Reportage Ouderenzorg

Ouderenzorg krijgt meerwaarde door woonhulp van mensen met een lichte verstandelijke beperking

Amida volgt de opleiding tot woonhulp in het Amsterdamse verpleeghuis De Die en schenkt de koffie en thee in. Beeld Marcel van den Bergh

Mensen met een ‘achterstand tot de arbeidsmarkt’ laten helpen in de ouderenzorg, om hen zo zinvol werk te geven én het zorgtekort te lijf te gaan: hoe pakt dat uit? Charissa (33) – psychiatrische achtergrond, licht verstandelijke beperking – volgt een opleiding tot woonhulp bij ouderen met dementie.

Twee witte boterhammen met lekker veel hagelslag heeft Charissa voor meneer Klasen klaargemaakt. Om zijn thee drinkbaar te maken heeft ze er wat koud water bijgedaan. Nu zit ze naast hem en helpt de dementerende man met elk klein stukje van zijn ontbijt, een hand op zijn schouder. Geen moment kent ze haast, ze heeft het geduld van de engelen die verderop de kerststal in verpleeghuis De Die in Amsterdam-Noord versieren. Met Charissa aan zijn zijde eet meneer Klasen zijn boterhammen helemaal op en gaat de kop thee helemaal leeg.

Charissa Chin Fung Chun (33) heeft de tijd voor hem. Een opmerkelijke luxe voor een medewerker van een verpleeghuis tegenwoordig, waar al het personeel moet rennen en vliegen om alle verzorging gedaan te krijgen, nu het personeelstekort tot recordhoogte is gestegen. Tot aan 2022 zijn er 187.500 nieuwe medewerkers nodig in de ouderenzorg, is de laatste berekening van branchevereniging Actiz. Charissa is dan ook niet zomaar een medewerker; ze heeft een licht verstandelijke beperking en kent psychiatrische problemen. Toch is ze in opleiding tot ‘woonhulp’ en is ze op die manier een steun voor het verplegend personeel en voor de dementerende ouderen.

2.000 woonhulpen

De opleiding is door Stichting Calibris Advies in Bunnik opgezet om mensen zoals Charissa, met een achterstand tot de arbeidsmarkt, van betekenis te kunnen laten zijn in de verpleeghuizen. Zo snijdt het mes aan twee kanten. Er is werk voor mensen voor wie moeilijk werk te vinden is en er komt verlichting op de plekken waar dat hard nodig is. In arbeidsmarktdeskundigentaal heet het ook wel job carving: laat de eenvoudigste taken zoals het halen en brengen van ouderen naar kapper of eetzaal, het inschenken van de thee, of een potje mens-erger-je-niet over aan mensen die dáár veel voldoening uithalen, zodat de verzorgenden en verpleegkundigen hun kostbare tijd aan de echte zorg kunnen besteden. De ambitie van branche-organisaties Actiz en VGN is de komende vijf jaar 2.000 woonhulpen in te gaan zetten in de ouderenzorg en de gehandicaptenzorg.

Het leer-werkbedrijf van de Amsterdamse zorginstelling Cordaan is één van de plekken waar de opleiding tot woonhulp wordt gegeven. In de verpleeghuizen van de instelling doen de leerlingen praktijkervaring op en kunnen ze zelfstandig aan de slag als de opleiding is voltooid.

Mensen met een verstandelijke beperking volgen een opleiding tot woonhulp bij verpleeghuis De Die in Amsterdam-Noord. Op de foto Jelcy (links) en Janet. Beeld Marcel van den Bergh

‘Het is een opleiding van kleine stapjes’, zegt Renata Wieringa, manager werk- en dagbesteding van Cordaan. ‘Onze opdracht is onze cliënten maximaal te laten participeren in de maatschappij. Voor de één zal dat leiden tot betaald werk, voor de ander is dat te hoog gegrepen. Maar voor iedereen geldt: ze willen iets doen wat zin heeft, ze willen meetellen in de samenleving.’

De opleiding is opgeknipt in dertien modules (bedden schoonmaken en opmaken, ondersteunen bij eten en drinken, wassen en strijken van textiel, etc), die op hun beurt weer uit twaalf stapjes bestaan. Tijdsdruk is er niet, elke leerling mag zo lang als nodig is over elk van die stappen doen. En pas als honderd procent zeker is dat iemand de module onder de knie heeft, volgt een beoordeling.

Spoelkeuken

Dan nog is voor veel van de zestien woonhulpen-in-opleiding het afronden van al die dertien modules een onhaalbare zaak. Daarom zijn er ook losse praktijkverklaringen te behalen. Dat motiveert enorm, ziet Geke de Jong, die de woonhulpen begeleidt, dagelijks in de praktijk. ‘We hebben nu twee leerlingen die dolgraag de praktijkverklaring ‘spoelkeuken’ willen halen, daar doen ze alles voor.’ Het maakt een programma op maat mogelijk. Lang niet iedereen met een licht verstandelijke beperking is geschikt voor het contact met dementerende ouderen; helpen bij het eten mag alleen onder supervisie en iedereen die in het verpleeghuis werkt, moet begrijpen hoe het werk veilig gedaan moet worden.

Voor Charissa is het leven niet makkelijk geweest, ‘een moeilijke jeugd’ is een eufemisme. Uit huis geplaatst, van tehuis naar tehuis. Maar nu zit ze op haar plek, want voor de omgang met dementerende ouderen blijkt ze talent te hebben. ‘Ik kan ze aandacht geven en dat is belangrijk voor ze’, zegt ze. Naast haar is een man net in slaap gevallen. ‘Ik heb hem geholpen met z’n ontbijt. Hij kan niet echt meer praten, maar grapjes maken we wel. Hij zegt een woordje, daar reageer ik enthousiast op en dan beginnen we te lachen. Je krijgt een soort van liefde terug.’

Knuffel

De afgelopen maanden was een man van Italiaanse komaf één van haar vaste bewoners. Deze week is hij overleden. ‘Met hem had ik een heel goede band. Tegen het personeel kon hij nog wel eens agressief worden, tegen mij nooit. ‘Goed geslapen?’, vroeg ik hem elke ochtend heel vrolijk. Maar de laatste weken sliep hij niet meer goed en moest hij veel huilen. Door hem te troosten, een knuffel te geven, kreeg ik hem wel weer rustig. Ik had het geduld en de rust die hij nodig had.’

Dat laatste beaamt verpleegkundige Jenneke, die met Charissa werkt en het speciaal onderwijs heeft verruild voor de zorg. ‘Het allerbelangrijkst is dat de bewoners er echt wat aan hebben dat Charissa hier is. Ze is een vast gezicht, de bewoners kennen haar goed en daarom kan ze bepaalde één-op-één-zorg leveren waar wij niet meer aan toekomen.’

Toch vergt een woonhulp op de afdeling wel enige gewenning: de neiging kan groot zijn hen te overvragen. En naast de zorg voor de ouderen komt er ook de begeleiding bij van medewerkers die op een andere manier aandacht behoeven. ‘In het begin moet je ze op weg helpen’, zegt Jenneke, ‘maar je ziet ze ook groeien. Charissa heeft heeft hier zoveel zelfvertrouwen gekregen.’

Woonhulp-in-opleiding Charissa in verpleeghuis De Die in Amsterdam-Noord helpt een bewoner met zijn ontbijt. Beeld Marcel van den Bergh

Horizon

De woonhulp is daarmee een schoolvoorbeeld van hoe er in de zorg op een andere manier naar het personeelstekort moet wordt gekeken, zegt Frank Bluiminck, directeur van gehandicaptenzorg-branchevereniging VGN. ‘Ik ben heel positief over het effect dat dit soort projecten kan hebben. Onze cliënten werken zelf in de zorgsector en daarmee lossen we personeelsproblemen op. Hoe fantastisch is dat? Dankzij dit soort creatieve ideeën zien we licht aan de horizon.’

Charissa ziet haar dagelijkse aanwezigheid op De Die dan ook als een echte baan. ‘Ik zeg eindelijk niet meer: ik ga naar dagbesteding. Ik zeg: ik ga naar mijn werk.’

Meer over het arbeidsmarkttekort in de zorg

Hoe verpleegkundigen ondanks personeelstekort de zorgkwaliteit bewaken

Overal in het land sluiten ziekenhuizen operatiekamers en bedden op de intensive care-afdelingen. De oorzaak zit ’m in het personeelstekort; vooral het gemis aan ic-verpleegkundigen, operatie-assistenten en anesthesiemedewerkers is nijpend. 

Zorgmedewerkers waren het afgelopen jaar vaker ziek en verlieten ‘alarmerend’ vaak hun werkgever. Het maakt de toch al problematische situatie op de arbeidsmarkt nog penibeler enleidt tot een ‘vechtmarkt’ in de strijd om geschikt personeel. 

Steeds meer werknemers in de zorg nemen ontslag om zich daarna als zzp’er te laten inhuren. Door de enorme krapte op de arbeidsmarkt zijn zij ook als zzp’er verzekerd van genoeg werk en een goed inkomen. Maar zij stellen zorginstellingen daarmee voor grote problemen: hun loonkosten nemen toe en de werkdruk van het vaste personeel wordt hoger.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden