Oude wonden Argentinië opengereten

De verdwijning van Santiago Maldonado na de strijd tussen activisten en politie schudt herinneringen aan de dictatuur wakker. De vondst van een lichaam in het gebied van kledingfabrikant Benetton roept veel vragen op.

Beeld AFP

'Waar is Santiago?' Deze vraag houdt Argentinië al maanden in zijn greep. Het ongewisse lot van de 28-jarige Santiago Maldonado schudt geesten uit het verleden wakker, brengt honderdduizenden demonstranten op de been en drukt een stempel op de verkiezingscampagne. Nu zijn lichaam lijkt te zijn gevonden, werpt de volgende vraag zich op: 'Wat is er gebeurd met Santiago?'

Santiago Maldonado verhuist eerder dit jaar van Buenos Aires naar El Bolsón in Patagonië, een onherbergzaam gebied in het zuiden van Argentinië. Hij verdient er zijn brood als tatoeëerder en met de verkoop van zelfgemaakte sieraden. Maldonado is begaan met het lot van het inheemse Mapuche-volk en solidair met hun strijd voor land in Patagonië.

Er zijn naar schatting anderhalf miljoen Mapuche-indianen, verspreid over Chili en Argentinië. Het volk was autonoom totdat Chileense en Argentijnse autoriteiten in de 19de eeuw besloten de afgelegen Mapuche-gebieden in te lijven. Duizenden indianen sneuvelden in de oorlogen; de overlevenden belandden in reservaten, hun land ging in de verkoop.

Maldonado gaat op 31 juli naar Cushamen, een dorpje dat in bezit is van het Italiaanse kledingbedrijf Benetton. De kledingfabrikant heeft bijna een miljoen hectare grond in de regio, met daarop tienduizenden schapen voor de wolproductie. De Mapuches zeggen dat hun historische landrechten zwaarder wegen dan Benettons eigendomspapieren.

Nabij Cushamen blokkeren de indianen een doorgaande weg om de vrijlating te eisen van een van hun leiders. Maldonado gaat erheen om ze te steunen, maar een dag na zijn aankomst maakt de politie met veel geweld een einde aan de wegblokkade. De indianen en activisten vluchten naar de nabijgelegen Chubutrivier. Als ze zich hergroeperen, blijkt Maldonado te zijn verdwenen.

'Hij is gepakt door de politie', verklaart ooggetuige Matías Santana onder ede. 'Ze sloegen hem terwijl hij op de grond lag en namen hem mee', aldus de indiaan. De politie ontkent. Een van de agenten geeft wel toe een demonstrant te hebben geslagen met een steen. Maar die zou zijn weggerend en de rivier zijn overgestoken.

Beloning

De regering looft een beloning uit voor de gouden tip, maar krijgt veel kritiek vanwege gebrekkig onderzoek. Autoriteiten vinden Maldonado's pet en zijn ketting, maar van de man zelf geen spoor.

Op 1 september staan honderdduizenden demonstranten voor het regeringspaleis in Buenos Aires. 'Jullie hebben hem levend meegenomen, we willen hem levend terug', roepen ze. De leus stamt uit de militaire dictatuur (1976-1983), toen de regering tienduizenden burgers met linkse sympathieën liet verdwijnen. De zaak Maldonado wrijft zout in oude wonden. Het is de eerste (mogelijk) politieke verdwijning sinds de terugkeer van de democratie.

Maldonado is ook onderwerp in de campagne voor de parlementsverkiezingen van komende zondag. Cristina Kirchner, oud-president en nu kandidaat voor de Senaat, gebruikt de verdwijning om de regering van de rechts-conservatieve president Mauricio Macri zwart te maken. 'Macri heeft mensenrechten nooit serieus genomen', zegt ze. Kirchner gaat naar een mis voor de activist en houdt zijn foto in de hand. 'Waar is Santiago?', staat eronder.

Beeld de Volkskrant

Op 17 oktober wordt een lichaam gevonden in de Chubutrivier, op zo'n 300 meter van de plek waar Maldonado voor het laatst is gezien. In de kleding op het lichaam zit de identiteitskaart van Maldonado. 'Zolang het niet honderd procent zeker is, bevestigen we niet dat het Santiago is', zeggen familieleden tijdens een persconferentie. Het land houdt de adem in, de verkiezingscampagnes worden stilgelegd.

Het wantrouwen is groot. De Mapuches zeggen dat het lichaam is neergelegd door de autoriteiten om zo de politie vrij te pleiten. Anderen beschuldigen de Mapuches juist van betrokkenheid. Maldonado zou zijn verdronken op 1 augustus. De indianen zouden het lichaam hebben gevonden en bewust verborgen hebben gehouden omdat de ophef hun politieke doel dient.

Een dna-test moet nu uitsluitsel bieden over de identiteit van het lichaam. Vandaag begint ook de autopsie, die duidelijkheid moet geven over de doodsoorzaak en of er al dan niet met het lichaam is gesleept. Een ding is zeker: de Argentijnen zijn voorlopig nog niet klaar met Santiago.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden