'Out of Africa', en dan staat de lift stil

SEPTEMBER 2000. Minister De Grave van Defensie staat in de lift van het VN-gebouw in New York, met de Nederlandse ambassadeur Van Walsum....

Van Walsum, in zijn onlangs verschenen boek: 'Ik zei dat er maar een onderwerp was waar het hele secretariaat nogal vol van was, en dat was de absolute beperking van ons aanbod tot zes maanden. ''O'', riep De Grave mij toe, ''dan ga ik direct weer terug. Zet de lift maar stil. De termijn staat niet ter discussie. Als daarover gesproken wordt, ga ik zo weer naar huis.'' We zijn toch maar naar boven gegaan (...).'

Inmiddels zijn Nederlandse blauwhelmen op volle sterkte in het grensgebied van Ethiopië en Eritrea aanwezig. Meer dan één ondergeschikte van De Grave vindt het vreemd dat hij nu al moet nadenken over het afbreken van de kampementen en het vertrek van de troepen in juni.

Halverwege dit jaar loopt nog een tweede vredesmissie af voor Nederlandse troepen, in Cyprus. Nederland is dan alleen nog actief op de Balkan. Ruimte dus voor nieuwe uitdagigingen in de wereld, want het 'ambitieniveau' ligt op de gelijktijdige uitvoering van vier vredesmissies.

Zo staat het op papier. De praktijk is anders. Niets wijst erop dat Nederland op korte termijn aan een andere missie zal deelnemen. Premier Kok wees er deze week, op bezoek bij Unmee, nog eens op hoeveel moeite het had gekost om de vredesmissie door de Tweede Kamer te loodsen. Reisgenoot De Grave dacht vooral aan de personeelsproblemen bij Defensie, en wellicht ook aan zijn eigen positie. Twee van zijn voorgangers, Ter Beek en Voorhoeve, zijn slachtoffers van het 'Srebrenica-syndroom'.

In de eerste helft van de jaren negentig stuurden Ter Beek en Voorhoeve troepen naar tal van landen. Ze deden dat 'met een zeker enthousiasme', zoals de hoogleraar volkenrecht Schrijver het eens uitdrukte. Na het drama van Srebrenica (Nederlandse blauwhelmen wisten in 1995 een moordpartij op Bosnische Moslims niet te voorkomen) is er weinig enthousiasme meer te bespeuren.

De Grave staat op het standpunt dat het 'ambitieniveau' niet betekent dat Nederland per se meedoet aan vier vredesoperaties. Bovendien rekent hij de ene vredesmissie in Bosnië voor twee. Onzin, zeggen defensiedeskundigen. Met 1500 man in Bosnië is de Nederlandse bijdrage aan handhaving en bevordering van de internationale rechtsorde (note bene opgenomen in de Grondwet) wel erg mager.

De Grave zal in zijn handen wrijven als de missie in Afrika erop zit, zonder dat Nederlanders kleerscheuren (of erger) oplopen, dan wel in de fout gaan. Tot nu toe loopt de operatie op rolletjes. De Grave telt zijn zegeningen. Medailles uitreiken en 'de vlag uitsteken' als de militairen terug zijn, zo hoog ligt het ambitieniveau van de minister.

Out of Africa is het devies. Risicovolle operaties in Sierra Leone en de Democratische Republiek Congo ziet De Grave volstrekt niet zitten. Nederland is niet te beroerd om vrachtwagens te leveren aan het Nigeriaanse leger, dat aan een vredesmissie in Sierre Leone meedoet, maar op mankracht hoeft niemand niet te rekenen.

Mocht Nederland worden benaderd voor een nieuwe VN-missie, dan heeft De Grave al een antwoord paraat: Nederland wil zich nu voornamelijk richten op Europa. 'Versterking van de Europese militaire capaciteiten' luidt een van zijn vier doelstellingen voor het lopende jaar. Het gaat met name om de opbouw van een Europese defensiemacht. Die moet vredesmissies kunnen uitvoeren, maar is nog lang niet operationeel. Daarnaast heeft De Grave zichzelf drie taken gesteld die te maken hebben met de interne organisatie van de krijgsmacht.

Kok, De Grave en minister Herfkens van Ontwikkelingssamenwerking wezen er aan het slot van hun bezoek aan de Hoorn van Afrika op dat de Nederlandse bemoeienis met de vredesmissie en de regio doorgaat, ook als de militairen terug zijn. Herfkens zal de beurs trekken om de voormalige strijdende partijen te belonen, naarmate ze concrete vorderingen maken in het vredesproces. En generaal Cammaert blijft volgens De Grave 'minimaal tot het einde van het jaar' in functie.

Kok ten slotte zei dat Nederland 'politiek aanwezig blijft' dankzij het Nederlandse initiatief binnen de VN een Group of Friends for Ethiopia and Eritrea op te richten. Die zal het vredesproces nauwlettend in de gaten houden. Nederland blijft een vriend van de Afrikanen, maar wel een verre.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden