'Oudkerk had kunnen blijven'

Burgemeester Job Cohen kan de kwestie-Oudkerk nog niet uit zijn gedachten zetten. Hij had de wethouder graag een tweede kans gegund....

In precies tien dagen was het afgelopen met de man die bij de oosterburen trefzeker Hoffnungsträger zou zijn genoemd. Meer dan vijftigduizend Amsterdammers vestigden bij de lokale verkiezingen van voorjaar 2002 hun hoop op een populaire huisarts en moderne sociaal-democraat. Met Rob Oudkerk (47), oud-Kamerlid, hield de hoofdstad het 'fortuynisme' buiten de deur.

De PvdA'er werd belast met een van de zwaarste portefeuilles. Wethouder van sociale zaken, onderwijs en integratie. Of hij daarin succesvol opereerde of niet - de experts neigen naar 'niet' - was onbelangrijk nadat bekend werd dat Oudkerk vaste klant was geweest van onder meer de omstreden en daarom later gesloten tippelzone aan de Theemsweg.

Vertrokken binnen tien dagen. Burgemeester Job Cohen, partijgenoot van Oudkerk: 'Het was een soort turmoil, een orkaan die over de stad is getrokken.'

Voor Cohen is het, twee weken later, nog veel te vroeg voor een inventarisatie. 'Iedereen zit er natuurlijk nog steeds over te malen. Vast staat dat de schade groot is. Voor de betrokkene zelf, voor de partij, voor het college, voor de hoofdstad. De affaire kent volgens mij alleen maar verliezers, inclusief de media.'

Hij zegt het opnieuw, 'de media'. Wie Cohen de afgelopen weken goed heeft gevolgd, zal de burgemeester niet hebben herkend. Zijn doorgaans zo weloverwogen woordkeus en behoedzame optreden bij spanningen in Amsterdam hadden plaatsgemaakt voor een verbeten aanval op 'de media'. Hij trok van leer voor talrijke tv-camera's; hij schreef ingezonden brieven naar Het Parool en Algemeen Dagblad.

Van 'de boel bij mekaar houden', zijn motto, was geen sprake meer. Niet Oudkerk, maar de pers leek de hoofdschuldige van het drama. Niet alleen journalisten kregen er een onbehagelijk gevoel bij. Twijfelde de burgemeester van Amsterdam, uitgerekend hij, aan het vrije woord? Kwam hij op voor een prominente partijvriend?

Die indruk werd versterkt door het optreden van Tjalling Halbertsma, fractieleider van de PvdA. Deze politicus ontpopte zich tot een partijfunctionaris in de klassieke zin van het woord. De berichtgeving over Oudkerks levenswandel vatte hij samen met 'aantijgingen', 'complot' en 'mediahetze'. Uitsluitend daarom, zo zei hij op maandag 19 januari, had hij 'de trekker overgehaald'. Exit Oudkerk.

Cohen: 'De woorden hetze en complot zal niemand van mij hebben gehoord. En men hoeft bij mij niet te twijfelen over het vrije woord, maar ik mag toch wel kritiek hebben op wat er geschreven is?

'Wat ik bij mijzelf merk, is dat ik grote moeite heb met een aantal belangrijke punten in de berichtgeving waarvan ik dacht: die kloppen niet. Overigens kan deze affaire niet worden vergeleken met de grote maatschappelijke vraagstukken en mijn optreden daarin. Die hebben te maken met de samenleving in deze stad.'

Etnische spanningen en groeiend antisemitisme roepen ook emoties op. In de meeste gevallen reageert u eerder afstandelijk dan emotioneel. Waarom nu niet?

'Nogmaals, dit is een volstrekt andere kwestie. Het ging hier om een individu, een belangrijk individu, een wethouder van de stad. Als er dan publicaties zijn die naar mijn gevoel een enorme impact hebben, heb ik behoefte om daarop in het openbaar te reageren.'

Uw klacht?

'In een analyse over de crisis bij de BBC schreef de Volkskrant vorige week op de voorpagina dat niet alleen de Britse premier Blair, maar ook burgemeester Cohen de zogenaamd heilzame effecten van media-bashing heeft ontdekt. Ik zou niet zijn teruggeschrokken voor verdachtmakingen aan het adres van de kranten. Ik zou de kranten een dubieuze rol hebben verweten in de affaire-Oudkerk. Ik maak bezwaar tegen het woord verdachtmakingen. Dat heb ik pertinent niet gedaan.

'Ik heb problemen met een drietal zaken. Ten eerste de handelwijze van Het Parool. In het tv-programma B en W heb ik tegen de hoofdredacteur van die krant gezegd niet te begrijpen waarom er geen weerwoord is gevraagd toen de eerste column van Heleen van Royen zou verschijnen. Pas op het laatste moment, toen de krant begreep dat de Volkskrant de inhoud van die column kende en daarover zou schrijven, heeft Het Parool een stuk op de voorpagina geplaatst.

'Mijn tweede bezwaar geldt de foto van het echtpaar Oudkerk, een paar dagen later, op de voorpagina van De Telegraaf en de manier waarop de zaak door die krant op onevenredige wijze werd aangezet, met een verhaal op de voorpagina en een fors stuk binnenin.

'Op de derde plaats die openingskop van de Volkskrant, op zaterdag 17 januari. Daarin stond dat de AIVD Oudkerk chantabel vond. Dat is gewoon onjuist. Ik vind dat die kop had moeten worden gerectificeerd. Ruiterlijk erkennen dat die kop niet klopte.'

In het tv-programma Buitenhof zei u dat het artikel ook niet deugde.

'Dat zei ik in een bijzinnetje, maar ik heb het onmiddellijk weer ingetrokken. De kop boven het artikel was niet juist.'

Voor de lokale tv-zender AT5 zei u letterlijk: ''Theemsweg, waar of niet waar.'' Daarmee wekte u de indruk dat 'de media' het verkeerd hadden met Oudkerks bezoek aan de tippelzone.

'Als de kritiek is verbreed door mijn uitspraken, dan is het meer mijns ondanks. Ik heb altijd geprobeerd betrekkelijk precies te zijn. Op welke punten ik vond dat er niet goed was gereageerd. En laten we even wel wezen, ik ben begonnen om te zeggen waar de schuld lag. Die ligt bij Oudkerk.

'Terug naar de vraag waarom ik vind dat de media ook verliezer zijn. Vanwege die drie punten, die ik fors noem. Het ging wel om iets! Om te beginnen bij Het Parool, waarbij ik nog steeds de vraag heb, maar die kun je niet meer beantwoorden, of de zaak niet volstrekt anders was gelopen als die krant had geweten dat de kwestie van cocaïneconsumptie niet klopte. Dan had je nog het surfen langs pornosites en prostitutiebezoek. Zouden ze die column dan ook nog hebben gepubliceerd?'

U zegt dat het ontkende coke snuiven van Oudkerk blijft doorzingen.

'Ik zeg daar nu bij: niet in De Telegraaf, niet in de Volkskrant of NRC-Handelsblad. Toch blijft het maar doorgaan, ik lees daar nog steeds over terwijl daar geen spoor van bewijs voor is. Dat is het beroerdste wat er is. Daarom zeg ik dat de media ook tot de verliezers behoren.

'Ze zijn niet de aanstichters, dat is volstrekt duidelijk. Dat was Rob Oudkerk. Maar vervolgens is het wel aangejaagd. Iedereen heeft daar een rol in gespeeld. Ik zeg ook met nadruk het niet zo gek te vinden dat de pers op een gegeven moment is gaan kijken naar Oudkerk. Dat vind ik nogal logisch. Ik heb het donderdag nog eens herhaald in de raadscommissie, toen iemand het had over een campagne tegen Oudkerk.'

U beklaagt zich ook over het lekken van politiedossiers.

'Op dit punt verwijt ik de pers helemaal niets. Keurig werk. Waar ik me als burgemeester zorgen over maak, is dat er te veel lekken zijn. Bij de gemeente, bij justitie, bij de politie. Premier Balkenende zei het onlangs als volgt: ''Voordat er dingen in de ministerraad komen, staan ze al in de krant''. Dat is heel slecht. Nogmaals: de pers verwijt ik niets op dit punt.'

Toen u hoorde van wethouder Oudkerks bezoek aan de Theemsweg vond u hem kwetsbaar. Waarom hebt u hem niet gezegd dat het volstrekt onacceptabel was?

'Ik heb het nagezocht. Het was oktober 2002, toen er in ieder geval nog niet binnen het college over de Theemsweg werd gesproken. Ik had toen nog geen twijfels over het openhouden van de tippelzone, die ik even later wel had.'

Maar waarom niet onacceptabel?

'Omdat ik niet wou moraliseren. Bovendien zijn er zoveel mensen, ook in de politiek, die dingen doen waar ik het niet mee eens ben.'

Waarom was de wethouder volgens u dan kwetsbaar?

'Kijk maar naar wat er is gebeurd. Kwetsbaar, omdat er van alles zou kunnen gebeuren als zijn bezoek aan de Theemsweg bekend zou worden. En dat ís dus gebeurd.'

Dus u was niet verrast toen het naar buiten kwam?

'Nou nee, want voor zover ik weet, waren al veel eerder allerlei dingen bekend. Maar die kwamen niet naar buiten.'

Mag een partij als de PvdA niet moralistisch zijn op dit punt?

'Natuurlijk mag dat, maar als burgemeester heb ik ermee geworsteld. En dat was niet anders geweest bij een wethouder van een andere partij. Ik vind dat het in de privéhoek zat. Het was door z'n eigen schuld naar buiten gekomen en het zou zijn politieke functioneren beïnvloeden.

'Ik vond dat hij een tweede kans moest krijgen. Zelf kijken of hij zich kon rehabiliteren. De PvdA-fractie dacht er uiteindelijk anders over. Zelf heb ik er geweldig mee geworsteld of je de Theemsweg moest openhouden of niet.

'Verder vind ik dat het onderscheid tussen de Theemsweg en andere vormen van prostitutie ten onrechte ineens wordt opgeblazen. Ja, de tippelzone was verschrikkelijk, maar nu moeten we niet doen alsof die andere vormen zo vrolijk zijn.'

Dus als Oudkerk in Yab Yum was geweest, was hij ook kwetsbaar?

'Dan had ik hem precies hetzelfde gezegd.'

Moest Oudkerk wat u betreft weg?

'Nee.'

Een dag later voegt Cohen hieraan toe: 'Dit is mijn persoonlijke mening. Een politieke afweging kan anders uitpakken.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden