Nieuws Broer Gökmen T.

Oudere broer Gökmen T. sympathiseert met radicaal–islamitische groepering

Wat zijn de roots van Gökmen T., die maandagmorgen drie mensen doodde in een Utrechtse tram? Zijn oudere broer Bilal is in elk geval een aanhanger van de Kaplancilar, een radicaal–islamitische splintergroepering uit Turkije.

Metin Kaplan, zoon van de oprichter van de Kaplancilar, wordt in Turkije door agenten vastgehouden.

Als Bilal T. aan iemand een hekel heeft, dan is het wel aan Mustafa Kemal Atatürk, de vroegere leider die Turkije in het begin van de 20ste eeuw omvormde van een kalifaat tot een seculiere republiek. De oudere broer van Gökmen T. (37), die maandagmorgen in een Utrechtse tram met een vuurwapen drie mensen doodde en drie zwaar verwondde, neemt het Atatürk nog altijd kwalijk dat hij afscheid nam van de islam als leidend principe voor de Turkse staat.

Een ‘ongelovige hond’ noemt hij Atatürk op Facebook. Onder een gemanipuleerd filmpje, waarin Atatürk onder vuur wordt genomen met raketten, schrijft Bilal ‘vernietig de democratie en alle systemen die tegen Allah’s systeem ingaan.’ En onder een andere foto van Atatürk noemt Bilal hem een ‘ontaarde’. Het liefst zou Bilal overal in de wereld de zwarte vlag van de jihad – onder meer gebruikt door IS – zien wapperen.

Dat Bilal dit soort denkbeelden koestert, is niet verwonderlijk. Bronnen rondom de familie T. vertellen dat Bilal een aanhanger zou zijn van de Kaplancilar, ook wel bekend als Kalifaatstaat, een radicaal–islamitische splintergroepering die het kalifaat in Turkije wil herstellen. Op Facebook is Bilal verschillende keren met instemmende reacties te vinden onder berichten over de Kaplancilar.

Behoorde Gökmen ook tot de Kaplancilar en is het motief voor zijn aanslag te vinden in deze radicaal-islamitische beweging? Buurtgenoten van de familie T. vertellen dat de ‘instabiele’ Gökmen periodes van drugsgebruik en criminaliteit afwisselde met kortstondige fases waarin hij zich uiterst vroom gedroeg en anderen streng aansprak op hun religiositeit.

Groot is de Kaplancilar in Nederland nooit geweest, stellen kenners. Op het hoogtepunt in de jaren tachtig telde ze tweeduizend aanhangers, verspreid over drie steden: Utrecht, Oss en Tilburg. Tien jaar geleden waren daar nog maar een paar honderd weinig actieve aanhangers van over. Een eigen moskee in Nederland hebben ze niet.

De wortels van de Kaplancilar liggen opmerkelijk genoeg in Duitsland. Daar, in Keulen, strijkt begin jaren tachtig de Tukse prediker Cemaleddin Kaplan neer, nadat hij uit Turkije is gevlucht vanwege een militaire coup. In Keulen sluit Kaplan zich aan bij de Milli Görus, een conservatief-islamitische beweging die ook in Nederland actief is. Niet veel later leidt een verschil van inzicht over democratie tot een breuk tussen Kaplan en Milli Görus.

Milli Görus hoopt met democratische middelen politieke macht in Turkije te winnen, terwijl Kaplan democratie tout court afwijst omdat die onverenigbaar is met de islam. Alleen een kalifaat heeft bestaansrecht omdat daar de wet van de islam heerst. Kaplan weet met zijn onverzoenlijke houding tegenover de democratie ongeveer 1.100 aanhangers om zich heen te verzamelen in Keulen en wint ook aan populariteit in Nederland. Een beweging is geboren: de kaplancilar. Het levert Kaplan de bijnaam ‘De Kalief van Keulen’ op.

In 1995 overlijdt Cemaleddin Kaplan en wordt hij als ‘kalief’ opgevolgd door zijn zoon Metin Kaplan. Daarmee breekt ook de radicaalste fase aan van de Kaplancilar. Metin is een heethoofd. Als een rivaal op het toneel verschijnt die de titel van kalief van hem probeert af te troggelen, roept Metin in een fatwa op tot zijn moord. Kort daarna wordt de daad bij het woord gevoegd: een drietal mannen in vermomming stormt het huis binnen van de rivaal – Yusuf Hoca – en schiet hem dood. Metin wordt in 1997 voor zijn aandeel hierin tot vier jaar gevangenisstraf veroordeeld.

Na elf september 2001 – Metin zit nog in de gevangenis - wordt de Kaplancilar verboden in Duitsland, omdat ze de Duitse Grondwet afwijst en de vredige co-existentie van burgers ondermijnt. Zodra Metin Kaplan op vrije voeten is, wordt hij uitgezet naar Turkije, dat ook nog een appeltje te schillen met hem heeft. Daar wordt hij vervolgd wegens hoogverraad. Volgens Turkse autoriteiten zou Kaplan het plan hebben gehad om een vliegtuig, volgeladen met explosieven, te laten neerstorten op het mausoleum van de gehate seculier Mustafa Kemal Atatürk. Een Turkse rechtbank veroordeelt Metin hiervoor tot een levenslange gevangenisstraf, waarmee effectief een einde komt aan de Kaplancilar. Slechts een handjevol resterende radicale aanhangers vereert hem nog als hun kalief.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden