Oudere leerling vindt maar moeizaam plek

Het gaat niet goed met het volwassenenonderwijs sinds het is gedecentraliseerd. Het aantal leerlingen neem fors af, terwijl het kabinet juist nu pleit voor ‘een leven lang leren’....

Wiskundeleraar Nico Zijlstra heeft zijn leerlingen net nieuwe opdrachten gegeven. Het is doodstil in de klas. De vijf leerlingen zitten verspreid over het lokaal. Maarten van Dam, achterin, ziet er nog fris en geconcentreerd uit, hoewel het al over vijven is. Wiskunde B1 en B2 voor het vwo, toch geen lichte kost, maar Maarten lijkt het niet te deren.

De fitheid van Maarten is minder wonderlijk dan het lijkt: behalve een paar uur wiskundeles heeft hij dit jaar nauwelijks iets omhanden. De klas waarin hij zit, is er een van het volwassenenonderwijs van het ROC Nova College in Haarlem. Daar worden zo’n duizend leerlingen voorbereid op certificaten of diploma’s van mavo, havo of vwo.

Maarten (20) is vorig jaar gezakt voor zijn vwo-examen. Hij had geen zin meer om weer een heel jaar op school te zitten, en hier op het Nova College kan hij met een paar uur les per week een certificaat wiskunde halen, en daarmee het vwo-diploma.

Een klas verder slaat Bas Engels net zijn boek economie dicht. Bas(19) begon zijn schoolcarrière op het gymnasium, maar na een aantal jaren feesten en blowen deed hij op zijn zestiende examen mavo. Toen pas realiseerde hij zich dat hij meer wilde. Hij haalde eerst zijn havo-diploma (twee jaar in één) op het Nova College.

En nu zit hij er alweer voor het tweede jaar vwo. Volgend jaar denkt hij politicologie te gaan studeren. ‘Al met al ben ik maar één jaar achterop geraakt’, lacht hij.

Maarten en Bas hebben mazzel: de een woont in Heemstede, de ander in Haarlem. Hadden zij bijvoorbeeld in Hoorn gewoond, dan hadden ze gewoon naar school gemoeten. Of er af, want in Hoorn is twee jaar geleden het volwassenenonderwijs vrijwel afgeschaft. Decaan Jan Lodde van het Werenfridus College in Hoorn is er dit jaar in geslaagd om vier leerlingen naar het volwassenenonderwijs in Alkmaar te helpen.

Voor twee van de vier was het makkelijk, zegt Lodde. Zij wonen in Purmerend, en die gemeente is soepel. Van een derde kon met enige moeite worden aangetoond dat ze sociaal-psychologische problemen had, en daar liet de toelatingscommissie zich door overtuigen.

De vierde, een leerling uit Hoorn, koos voor de ‘Alkmaar-route’. Die verhuisde op papier naar een tante in Alkmaar, wat volwassenenonderwijs betreft een soepele gemeente. Zo kent Lodde ook een ‘Purmerend-route’ en een ‘Haarlem-route’ voor onderwijsvluchtelingen uit Hoorn.

En hij kent ook het verhaal van een leerling die aanvankelijk geen toestemming kreeg om een vwo-diploma te gaan halen op het volwassenenonderwijs. Reden: ‘De leerling had al een havo-diploma, en dat vond de toelatingscommissie genoeg.’ De leerling wist pas na een bezwaarprocedure tot het de opleiding door te dringen.

Baukje van der Schaaf, docente Nederlands, werkte tot voor twee jaar geleden bij het volwassenenonderwijs in Hoorn. Tegenwoordig is is zij actief op het mbo. ‘Nu krijg ik leerlingen met mavo-diploma die zeggen dat ze liever een havo-diploma hadden gehaald via het volwassenenonderwijs. Maar dat kan dus niet in de gemeente Hoorn.’

Sinds 1997 is het volwassenenonderwijs (of vavo zoals het officieel heet: voortgezet algemeen volwassenenonderwijs) een zaak van de gemeente. Niet alle steden maken er evenveel geld voor vrij. Tal van steden zijn ruimhartig, zoals Haarlem en Heemstede. Maar in andere plaatsen, zoals Hoorn, is het praktisch afgeschaft. Geen wonder dat het aantal deelnemers hard terugloopt. In 1998 deden 27 duizend leerlingen mee, vorig jaar de helft.

René Hoksbergen, emeritus hoogleraar psychologie en geregeld ingeschakeld als onderwijsadviseur van de regering, noemt de ontwikkeling een ramp. Hij is niet onbevooroordeeld. Als dit type onderwijs hem na zijn handelsschool niet verder had gebracht, was hij nooit hoogleraar geworden.

Volgens hem is volwassenenonderwijs nog steeds hard nodig. ‘De regering heeft de mond vol van een leven lang leren. Als er nou één instituut is dat dat mogelijk maakt, dan is dat wel het volwassenenonderwijs. Er zijn zo veel mensen die tijdens de puberteit niet naar school willen. Als ze later dan toch tot het inzicht komen, moet je ze een kans geven.’

Het aantal groepen dat baat kan hebben bij het volwassenenonderwijs groeit volgens Hoksbergen met het jaar: allochtonen, met name allochtone vrouwen, kinderen uit gebroken gezinnen, ‘gewone’ laatbloeiers. In zijn ogen zijn er voldoende potentiële leerlingen.

Ook Ineke Bouwhuis, directeur van het Nova College, ziet de decentralisatie als belangrijkste oorzaak van de terugloop van het volwassenenonderwijs. De wettelijke leeftijdsgrens van 18 jaar is al knellend, maar sommige gemeenten stellen die zelfs op 21 jaar.

Volgens haar is het verkrijgen van dispensatie in sommige gemeenten eenvoudig, in andere niet. En volgend jaar wordt dat weer moeilijker, want dan moet over elke leerling van 16 en 17 jaar een contract worden gesloten tussen het volwassenenonderwijs en de ‘oude’ school. Bouwhuis: ‘De bereikbaarheid en toegankelijkheid van deze vorm van onderwijs komt steeds verder onder druk.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden