AnalyseRechtse Veren

Oude VVD-stokpaardjes maken plaats voor Vadertje Staat in nieuw verkiezingsprogramma

Premier Rutte buigt met zijn partij naar links.  Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant
Premier Rutte buigt met zijn partij naar links.Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

De VVD schudt in het nieuwe verkiezingsprogramma een paar rechtse veren af. Op sociaal-economisch terrein is de overheid niet meer het probleem, maar de oplossing.

‘De overheid moet zich richten op het strikt noodzakelijke en kan niet voor alle problemen een oplossing bieden.’ Dat was de kernzin van het VVD-verkiezingsprogramma uit 2012. Acht jaar later ziet de liberale wereld er heel anders uit. Ook de partij van premier Mark Rutte gelooft nu in het zegenrijke werk van Vadertje Staat.

Wie het nieuwe conceptverkiezingsprogramma Samen aan de slag leest, ziet dat het evangelie van de eigen verantwoordelijkheid gedeeltelijk plaatsmaakt voor het idee van de maakbare samenleving. ‘We zouden het ook visie kunnen noemen’, aldus de bekentenis in het voorwoord, terwijl premier Mark Rutte enkele jaren geleden nog zei dat iemand die visie wil, naar de oogarts moet.

Hoe wil de VVD de samenleving gaan vormgeven? Bovenal concludeert de partij dat hard werken en het nemen van verantwoordelijkheid voor veel mensen niet meer voldoende is om overeind te blijven. Conclusie: ‘De overheid zal de rafelranden van het kapitalisme actief bij moeten schaven... Het is niet eerlijk als je met een modaal inkomen nauwelijks de mogelijkheid hebt om een huis te kopen, maar intussen wel je lasten stijgen.’

‘Wederopbouw van de middenklasse’

Veel details ontbreken, maar de VVD wil in elk geval een fiscale ‘middeninkomenskorting’ invoeren en die groep ook een hogere bijdrage geven bij de kinderopvang. Daarnaast moet de energiebelasting omlaag, worden de (lokale) woonlasten gemaximeerd en blijft het eigen risico stabiel. Verder wil de partij ook het minimumloon verhogen, al blijft onduidelijk met hoeveel. De maximum huurprijs voor mensen met lage inkomens moet in een sociale huurwoning omlaag.

De VVD wil de ‘wederopbouw van de middenklasse’ onder andere gaan betalen door nieuwe belastingen in te voeren voor bedrijven, bijvoorbeeld op het bezit van data. Daarnaast wil de partij internationale afspraken maken om een minimumniveau van de bedrijfsbelastingen te realiseren.

Een andere kentering: de ‘vroem vroem-partij’ (dixit Mark Rutte) wil nu toch een kilometerheffing invoeren. In eerste instantie worden alleen de bezitters van Tesla’s en andere elektrische auto’s per kilometer belast, omdat zij nu niet meebetalen aan de fossiele-brandstofaccijnzen. ‘Uiteindelijk zal iedereen van accijns overgaan op deze kilometerheffing, want de toekomst is emissieloos rijden.’ Als troost stelt de VVD wel voor dat autobezitters voortaan tegen betaling een persoonlijk kenteken mogen gaan samenstellen.

Oude stokpaardjes

Door nu meer naar links op te schuiven, beweegt de partij van Mark Rutte opnieuw mee met de tijdsgeest. Veel electorale risico’s lijkt de VVD daarbij niet te lopen. Op sociaal-economisch terrein zijn er voor de rechtse kiezer weinig alternatieven. PVV-leider Geert Wilders schermt al langer met een links economisch programma en ook het CDA onder Hugo de Jonge vaart geen rechtse koers meer.

Tactisch gezien heeft het voor de VVD weinig zin om tijdens de campagne oude stokpaardjes, zoals een streng begrotingsbeleid en een zo klein mogelijke overheid, te blijven berijden. In de coalitieonderhandelingen met andere partijen zal dat na de verkiezingen waarschijnlijk moeilijk vol te houden zijn.

Op het vlak van immigratie blijft de VVD een vertrouwd harde toon aanslaan. De liberalen schermen zelfs met ‘draconische maatregelen’ als er onverhoopt een nieuwe vluchtelingencrisis uitbreekt en Europese samenwerking niet van de grond komt. ‘Opschorting van het recht op het aanvragen van asiel in Nederland en sluiting van de Nederlandse grenzen’, is in het uiterste geval een optie volgens het verkiezingsprogramma.

Stroperspaadjes

PVV-leider Geert Wilders zal dat met interesse volgen. Tijdens de campagne van 2017 wuifde premier Rutte het idee van grenssluiting nog weg. ‘Het is een schijnoplossing, een totale nepoplossing’, zei hij toen tegen Wilders. ‘Foute lui blijven dan via stroperspaadjes het land binnenkomen, terwijl fatsoenlijke mensen aan de grens in de file staan.’

De VVD komt helemaal aan het einde van het verkiezingsprogramma ook nog met een ander opmerkelijk voorstel. De partij die deze kabinetsperiode alles in het werk stelde om het raadgevend referendum af te schaffen, wil in de toekomst wel een ‘raadplegend preferendum’ invoeren. Kiezers kunnen zich dan vooraf via een vragenlijst uitspreken over voorgenomen wetgeving.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden