Over 8 miljard aan maatregelen is men het eens - maar er rest nog een gat van 4 miljard

Over ruim 8 miljard aan maatregelen uit het Lenteakkoord is in recordtempo overeenstemming bereikt. Maar dat is niet genoeg. De kiezer bepaalt op 12 september hoe het verder gaat.

De Kunduzcoalitie.Beeld anp

Na twee maanden koortsachtig onderhandelen, wetsvoorstellen schrijven, debatteren en stemmen, maakt de Kunduzcoalitie de balans op: bij het invallen van de zomerstilte op het Binnenhof is meer dan de helft van de afspraken uit het begrotingsakkoord aangenomen door de Tweede- én de Eerste Kamer.

Dat is veel, maar niet genoeg: als kabinet en Kamer in het najaar niet doorbijten, loopt het begrotingstekort alsnog op tot 3,75 procent, ruim boven de Europese norm van 3 procent.

Premier Rutte liet in april weten dat hij vliegende haast ging maken met het begrotingsakkoord. Alles moest zo snel mogelijk in wetgeving worden omgezet. Dat het hele traject rond een nieuwe wet al snel een jaar in beslag neemt, terwijl er tot de zomer nog maar acht weken te gaan was, hoefde geen probleem te zijn: 'De Raad van State heeft ruimte voor spoedprocedures, de Eerste Kamer heeft extra vergaderdagen ingepland', aldus de premier.

Daadkracht
Daarna werd op veel punten inderdaad daadkracht getoond. Ruim 8 miljard euro aan bezuinigingen, hervormingen en vooral belastingverhogingen werden in recordtempo door het parlement gejaagd. In minder dan vijf weken viel het besluit over de verhoging van de AOW-leeftijd. De aanpassing geldt als hervorming die vooral op lange termijn geld bespaart.

De grote klapper voor 2013 is de verhoging van het btw-tarief van 19 naar 21 procent op 1 oktober van dit jaar. Deze belastingverhoging moet de staatskas volgend jaar ruim 4 miljard opleveren. Daar staat de verlaging van de belasting op champagne en andere mousserende wijn tegenover.

Die daadkracht kan niet verhullen dat over een fors deel van het begrotingsakkoord nog geen besluit is genomen. Deze maatregelen staan opgeteld voor zo'n 4,3 miljard in de boeken. Politiek brisant is de afschaffing van de 'forensentaks'. De afschaffing van het belastingvoordeel voor woon-werkverkeer moet 1,3 miljard opleveren. VVD, CDA, CU en GroenLinks hebben van deze afspraak alweer afstand genomen. Alleen D66 staat er nog volledig achter.

Prinsjesdag
De verantwoordelijke staatssecretaris van Financiën, VVD'er Frans Weekers, koos de vlucht naar voren. Hij stelde de uitwerking van het plan uit tot Prinsjesdag. Dan is er een nieuwe Tweede Kamer en waarschijnlijk een nieuwe coalitie die onderhandelt over een regeerakkoord. Dat maakt het onzeker of dit plan het zonder nieuwe wijzigingen gaat halen.

Ook de afspraak over de nullijn voor ambtenaren moet nog afgedwongen worden. De overheid sluit cao's met vakbonden. Die zijn niet erg geneigd de komende jaren af te zien van loonsverhoging. Hiervoor is in het begrotingsakkoord wel 1,6 miljard euro besparing ingeboekt. Ook de bezuiniging op ministeries moet nog worden uitgewerkt. Hiervoor staat 875 miljoen euro ingeboekt. Een besparing van 380 miljoen op 'medeoverheden' zoals provincies en gemeenten moet nog worden verwerkt.

Ontslagrecht
Onzekerheid is er eveneens rond de voorgenomen versoepeling van het ontslagrecht. Minister Kamp van Sociale Zaken heeft al instemming van de Tweede Kamer met een 'hoofdlijnennotitie'. Na de zomer komt hij met een wetsvoorstel waarover de nieuwe Kamer mag beslissen. Behalve uit de Kunduzcoalitie was er bij de bespreking van de notitie weinig bijval voor Kamp. Het plan moet volgend jaar 500 miljoen euro opleveren en het jaar daarop 1 miljard.

Wie alles bij elkaar optelt, ziet dat de nieuwe Tweede Kamer in september meteen voor het blok staat. Per saldo moeten in het najaar nog besluiten worden genomen over zo'n 4,3 miljard euro aan bezuinigingen en belastingverhogingen. Als dat niet gebeurt, snelt het begrotingstekort in 2013 alsnog richting 3,75 procent. Grofweg zijn er drie keuzemogelijkheden: de afspraken uit het begrotingsakkoord overnemen, alternatieven bedenken of het begrotingsakkoord laten oplopen.

Alternatieven bedenken zal niet meevallen, waarschuwt met name premier Rutte al enige tijd. Immers: bovenop het Lenteakkoord moet nog eens 20 miljard worden bezuinigd om het begrotingstekort in 2017 helemaal weg te werken. Van een nieuw kabinet wordt dus al heel veel gevraagd.

Teugels vieren
Over de derde optie, het laten oplopen van het begrotingstekort, zal de komende weken en maanden nog veel worden gepraat. Voor de VVD is het vloeken in de kerk, maar het linkerdeel van de Kamer, SP en PvdA voorop, wil de teugels in 2013 best wat verder laten vieren. Onder het motto 'bezuinig de economie niet kapot' zijn zij ook vast van plan daar een campagnethema van te maken en daarna een onderhandelingspunt aan de formatietafel. Zo is het op 12 september uiteindelijk de kiezer die het lot van het Lenteakkoord in handen heeft.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden