Oudste schrijver van Nederland is niet meer

Alhoewel hij in 1963 stopte met schrijven, bleef Ferdinand Langen de literatuur op de voet volgen.

null Beeld
Beeld

Ferdinand Langen gold sinds het overlijden van Leo Vroman in 2014 als de oudste nog levende Nederlandse schrijver. De man die al zijn boeken tussen 1944 en 1963 publiceerde, overleed op 20 juli in Laren, een week voor zijn 98ste verjaardag.

Hij werd geboren in Westernieland in het noorden van de provincie Groningen als Egbert Pannekoek. Kort na zijn geboorte verhuisde hij met zijn ouders en twee zussen naar Coevorden.

Zijn vader Tjeerd Pannekoek (in 1944 overleden in concentratiekamp Mauthausen vanwege verzetsactiviteiten) was werkzaam bij het Christelijk Nationaal Vakverbond en werd in Coevorden wethouder voor de Anti-Revolutionaire Partij. In 1928 verhuisde het gezin naar Groningen.

Langen had het schrijversbloed al jong in zich. Op zijn 12de maakte hij al een krant voor de hoogste klas van de lagere school. Een van de verhalen was Het paadje - een artikel over hoe hij de weg van huis naar school ervoer. Hij schreef voor verschillende christelijke bladen. Pas daarna publiceerde hij zijn literaire werk in tijdschriften.

In 1939 werd hij samen met de schrijver Ab Visser oprichter van de Groningse kunstenaarskring Het Drieluik. Tot het uitbreken van de oorlog organiseerden ze literaire voorleesavonden. Tijdens de oorlog weigerde hij om zich aan te melden bij de Kultuurkamer en stopte met schrijven. Na de oorlog veranderde hij zijn naam (en niet alleen zijn schrijversnaam) in Ferdinand Langen. Met Koos Schuur, die hij tijdens zijn Drieluiktijd had leren kennen, richtte Langen Het Woord (1945-1949) op, een van de vooruitstrevende literaire tijdschriften uit die periode. Daarna was hij nog enige tijd redacteur van De Gids.

Hij debuteerde in 1944 met de roman Achter slot en grendel. In 1945 volgde Helene in het heelal, waarna hij in het eerste vredesjaar liefst drie romans publiceerde. In totaal zou hij elf boeken schrijven die werden uitgegeven door de Arbeiderspers en De Bezige Bij. Het waren vooral surrealistische novellen, die ook wel ironisch proza werden genoemd. Langen was goed bevriend met tijdgenoten als Gerard Reve en Gerrit Kouwenaar.

In 1950 trouwde hij met Paula Eisenloeffel, een zus van de ex-geliefde van Lucebert, Carla Eisenloeffel. Lucebert publiceerde over hun huwelijk het boek Unicum. Twee kinderen werden er begin jaren vijftig geboren. Vanaf 1951 werkte Langen voor verschillende reclamebureaus. 'Er moest brood op de plank komen. En zo werd ik copywriter. Mijn reclamewerk heeft me veel gebracht, en niet alleen geld', zo keek hij in 1995 terug in een interview met De Groene Amsterdammer.

In 1963 stopte hij abrupt met schrijven. Hij vond dat hij er onvoldoende mee verdiende. Een van de bureaus waarvoor hij werkte was Lintas in Rotterdam. Zijn collega's Heere Heeresma, Jan Arends en Cornelis Bastiaan Vaandrager waren er ook enige tijd in dienst. Langen zou vooral campagnes voor Unilever maken. Na zijn pensionering bleef hij nog lange tijd actief als zelfstandig reclame- en marketingadviseur.

Volgens zijn vrouw Paula Eisenloeffel (90) was hij daarnaast een fanatiek lezer van de nieuwste Nederlandse literatuur, tot dat niet meer ging vanwege een netvliesontsteking. 'Zijn andere grote hobby was zeilen. Hij kocht na zijn pensioen een kleine platbodem en later een grote', zegt zijn vrouw. Ook verzorgde hij voor de Leidse Onderwijsinstellingen (LOI) cursussen marketing en reclame. Hij bleef op een typemachine werken, maar wel een elektrische. Toen een winkeltje voor schrijfwaren in Laren opheffingsuitverkoop hield, kocht Ferdinand Langen de hele voorraad machinelint op, zodat hij tot het einde van zijn leven niet zonder zou zitten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden