Oudste Chinatown in Europa herrijst

De Chinatown in Liverpool ligt nu nogal geïsoleerd van het uitgaanscentrum en daarom is de klandizie vooral door-de-weeks schaars. Er liggen plannen om de oude Chinatown uit de negentiende eeuw aan het Liverpoolse havenfront in ere te herstellen....

Behalve dat ze gek zijn op voetbal hebben Chinezen uit Shanghai en Liverpool nog iets met elkaar gemeen: een kosmopolitische instelling die ze behoedt voor valse bescheidenheid. Vorig jaar vereeuwigden de twee steden hun band. Liverpool kreeg uit Shanghai een enorme Chinese poort die werd geplaatst bij de ingang van Nelson Street, de straat waar nu de meeste Chinese restaurants zijn te vinden. De poort is niet alleen groter dan die van andere Britse Chinatowns, zoals die van Manchester en Londen, maar ook van alle andere Chinatowns buiten China. 'We steken met onze triomfboog boven iedereen uit', stelt Billy Hui, directeur van de Liverpool Chinese Business Assocation.

De poort is nog maar het begin van een ambitieus plan waarmee Chinatown in Liverpool in zijn oude glorie moet worden hersteld. Want ondanks het hoge en vooral protserige pronkstuk aan het begin van Nelson Street kan Chinatown in Liverpool qua allure nog niet tippen aan die van Manchester, laat staan die van Londen.

Terwijl in de restaurants van de Londense Chinatown elke dag van de week even moeilijk tafeltjes te veroveren zijn als entreebewijzen voor de FA cupfinale, hebben de restaurants in Nelson Street op een doordeweekse dag amper klandizie. In veel 'Chinezen' is het aantal personeelsleden zelfs groter dan het aantal bezoekers. Gelukkig heeft het ook voordelen: gasten worden op hun wenken bediend en niet uit omzetoverwegingen de zaak uitgekeken als ze hun bord hebben leeggegeten. De Fried Shredded Chicken with crispy noodles en de Fried Beef with Chinese Champignons worden in Chow's House nog met opvallende zorg en voorkomenheid geserveerd.

Wie na het diner echter weer buiten staat, heeft de neiging om meteen een taxi te nemen naar de bars, pubs en andere uitgaansgelegenheden verderop in de stad. Nelson Street met zijn handvol restaurants zelf ligt er al verlaten bij. In de omliggende straten is het vrijwel helemaal donker. Hui: 'En dat is precies ons probleem. Londen Chinatown ligt midden in de uitgaanswijk rond Soho en Leicester Square. Ook Manchester Chinatown vormt een geheel met het stadscentrum. Om in Liverpool Chinatown te komen moet je een kwartier wandelen door een gribusbuurt.'

De nu zo ongelukkig lijkende locatie heeft veel met de lange geschiedenis van Liverpool Chinatown te maken. De Chinezen kwamen niet naar deze stad als spoorwegarbeiders of restauranthouders, zij waren zeelieden die zo dicht mogelijk bij de haven wilden wonen. Het oorspronkelijke Chinatown in Liverpool ontstond vanaf 1860 dan ook aan de havenfront. De Blue Funnel Line - een van de bekende Liverpoolse rederijen - nam in dat jaar voor het eerst Chinese zeelieden in dienst. Zij werden afgescheept met een salaris van 1,41 pond per maand, nog geen vijfde van wat toentertijd een Britse zeeman kreeg. Andere rederijen volgden al snel het voorbeeld van de Blue Funnel Line en gingen ook in China goedkope arbeidskrachten werven.

De Chinezen die aanmonsterden op de Britse schepen, namen hun familieleden mee naar Liverpool. Zij vestigden zich in de vervallen koopmanshuizen op Cleveland Square en Frederick Street. Hier ontstond een Chinese wijk met wasserijen, pensions, opslagplaatsen en uiteindelijk ook restaurants. Aan het einde van de negentiende eeuw kende Liverpool als eerste Europese stad een omvangrijk Chinatown. Maar exclusief Chinees was deze wijk niet, zegt Hui. Chinatown Liverpool was kosmopolitisch. Ook Scandinaviërs, Afrikaanse matrozen, Europese joden en vooral Ierse immigranten vonden hier woonruimte en leefden tussen de Chinezen.

Hui denkt dat de Chinezen in Liverpool daardoor de meest geassimileerde Chinezen ter wereld zijn. 'Zij hebben zich niet alleen gemengd met andere immigranten, maar ook met de lokale bevolking. De Chinezen hier zijn echte Scousers (inwoners van Liverpool, red.) geworden.' De tweede generatie Chinezen aan Merseyside kreeg in veel gevallen al Engelse voornamen. Hui werd Billy genoemd, zijn mede-directeur Wang kreeg de zeer Britse voornaam Brian.

De Chinese gemeenschap in Liverpool groeide ook in de eerste helft van de twintigste eeuw nog snel. Vooral tijdens de beide wereldoorlogen arriveerden duizenden Chinezen in de Britse havenstad. Ze namen na de mobilisatie de vacante plekken in op de enorme Britse koopvaardijvloot. Tijdens de Tweede Wereldoorlog speelde daarnaast nog een rol dat ze niet meer naar huis konden terugkeren, omdat hun eigen land door Japan was bezet.

Maar Chinatown Liverpool had zelf ook zwaar te lijden onder het oorlogsgeweld. Het havengebied was een belangrijk strategisch doelwit van de Luftwaffe. Aan het einde van de oorlog was Chinatown voor een belangrijk gedeelte weggevaagd door Duitse bommen. De overgebleven gebouwen waren meestal beschadigd. Het stadsherstel kwam moeilijk op gang. Een deel van de Chinese gemeenschap in Liverpool trok weg naar Manchester, waar in de jaren vijftig en zestig een nieuwe Chinatown opbloeide. Ook de hele restaurantcultuur verplaatste zich naar Manchester.

Collete Gil van Ropewalks Association, de organisatie die zich nu heeft bekommerd om de herinrichting van het oude havengebied in Liverpool, denkt dat economische overwegingen daarbij een rol speelden. 'De industriestad Manchester beleefde na de oorlog een economische opleving. De havenstad Liverpool takelde steeds verder af.' Het deel van de Chinese gemeenschap dat achterbleef in Liverpool, verspreidde zich over de stad. Her en der ontstonden plukjes met Chinese restaurants. Volgens Hui is Chinatown in Liverpool nooit echt helemaal verdwenen. 'De kern van de Chinese gemeenschap verplaatste zich heel langzaam uptown: eerst naar Pitt Street en toen naar Nelson Street.'

In de jaren zeventig ontstonden de eerste plannen voor een herstel van Liverpool Chinatown als uitgaanswijk en zakencentrum. Maar de nieuwe economische recessie na de oliecrisis gooide roet in het eten. Pas in de jaren tachtig - toen uit Brussel gelden kwamen voor stadsherstel - kon een begin worden gemaakt met het inrichten van een nieuwe Chinatown. Deze werd gelokaliseerd rond Berry Street en Nelson Street, op een plek waar zich toen vooral veel Kantonese restaurants bevonden. In de vlak daarbij gelegen Henry Street werd in 1982 het Chinese Pagode Community Centre opgericht dat weer onderdak bood aan de Chinese cultuur en kunst. Liverpool kreeg weer een Chinees orkest, een Chinese dansgroep en zelfs een 'tweetalige' Chinese krant Silk Road News.

De straatnaambordjes werden eind jaren tachtig opgesierd met Chinese karakters. En ook lantaarnpalen, parkeermeters en afvalbakken werden in traditioneel Chinese kleuren en vormen opgetrokken. Maar de uiterlijke veranderingen maakten van de wijk nog geen bloeiende toeristische attractie. De geïsoleerde ligging bleef een groot probleem. Pas nu komt daar enige verandering in. In 1997 ging een nieuw stadsvernieuwingsproject van 100 miljoen pond (360 miljoen gulden) van start waarbij, behalve Chinatown zelf, ook de straten rond dit gebied opnieuw worden ingericht.

In de buurt wordt nu overal gesloopt, gemetseld en getimmerd. Ropewalk Association, dat verantwoordelijk is voor het project, zegt dat Chinatown in de toekomst de vruchten zal plukken van de bouwactiviteiten. 'We hebben nog een lange weg te gaan. We gaan ook nu niet zeggen dat we Londen en Manchester even naar de kroon willen steken. Maar Liverpool is bezig met zijn renaissance. En daar is dit project een voorbeeld van.'

De ambities worden naar buiten toe uitgedragen. De Chinese nieuwjaarsfeesten die eind januari in Liverpool plaatsvonden, waren de grootste in Groot-Brittannië. 'In 2007 bestaat Liverpool achthonderd jaar. In 2008 wil Liverpool Europese culturele hoofdstad worden. Ik hoop dat dan de oudste Chinatown van Europa ook weer de mooiste zal zijn', zegt Billy Hui.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden