Ouderen verslaafd aan slaappil om maar niet te piekeren

Steeds meer ouderen raken volgens het Trimbosinstituut verslaafd aan slaapmiddelen. Hoe alarmerend is dat?

SOFIE VANLOMMEL

Hoe gevaarlijk zijn slaappillen?

Alle slaapmiddelen, ook wel benzodiazepine genoemd, zijn in meer of mindere mate verslavend. Bij langdurig, dagelijks gebruik kun je nog moeilijk zonder. Benzodiazepine tast het geheugen en het concentratievermogen aan. Chauffeurs die slaapmiddelen slikken, zijn vaker betrokken bij verkeersongelukken. Volgens schattingen zijn benzodiazepines elk jaar verantwoordelijk voor 1.350 gebroken heupen. Veel ouderen worden 's nachts wakker, staan op met wankele benen en vallen dan.

Waarom zijn slaapmiddelen zo populair bij ouderen?

Op latere leeftijd verandert het slaappatroon, diepe slaap en oppervlakkige slaap wisselen elkaar sneller af. Ouderen schieten vaker wakker en denken dat ze minder goed slapen. Ze gaan daardoor piekeren en vatten nog minder goed de slaap.

Benzodiazepines werden populair in de jaren zeventig als alternatief voor giftige barbituraten. Door de sterke werking op het brein dempt het angst. Het heeft ook een slaapverwekkend en spierverslappend effect.

Door de snelle en sterke werking lijkt het efficiënt, maar de verdoving kan ernstige onderliggende stoornissen ook verbergen.

'Ouderen stappen minder snel naar geestelijke gezondheidszorg of psychotherapie', zegt Richard Oude Voshaar, hoogleraar ouderenpsychiatrie. 'Dat kost bovendien meer moeite. Ze blijven deze middelen jarenlang gebruiken omdat ze zo goed werken.'

Is het gebruik van slaapmiddelen niet aan banden te leggen?

Deze medicatie is in theorie alleen op recept van de arts te krijgen. Sinds 2009 zit de vergoeding van benzodiazepines niet in het basispakket. Daardoor daalde het gebruik met een kwart. Nog steeds slikken meer dan 930 duizend 55-plussers benzodiazepines, zo blijkt uit cijfers van de Stichting Farmaceutische Kengetallen.

Medische richtlijnen bepalen dat benzodiazepine bij slaapproblemen niet langer dan twee weken voorgeschreven mag worden. Daarna nemen de effecten af en treedt afhankelijkheid op.

Schrijven huisartsen dan te vlot voor?

Huisartsen zitten tussen hamer en aambeeld, vindt hulpverlener Marielle Brenninkmeijer van Tactus Verslavingszorg. Zij begeleidt mensen bij een onlinehulpprogramma om af te kicken van slaapmiddelen.

'Enerzijds willen ze dat mensen lekker slapen, anderzijds moeten ervoor ze waken dat hun patiënt niet afhankelijk wordt. Via internet kom je trouwens makkelijk aan deze pillen. Of mensen vragen het aan familie of kennissen.' De helft van haar patiënten gebruikt deze medicatie al meer dan tien jaar. Eenderde noemt zijn gebruik al meer dan tien jaar 'problematisch'.

Hoe kom je ervanaf?

In tien jaar tijd is volgens het Trimbos het aantal 55-plussers met een medicijnverslaving dat bij hulpverlening aanklopt, gestegen van jaarlijks 89 naar 201. Gezien de populariteit van benzodiazepine is dat het spreekwoordelijke topje van de ijsberg. Afkicken gebeurt door het gebruik in heel kleine stapjes af te bouwen over een lange periode.

Begeleiding gebeurt meestal ambulant, soms is een korte opname nodig. Het kan ook online: van de patiënten die het volledige onlinehulpprogramma doorlopen, kan 65 procent na zo'n vier maanden zonder slaappil naar bed. Een kwart van wie het alleen probeert, slaagt daar in.

Bij veel patiënten die stoppen, keren symptomen van angst en slapeloosheid snel terug. Dat maakt afkicken zo moeilijk. 'Het is belangrijk om onder begeleiding te onderzoeken of deze klachten bij het ontwennen horen, of dat ze een onderliggende stoornis verbergen', zegt Oude Voshaar. 'Dan is een patiënt op gepaste behandeling met cognitieve gedragstherapie of niet-verslavende antidepressiva aangewezen.'

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden