Oudewater, het stadje op speed

Margriet Oostveen in Oudewater

Hoe onderzoek naar drugs in afvalwater bewees wat iedereen al wist.

Amfetamine (speed). Beeld ANP

In de cafés van Oudewater zie je de jongens snuiven als je in het weekend langs de wc's loopt, had ze gezegd. Zij (naam op redactie bekend) is vierentwintig jaar en hier geboren, ze kent 'iedereen'. En ze is niet tegen drugs, ze heeft net met vrienden een spacecake gemaakt. Maar aan speed en xtc doet ze niet: dat loopt 'een beetje uit de hand'. Met de katholieke plattelandsjongeren organiseert ze het grote jaarlijkse 'schuurfeest' bij Oudewater, in oktober, waar ook al stevig wordt ingenomen. Vorig jaar overwogen ze daar zelf drugshonden in te zetten. 'Maar het had geen zin. Ze hebben hun pillen meestal toch al geslikt.' Haar ouders zaten erbij te knikken. Iedereen hier wist hoe het ging.

Ik kon er aanvankelijk niet veel mee. Háár kende ik toevallig, maar Oudewater is een gesloten gemeenschap, waar ze ook met elkaar niet praten over drugsproblemen. Maar voor de huisartsen van het stadje bleek er reden genoeg om bezorgd naar het gemeentebestuur te stappen. Zij merkten als eersten dat er wel erg veel drugs werden gebruikt.

In februari kwam de GGD met een rapport over drugsgebruik in negen kleine gemeenten rond Utrecht. Dat was extra zorgelijk over Oudewater (10 duizend inwoners), maar wat er nu precies werd gebruikt, werd daar ook niet helemaal duidelijk. Gisteren hield wethouder Volksgezondheid Ad de Regt (CDA) van Oudewater een kleine persconferentie op zijn werkkamer. Er was intussen onderzoek gedaan naar de aanwezigheid van vijf drugs in zijn rioolwater. En ze waren 'erg geschrokken'.

Het gaat om een 'regionale pilotstudie' met de royale titel Rioolwater, spiegel van de samenleving. Uitgevoerd door het onderzoeksinstituut voor wateranalyse KWR in Nieuwegein. In de week van 9 tot en met 15 maart van dit jaar is in afvalwater van in totaal acht gemeenten rond Utrecht gezocht naar de aanwezigheid van amfetamine (speed), methamfetamine (meth), mdma (xtc), cocaïne en cannabis. De andere gemeenten bleven gisteren nog anoniem in het overzicht, KWR brengt die namen woensdag zelf naar buiten. Maar één ding stond al vast: met uitzondering van meth, dat niet aantoonbaar wordt gebruikt, wint Oudewater flink op ieder drugsgebruik. De resten speed en mdma in het afvalwater zijn in vergelijking met andere plaatsen zelfs opmerkelijk hoog.

Wethouder Volksgezondheid Ad de Regt (CDA) van Oudewater.

In Oudewater is gemiddeld drie keer meer speed gevonden dan in de stad Utrecht en ook veel meer dan in Amsterdam, Berlijn of Kopenhagen. Dat zou je nog kunnen wijten aan het feit dat speed vooral een 'blue collar' drug is, voor mensen die hard met hun handen werken dus, zoals op het platteland. Maar ook het gemiddelde gebruik van mdma in Oudewater is erg hoog. Oudewater haalt een vierde plaats van onderzochte Europese steden: na Amsterdam, Eindhoven en Oslo maar vóór Londen, Berlijn en Antwerpen.

De jonge vrouw kende al trucs om het harddrugsgebruik enigszins in te dammen. Je kon voor een schuurfeest bijvoorbeeld beter geen coverband meer boeken. Liever een band zoals BZB, de 'Band Zonder Banaan'. Die fans, boerenzonen en -dochters, zijn meer van de alcohol. Coverbands trekken teveel slikkers en snuivers uit 'de stad', zoals ze het centrum van Oudewater noemt. Een vriend was daar in elkaar geslagen door iemand die strak stond van de pillen. Je zag het aan hun wijde pupillen.

De wethouder begon over het 'plan van aanpak' en 'het draagvlak', dat nog 'gecreëerd' moest worden. 'Deze cijfers gaan echt over Oudewater zelf', benadrukte hij. Er waren de week van het onderzoek geen festivals of feesten, 'die week was niets bijzonders'.

De 'taboesfeer' bleek een obstakel. Een keerzijde van 'een hechte samenleving' was dat het moeilijk leek om uit een groep van drugsgebruikers te stappen: 'De lijntjes zijn hier kort, als ik het woord lijntje nog schadevrij kan gebruiken.'

Rondom Oudewater.

Oudewater kent een lagere werkloosheid dan gemiddeld en een lager percentage mensen in de bijstand. 'Dit is een gemeenschap van doorpakkers', zei de wethouder. 'Veel loonwerkers. Als de regen hier optrekt in de zomer, rijdt het hier vol trekkers met gras'.

Ze waren geschrokken, maar een verrassing was het ook weer niet. Te vaak waren al 'hele bendes opgerold' die in de buurt in harddrugs handelden, zei de wethouder. 'We weten dit in Oudewater allemaal', herhaalde de jonge vrouw. Laatst zaten nog wat ondernemers bij elkaar, bood een van hen een melkveehouder doodleuk de resten van een forse cannabisoogst aan. Als de koeien die planten nou eens tegen een vergoeding zouden opeten? Dan hoefde niemand wat te merken.

Reageren? m.oostveen@volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.