Ouders willen diploma

Ouders vinden het nieuwe leren in het voortgezet leuk, zolang er maar een behoorlijk diploma wordt gehaald. En gelijk hebben ze, zegt Ton van Haperen....

Een school voor speciaal voortgezet onderwijs is door het budget heen. Dan rest een strategie: grotere groepen. Leg dat maar eens uit aan leraren die met een klas van twaalf elke les minimaal een spannend moment hebben. Zet er meer bij elkaar en de stress groeit exponentieel. Toch gaat het door. De architect is geweest, een aantal muren gaat eruit, waarna ruim dertig kinderen in een lokaal passen.

Het nieuwe leren legitimeert deze bezuiniging. Rooster, leerboeken en vakken verdwijnen. Leerlingen gaan zelfverantwoordelijk en onderzoekend aan de slag, vanuit een thema dat aansluit bij hun belangstelling. Een docent en een assistent begeleiden het leerproces. Het personeel krijgt van onderwijs ondersteunende bureaus uitgelegd hoe dat moet, verzorgen van vraaggestuurd onderwijs. Voor deze bureaus is het nieuwe leren een gat in de markt. Ze presenteren het als de pil tegen hedendaagse schoolpijn. In werkelijkheid slikt de sector de zoveelste placebo.

Menig vmbo laat zich op deze manier foppen. Begrijpelijk, want de scholen staan onder druk en moeten iets. De redenering is zo oud als het onderwijs zelf: kinderen leren buiten school effectief, stellen hun eigen leerdoelen, zoeken vrienden en vriendinnen die hun interesse delen en ontwikkelen zich razendsnel, op hun favoriete deelterrein. Plannen van vernieuwers leunen elke keer weer op deze observatie.

Deze onderwijskundigen maken een cruciale denkfout. Stel ouders, leerlingen en leraren de vraag: wat betekent een school voor u? Het eerste antwoord is keurig. Zelfontplooiing. Doorvragen leert dat alle partijen bereid zijn daarop fors in te leveren, als het rendement stijgt. Buiten de boot vallen van de eigen kroost is de ultieme ouderlijke nachtmerrie. Het succes van een particuliere instelling als het Luzac College vormt daarvan het levende bewijs. Steeds meer goedverdienende vaders en moeders hebben tienduizend euro over voor een diploma. Het debat over nieuw of oud leren zal ze een rotzorg zijn.

Gelijk hebben ze, want school staat in onze economie voor de hoofdweg naar maatschappelijk succes. Dat gegeven maakt onderwijs per definitie aanbodgestuurd. De samenleving eist dat iedereen op een bepaalde leeftijd een aantal dingen kan en weet. Op school doen leerlingen wat de maatschappij van ze vraagt, dat sluit helaas niet altijd aan bij hun belangstelling. Vanaf die constatering valt weinig meer te kiezen. Natuurlijk, wetten van modern onderwijs vormen het uitgangspunt. Opbouwen van kennis gaat makkelijker als het aansluit bij het eerder geleerde, dan wel bij een verschijnsel of probleem dat concreet waarneembaar is. Of dat binnen een vak, thema of interesseveld gebeurt, maakt niet zoveel uit. Feit is wel dat een schoolvak qua aanpak en structuur de meeste houvast biedt. Dat geldt eveneens voor leerboeken. Klinkt leuk hoor, gooi de boeken uit het raam en het leren kan beginnen, maar het is wel onzin. Een kind dat van niks weet, zal moeten lezen.

Verder bepalen gebouw en budget de mogelijkheden. Het schaarsteprobleem 'veel leerlingen tegenover weinig leraren' heeft als logische oplossing een aantal vaste momenten waarbij beide partijen elkaar ontmoeten, dat heet een rooster. Inderdaad, leuk is anders. Van kwart over elf tot twaalf uur sommen maken bij wiskunde kan even niet uitkomen. Overreding, soms in de vorm van dwang en intimidatie, is dan de enig juiste reactie. De maatschappelijke kosten van niet leren en uitval zijn namelijk onacceptabel hoog.

Na schooltijd kan dan het nieuwe leren beginnen. De een gaat zelfverantwoordelijk voetballen, de ander een boek lezen en weer een ander maakt een vergelijkende studie van cartoons. Vanuit dat gegeven heeft verkorting van de schooldag door afschaffing van overbodige leerinhouden gegarandeerd een positiever effect op het leren van jongeren, dan de invoering van onderwijskundige luchtfietserij binnen school.

Tien jaar geleden was in de Jaarbeurs in Utrecht een bijeenkomst ter voorbereiding op het studiehuis. Het was druk, de sfeer opgewonden. Na jaren aan een stuk klassikale confrontaties leek dit de oplossing: leerlingen gaan het zelf doen. Dat het programma sterk leek op de weggehoonde basisvorming werd niet opgemerkt, de verleiding was te groot. Na de roes kwam de kater. Ook leerlingen in het studiehuis zijn calculerend, maar ze moeten wel aan meer eisen voldoen. Te veel vakken, met ieder een werkstuk, plus een pakket toetsen, verhogen de druk. Het enthousiasme van toen is inmiddels omgeslagen. Het nieuwe leren is een misconcept, ontwikkeld door onderwijskundigen, verkocht door ondersteunende bureaus, ingekocht door managers en daarmee de zoveelste leugen die leraren verzuurt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden