eruit halen? Ik had dat ook nooit gedaan. Ik laat de werkelijkheid zien. Later kwam ik Kok weer tegen. Hij zei: ik zou het nu nóóit meer doen. Toen ik de Kaag-documentaire zag, dacht ik: eindelijk weer een politicus die dit durft. Meestal wordt er nu nee gezegd. Het is echt zonde dat deze documentaires nauwelijks meer gemaakt kunnen worden. Waar is iedereen toch zo bang voor? Voor zo’n autogordel?’

Coen Verbraak: ‘Dat de Kaag-film voor de verkiezingen werd uitgezonden, heeft iets ongemakkelijks. Daarná is het veel spannender. Bovendien weet je dan zeker dat je niet voor een karretje wordt gespannen. In mijn film over Roemer zat één scène waarin hij op de verkiezingsavond speculeert over het aantal zetels. ‘Ik denk 23’, zei Roemer. Uiteindelijk waren het er 15. Daarna zat Roemer als een uitgetelde bokser in zijn stoel. Dat had ik niet willen missen.’

Stan van Engelen (VPRO): ‘De documentaire stond ooit gepland voor begin 2020, maar toen Kaag in beeld kwam als mogelijke lijsttrekker van D66 besloten we door te filmen. Pas in december waren we klaar. Gelukkig was er plek op 3 januari, een maand voor de verkiezingscampagne. Wat ons en de NPO betreft zat daar voldoende tijd tussen. D66 en het ministerie hebben zich nooit bemoeid met het moment van uitzending.’

Kees Boonman: ‘Als je een documentaire maakt over choreograaf Hans van Manen, dan zend je die toch ook niet uit ná zijn voorstelling? De VPRO moet niet zo bang zijn voor aanvallen vanuit populistische media. Wees eerlijk, zeg gewoon: we hebben een aantal zaken niet zo handig gedaan.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden